Scheiden met huwelijkse voorwaarden: wat u moet verrekenen

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Scheidt u met huwelijkse voorwaarden, dan bepaalt uw notariële akte wat privé blijft en wat u met elkaar moet verrekenen, en niet de wettelijke gemeenschap van goederen. De belangrijkste uitzondering: hebt u een periodiek verrekenbeding nooit uitgevoerd, dan wordt volgens artikel 1:141 BW vermoed dat al het aanwezige vermogen uit te verrekenen inkomen is gevormd, en moet u alsnog afrekenen.

Hieronder leest u welke vormen van huwelijkse voorwaarden er zijn, hoe twee rechters het verrekenbeding en de alimentatieclausule toepasten, wat er gebeurt met de woning, de onderneming en het pensioen, en hoe u de scheiding praktisch afwikkelt.

Wat zijn huwelijkse voorwaarden?

Huwelijkse voorwaarden zijn afspraken tussen echtgenoten over hun vermogen, die alleen gelden als ze in een notariële akte staan (artikel 1:115 Burgerlijk Wetboek Boek 1). Een onderhandse afspraak, een e-mail of een mondelinge toezegging heeft geen werking.

U kunt huwelijkse voorwaarden voor of tijdens het huwelijk maken. Bij een geregistreerd partnerschap heten ze partnerschapsvoorwaarden, met dezelfde regels. De notaris schrijft de akte in het huwelijksgoederenregister in. Pas daardoor kunt u de voorwaarden tegenwerpen aan schuldeisers en andere derden. Is er niet ingeschreven, dan mag een schuldeiser ervan uitgaan dat het wettelijke stelsel geldt. Voor ondernemers is dat het verschil tussen een beschermde en een aansprakelijke partner.

Wie gaat scheiden, begint met het lezen van de originele akte. Een afschrift vraagt u op bij de notaris die de akte destijds heeft opgesteld. Let vooral op welk vermogen gescheiden blijft, of en hoe u inkomen en vermogensgroei deelt, en hoe de onderneming wordt behandeld.

Wat geldt er als u geen huwelijkse voorwaarden hebt?

Trouwde u op of na 1 januari 2018 zonder voorwaarden, dan bent u in de beperkte gemeenschap van goederen getrouwd. Trouwde u daarvoor, dan geldt de algehele gemeenschap van goederen.

In de beperkte gemeenschap blijft wat u voor het huwelijk alleen had van u, en valt wat u tijdens het huwelijk verwerft in de gemeenschap. Erfenissen en schenkingen blijven buiten de gemeenschap, tenzij de erflater of schenker anders heeft bepaald. In de algehele gemeenschap vallen ook voorhuwelijks vermogen, erfenissen en schenkingen erin, tenzij er een uitsluitingsclausule is. Bij het einde van de gemeenschap krijgt ieder de helft (artikel 1:100 BW).

Voor ondernemers is er een bepaling die vaak wordt vergeten. Valt de onderneming buiten de gemeenschap, dan komt de gemeenschap toch een redelijke vergoeding toe voor de kennis, vaardigheden en arbeid die u tijdens het huwelijk in de onderneming hebt gestoken, voor zover de gemeenschap daarvoor niet al is beloond (artikel 1:95a BW). Wie die vergoeding vraagt, moet aannemelijk maken dat de ondernemer zich structureel te weinig heeft uitbetaald.

Koude uitsluiting, periodiek of finaal verrekenbeding: het verschil

Vrijwel alle huwelijkse voorwaarden zijn een variant op drie vormen. Welke vorm u hebt, bepaalt of er bij de scheiding iets te verrekenen valt en waarover.

Koude uitsluiting

Wat u zelf verdiende, spaarde of kocht, blijft van u, net als uw schulden. Verdeeld wordt alleen wat u samen in eigendom hebt, zoals een woning op beide namen of een gezamenlijke rekening. Deze vorm beschermt de onderneming, maar kan de partner die minder verdiende of voor de kinderen zorgde met lege handen laten staan.

