De rol van de bestuurder bij wanbetaling: aansprakelijkheid uitgelegd

Als bestuurder van een BV, NV of andere rechtspersoon geniet u normaal gesproken bescherming tegen persoonlijke aansprakelijkheid voor bedrijfsschulden. Deze bescherming valt echter weg in specifieke situaties waarbij u als bestuurder ernstige fouten maakt of bewust handelt tegen het belang van schuldeisers.

Bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld wanneer zij verplichtingen aangaan terwijl zij weten dat de onderneming deze niet kan betalen, of wanneer zij schuldeisers selectief behandelen bij betalingsproblemen.

De gevolgen van bestuurdersaansprakelijkheid kunnen verstrekkend zijn en leiden tot aanzienlijke persoonlijke financiële risico’s. Dit geldt zowel voor situaties binnen als buiten faillissement, waarbij curators, schuldeisers en zelfs de Belastingdienst bestuurders persoonlijk kunnen aanspreken.

Het verschil tussen toegestane ondernemersrisico’s en aansprakelijk gedrag ligt vaak in de details van hoe bestuurders omgaan met financiële problemen. Kennis over de verschillende vormen van bestuurdersaansprakelijkheid is essentieel om onnodige persoonlijke risico’s te voorkomen.

Van selectieve betalingen tot kennelijk onbehoorlijk bestuur – elke situatie vereist een specifieke aanpak om juridische problemen te vermijden.

Wanneer is een bestuurder persoonlijk aansprakelijk bij wanbetaling?

Een bestuurder van een rechtspersoon wordt alleen persoonlijk aansprakelijk bij wanbetaling wanneer er sprake is van onrechtmatig handelen of ernstig verwijt. De bescherming van het privévermogen vervalt niet bij elke fout, maar alleen in specifieke situaties.

Grondslagen voor persoonlijke aansprakelijkheid

Externe aansprakelijkheid ontstaat wanneer een bestuurder onrechtmatig handelt tegenover derden. Dit gebeurt bijvoorbeeld als hij een contract aangaat terwijl hij weet dat het bedrijf niet kan betalen.

Interne aansprakelijkheid doet zich voor wanneer de rechtspersoon zelf de bestuurder aanspreekt. Hiervoor is een ernstig verwijt nodig in de taakvervulling.

Bij faillissement kan de curator de bestuurder aanspreken voor het tekort. Dit vereist kennelijk onbehoorlijke taakvervulling die een belangrijke oorzaak van het faillissement vormt.

Belangrijke situaties voor aansprakelijkheid:

• Contracteren zonder betalingsmogelijkheid
• Selectieve betalingen zonder goede reden
• Schending van administratieplicht
• Het leeg trekken van de vennootschap
• Nemen van onnodige financiële risico’s

Belang van omstandigheden van het geval

De rechter bekijkt alle omstandigheden om te bepalen of een bestuurder persoonlijk aansprakelijk is. Geen twee situaties zijn hetzelfde.

Relevante factoren:

• Tijdstip van handelen
• Beschikbare informatie
• Alternatieven die mogelijk waren
• Belangen van schuldeisers
• Financiële situatie van het bedrijf

De context waarin beslissingen werden genomen speelt een grote rol. Een bestuurder die handelt in een crisissituatie wordt anders beoordeeld dan iemand die bewust risico’s neemt.

Timing is cruciaal. Wat redelijk is in een vroeg stadium kan onrechtmatig zijn wanneer betalingsproblemen duidelijk zijn.

Ernstig verwijt versus gewone fout

Niet elke fout leidt tot persoonlijke aansprakelijkheid. Er moet sprake zijn van ernstig verwijt bij interne aansprakelijkheid.