Periodiek verrekenbeding

U deelt elk jaar wat na de kosten van de huishouding van het inkomen overblijft. Het inkomensbegrip in de akte is beslissend. Bij een ruim begrip telt ook winst mee die in de onderneming is blijven zitten; bij een beperkt begrip alleen het uitgekeerde inkomen. Voor ondernemers is dat verschil vaak de kern van de zaak.

Finaal verrekenbeding

Bij het einde wordt het vermogen van u beiden opgeteld en gedeeld, zodat de partner met het grootste vermogen bijbetaalt. Wat u buiten die verrekening wilt houden, zoals een onderneming, voorhuwelijks vermogen of erfenissen, moet uitdrukkelijk in de akte zijn uitgezonderd.

Wat gebeurt er als u het periodieke verrekenbeding nooit hebt uitgevoerd?

Dan moet u alsnog verrekenen, over de hele huwelijksperiode. Volgens artikel 1:141 BW geldt de verrekenplicht ook voor wat met het niet verrekende inkomen is belegd en herbelegd, inclusief de opbrengsten.

Daar komt een bewijsregel bij die de verhoudingen omdraait. Het vermogen dat aanwezig is op het moment waarop het echtscheidingsverzoek wordt ingediend, wordt vermoed te zijn gevormd uit wat verrekend had moeten worden (artikel 1:141 lid 3 BW). Dat is alleen anders als de redelijkheid en billijkheid iets anders meebrengen. In de praktijk wordt een niet uitgevoerd periodiek verrekenbeding daardoor in beginsel afgewikkeld als een finaal verrekenbeding.

Hof Den Haag 30 september 2020: erfenis gesteld, maar niet bewezen

Hoe zwaar die bewijslast is, laat het gerechtshof Den Haag zien (30 september 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:1864). De echtgenoten waren in 1985 getrouwd met een periodiek verrekenbeding dat zij nooit hadden uitgevoerd. De man stelde dat ongeveer 228.000 euro van zijn vermogen uit schenkingen en erfenissen van zijn ouders kwam, en dat hij daarmee de premies van een polis had betaald.

Hij had daarvoor geen stukken, alleen zijn eigen verklaring, en gaf geen inzicht in de geldstromen. Het hof liet hem daarom niet eens toe tot bewijs. De waarde van de polis viel in de verrekening. Na tientallen jaren huwelijk aantonen uit welke bron een spaarsaldo of polis is opgebouwd, lukt zelden zonder administratie.

Bewaar daarom jaarrekeningen, belastingaangiften, bankafschriften en aankoopnota’s, en houd privé- en gezamenlijke geldstromen gescheiden. Wie een geërfd bedrag op een gezamenlijke spaarrekening zet, maakt het privékarakter in de praktijk onbewijsbaar. Hoe verrekenbedingen uitpakken als een van u beiden veel vermogen opbouwt, leest u in onze uitleg over verrekenbedingen en het meeprofiteren van succes.

Is er nog geen scheiding, dan kunt u het herstellen. U verrekent alsnog over de afgelopen jaren en legt het resultaat vast in een vaststellingsovereenkomst. Daarvoor hebt u de medewerking van uw partner nodig; krijgt u die niet, dan beslist de rechter.

Wie krijgt de woning en wie betaalt de hypotheek?

Wie op de eigendomsakte staat, is eigenaar, ook als de ander jarenlang heeft meebetaald. Wie met eigen geld in de woning van de ander heeft geïnvesteerd, heeft wel een vergoedingsrecht (artikel 1:87 BW). Of daar ook een deel van de waardestijging bij hoort, hangt af van de aard van de investering en van uw afspraken. U moet kunnen aantonen dat het geld uit uw privévermogen kwam en waaraan het is besteed.

De hypotheek volgt een eigen spoor. Staat u beiden op de lening, dan bent u beiden aansprakelijk tegenover de bank, ook bij koude uitsluiting. Wil een van u in de woning blijven, dan moet de bank instemmen met ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Dat doet zij alleen als de blijver de lasten alleen kan dragen. Wat er verder speelt bij blijven, verkopen of uitkopen, leest u in ons artikel over de eigen woning bij echtscheiding.

Wie is aansprakelijk voor de schulden?

Bij koude uitsluiting blijven schulden bij degene die ze aanging. De uitzondering: voor schulden voor de gewone gang van de huishouding, zoals huur, energie en boodschappen, zijn beide echtgenoten hoofdelijk aansprakelijk, ongeacht het huwelijksvermogensregime (artikel 1:85 BW). Meer daarover leest u bij schulden en scheiding.

Wat gebeurt er met de onderneming bij de scheiding?

De eigendom van de aandelen of de eenmanszaak volgt de akte; wat u moet afrekenen, volgt het verrekenbeding. Vaak blijft het bedrijf van de ondernemer, maar moet hij de waardegroei of niet uitgekeerde winst wel delen. Een finaal verrekenbeding zonder uitzondering voor de onderneming betekent dat de waardegroei tijdens het huwelijk wordt gedeeld. Een periodiek verrekenbeding met een ruim inkomensbegrip betekent dat winst die in de vennootschap is blijven zitten, alsnog meetelt.

Daarna komt de waardering. Spreek een peildatum af, kies een waarderingsmethode en laat de onderneming waarderen door een onafhankelijke deskundige, zoals een register valuator. De ondernemer moet het bedrag bovendien uit de onderneming of uit privé kunnen financieren. Bij een eenmanszaak gaat de discussie vaak over goodwill, bij een bv over de waarde van de aandelen, een rekening-courant en de vraag of er dividend had kunnen worden uitgekeerd. Meer leest u over de waardering van een onderneming bij echtscheiding.

Kunt u in huwelijkse voorwaarden afspreken dat u geen alimentatie betaalt?

Nee. Een afspraak vooraf dat u geen partneralimentatie betaalt, is nietig volgens artikel 1:400 lid 2 BW. Pas met het oog op de echtscheiding kunt u samen afspreken dat er geen partneralimentatie wordt betaald, en dat legt u vast in het echtscheidingsconvenant (artikel 1:158 BW).

Rechtbank Zeeland-West-Brabant 21 februari 2020: clausule nietig, toch geen alimentatie

In deze zaak stond in de huwelijkse voorwaarden dat geen van beiden na de scheiding alimentatie zou betalen (ECLI:NL:RBZWB:2020:864). De rechtbank oordeelde dat die clausule nietig was. Het beroep van de vrouw op die nietigheid was niet onaanvaardbaar: de volledige financiële onafhankelijkheid waarop de clausule steunde, bestond tijdens het huwelijk niet meer.

Toch kreeg de vrouw geen alimentatie. De rechtbank stelde haar behoefte vast en rekende daar haar huurinkomsten en het inkomen dat zij redelijkerwijs kon verdienen tegenover. Er bleef geen aanvulling over. De les: de nietigheid van de clausule opent de deur, maar behoefte en draagkracht bepalen de uitkomst. Vermogen dat door de voorwaarden privé is gebleven, telt daarbij mee.

Sinds 1 januari 2020 duurt partneralimentatie in beginsel de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar (artikel 1:157 BW), met uitzonderingen voor lange huwelijken, oudere alimentatiegerechtigden en jonge kinderen. Kinderalimentatie staat los van de huwelijkse voorwaarden en loopt door tot het kind 21 jaar wordt (artikel 1:395a BW). Meer leest u bij partneralimentatie: hoe lang en hoeveel.

Wat gebeurt er met het pensioen?

Het pensioen volgt de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding, los van uw huwelijkse voorwaarden. Uw ex-partner heeft in beginsel recht op de helft van het ouderdomspensioen dat u tijdens het huwelijk hebt opgebouwd, tenzij u verevening in de akte of met het oog op de scheiding hebt uitgesloten.