Gewone fouten zijn:

• Verkeerde inschatting van de markt
• Normale bedrijfsrisico’s
• Beslissingen die achteraf slecht uitpakken

Ernstig verwijt ontstaat bij:

• Handelen tegen statutaire bepalingen
• Bewust nemen van extreme financiële risico’s
• Nalatigheid in administratie of publicatie
• Handelen tegen het bedrijfsbelang

Bij externe aansprakelijkheid is de drempel lager. Hier volstaat onrechtmatig handelen zonder dat er sprake hoeft te zijn van ernstig verwijt.

De wet beschermt bestuurders tegen normale bedrijfsrisico’s. Alleen bij ernstige nalatigheid of bewust onrechtmatig handelen vervalt deze bescherming.

Interne en externe bestuurdersaansprakelijkheid

Het ondernemingsrecht onderscheidt twee hoofdvormen van bestuurdersaansprakelijkheid. Interne aansprakelijkheid ontstaat wanneer de rechtspersoon zelf de bestuurder aansprakelijk stelt, terwijl externe aansprakelijkheid optreedt bij claims van derden zoals schuldeisers.

Interne bestuurdersaansprakelijkheid binnen de rechtspersoon

Interne bestuurdersaansprakelijkheid doet zich voor wanneer een B.V., stichting of andere rechtspersoon de bestuurder persoonlijk aansprakelijk stelt. De bestuurder moet zijn taken behoorlijk vervullen volgens de wet.

Een bestuurder is niet aansprakelijk voor elke fout die hij maakt. Er moet sprake zijn van een ernstig verwijt voordat persoonlijke aansprakelijkheid ontstaat.

De drempel ligt hoog voor interne aansprakelijkheid. Alle omstandigheden van de situatie spelen een rol bij de beoordeling.

Voorbeelden van ernstig verwijt:

• Handelen tegen wettelijke bepalingen die de onderneming beschermen
• Nemen van onnodige financiële risico’s
• Schenden van statutaire regels
• Grove nalatigheid bij belangrijke beslissingen

Externe bestuurdersaansprakelijkheid jegens schuldeisers

Externe bestuurdersaansprakelijkheid ontstaat wanneer derden, meestal schuldeisers, een bestuurder persoonlijk aansprakelijk stellen. Deze vorm van aansprakelijkheid heeft een lagere drempel dan interne aansprakelijkheid.

Er hoeft geen ernstig verwijt te zijn. Het is voldoende als de bestuurder onrechtmatig handelt tegenover de derde partij.

Veel voorkomende situaties:

• Aangaan van contracten terwijl de bestuurder weet dat betaling onmogelijk is
• ‘Leegplukken’ van de rechtspersoon zodat schuldeisers geen verhaal hebben
• Selectieve betalingen zonder goede reden
• Misleiding van crediteuren over de financiële situatie

Verschillen tussen interne en externe aansprakelijkheid

Het belangrijkste verschil ligt in de bewijslast en de hoogte van de drempel voor aansprakelijkheid.

Bij interne aansprakelijkheid moet de rechtspersoon bewijzen dat de bestuurder een ernstig verwijt treft. Bij externe aansprakelijkheid volstaat vaak het aantonen van onrechtmatig handelen.

De bescherming voor bestuurders is bij interne claims groter. Dit komt doordat de wet erkent dat besturen risico’s met zich meebrengt en niet elke fout tot persoonlijke aansprakelijkheid mag leiden.

Selectieve betaling en andere risicovolle situaties

Bestuurders kunnen in de problemen komen wanneer zij bepaalde schuldeisers wel betalen en andere niet. De Beklamel-norm bepaalt wanneer dit onrechtmatig wordt en kan leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid.

Wat zijn selectieve betalingen?

Selectieve betaling betekent dat een bestuurder ervoor kiest om bepaalde schuldeisers wel te betalen en andere niet. Dit gebeurt vaak wanneer een bedrijf financiële problemen heeft.

Drie situaties bij selectieve betaling:

• Gezonde onderneming: bestuurder is vrij om te kiezen welke schuldeisers hij betaalt
• Dreigende problemen: bestuurder moet voorzichtig zijn maar mag nog steeds kiezen
• Onvermijdelijk faillissement: bestuurder moet rekening houden met alle schuldeisers

Een voorbeeld is wanneer een bestuurder zijn belangrijkste leverancier betaalt maar andere rekeningen laat liggen. Dit kan helpen om de onderneming draaiende te houden.