Meldt u de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, dan betaalt die het deel straks rechtstreeks aan de ex-partner uit. Meldt u later, dan moet u het onderling regelen. Met instemming van de pensioenuitvoerder kunt u ook kiezen voor conversie, waarbij de ex-partner een eigen pensioenrecht krijgt. Actueel (oktober 2026): het wetsvoorstel dat conversie de standaard moet maken, is nog geen geldend recht. De keuze tussen de routes werken wij uit bij pensioenverdeling bij scheiding.

Kunt u huwelijkse voorwaarden wijzigen of opzijzetten?

Tijdens het huwelijk kunt u ze samen bij de notaris wijzigen; rechterlijke goedkeuring is sinds 1 januari 2012 niet meer nodig. Ook de wijziging moet in het huwelijksgoederenregister worden ingeschreven voordat zij tegenover derden werkt. Een wijziging kan fiscale gevolgen hebben als er vermogen verschuift. Laat dat vooraf door een fiscalist beoordelen; Law & More geeft geen fiscaal advies.

Opzijzetten kan alleen in uitzonderlijke gevallen. Een beroep op dwang, bedrog of misbruik van omstandigheden kan de akte aantasten, en de toepassing van een beding kan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn. De rechter is daar terughoudend in: dat de uitkomst ongelijk is, is niet genoeg. Een wijziging vlak voor een scheiding waarbij een van u er duidelijk op vooruitgaat, bekijkt de rechter kritisch. Na de inschrijving van de echtscheidingsbeschikking kunt u de voorwaarden niet meer wijzigen.

Hoe wikkelt u een scheiding met huwelijkse voorwaarden af?

Begin bij de akte en de administratie, niet bij de onderhandeling. Verzamel eerst deze stukken:

• de originele akte van huwelijkse voorwaarden, op te vragen bij de notaris;
• jaaropgaven van alle bank-, spaar- en beleggingsrekeningen over de huwelijksjaren;
• belastingaangiften en, bij een onderneming, de jaarrekeningen;
• bewijs van investeringen met eigen geld: bankafschriften, facturen en de akte van levering;
• een pensioenoverzicht met de gegevens van alle pensioenuitvoerders;
• testamenten of schenkingsakten met een uitsluitingsclausule.

Daarna legt u de uitkomst vast in een echtscheidingsconvenant: de verdeling van gemeenschappelijke goederen, de afrekening van het verrekenbeding, vergoedingsrechten, de woning en de hypotheek, alimentatie en de pensioenverdeling. Spreek een peildatum af voor de omvang van het vermogen en een aparte peildatum voor de waardering; dat zijn twee verschillende dingen.

Het convenant gaat mee met het verzoekschrift dat uw advocaat bij de rechtbank indient. U bent pas gescheiden als de beschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Dat moet binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden (artikel 1:163 BW). Woont een van u in het buitenland of is er vermogen in het buitenland, dan speelt de vraag welk recht van toepassing is; zie internationale echtscheiding.

Wat wij doen bij scheiden met huwelijkse voorwaarden

• Wij lezen uw akte en stellen vast welke vorm u hebt en welk inkomensbegrip geldt.
• Wij rekenen een nooit uitgevoerd periodiek verrekenbeding door en toetsen of het vermoeden van artikel 1:141 lid 3 BW kan worden weerlegd.
• Wij beoordelen vergoedingsrechten voor eigen geld in de woning of onderneming van uw partner.
• Wij leggen de afspraken vast in een echtscheidingsconvenant en voeren zo nodig de procedure.

In het kort

• Wie zich op privévermogen beroept tegenover het vermoeden van artikel 1:141 lid 3 BW, heeft stukken nodig; een eigen verklaring is niet genoeg (Hof Den Haag 2020).
• Een voorhuwelijkse alimentatie-uitsluiting is nietig, maar dat betekent niet automatisch dat er alimentatie komt (Rb. Zeeland-West-Brabant 2020).
• Bij de onderneming bepaalt het inkomensbegrip in de akte of ingehouden winst meetelt.
• Pensioen, kinderalimentatie en de hypotheek volgen eigen regels, los van de huwelijkse voorwaarden.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina’s scheidingsadvocaat en familierechtadvocaat.