De betaalautonomie van de bestuurder wordt beperkter naarmate de financiële situatie slechter wordt. Bij een dreigend faillissement moet hij meer rekening houden met de rangorde van schuldeisers.

Beklamel-norm en onrechtmatig handelen

De Beklamel-norm bepaalt wanneer selectieve betaling onrechtmatig wordt. Dit hangt af van de omstandigheden van het geval en of de bestuurder wist of had moeten weten dat faillissement onvermijdbaar was.

Belangrijke factoren:

• Financiële situatie van het bedrijf
• Kans op herstel van de onderneming
• Belangen van alle schuldeisers
• Persoonlijke belangen van de bestuurder

Wanneer faillissement onvermijdbaar is, moet de bestuurder het belang van alle schuldeisers voorop stellen. Hij mag dan niet meer alleen het belang van de vennootschap nastreven.

Selectieve betalingen aan gerelateerde partijen of waarbij de bestuurder persoonlijk belang heeft zijn extra riskant. Deze kunnen sneller als onrechtmatig worden gezien.

Gevolgen van selectieve betalingen

Onrechtmatige selectieve betalingen kunnen leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder. Hij moet dan uit eigen zak de schade aan benadeelde schuldeisers vergoeden.

De rechter kijkt naar alle omstandigheden van het geval. Hij beoordeelt of de bestuurder redelijkerwijs kon besluiten tot selectieve betaling of dat hij het bedrijf had moeten stoppen.

Mogelijke gevolgen:

• Persoonlijke aansprakelijkheid voor de schade
• Vergoeding aan benadeelde schuldeisers
• Mogelijk strafrechtelijk onderzoek

Zelfs een mondelinge toezegging tot betaling kan onder omstandigheden leiden tot aansprakelijkheid. Bestuurders moeten daarom voorzichtig zijn met beloftes aan individuele schuldeisers.

Het is verstandig om juridisch advies in te winnen bij financiële problemen.

Persoonlijke aansprakelijkheid bij faillissement

Wanneer een onderneming failliet gaat, kunnen bestuurders persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor het boedeltekort. De curator speelt een centrale rol in het beoordelen van kennelijk onbehoorlijk bestuur en het bewijs daarvan.

Kennelijk onbehoorlijk bestuur

Een bestuurder wordt persoonlijk aansprakelijk als sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur dat een belangrijke oorzaak van het faillissement is geweest. Dit gaat verder dan normale bedrijfsrisico’s.

Voorbeelden van onbehoorlijk bestuur zijn:

• Het aangaan van verplichtingen terwijl bekend is dat betaling niet mogelijk is
• Het voortzetten van een bedrijf zonder reële kans op herstel
• Het niet tijdig aanvragen van faillissement
• Selectieve betalingen aan bepaalde schuldeisers

De bestuurder moet bewust hebben gehandeld tegen de belangen van schuldeisers. Normale ondernemersrisico’s of marktomstandigheden vallen hier niet onder.

Het bestuur wordt als geheel beoordeeld. Individuele bestuurders kunnen zich verdedigen door te bewijzen dat zij niet betrokken waren bij het onbehoorlijk handelen.

Rol van de curator en bewijspositie

De curator stelt bestuurders aansprakelijk namens de faillissementsboedel. Hij onderzoekt het bestuur in de periode voorafgaand aan het faillissement.

Normaal moet de curator bewijzen dat sprake was van kennelijk onbehoorlijk bestuur. De bewijslast kan echter omkeren in specifieke situaties.

Bewijsvermoeden ontstaat bij:

• Ontbreken van deugdelijke administratie
• Te laat deponeren van jaarrekeningen
• Niet naleven van wettelijke verplichtingen

Dan wordt vermoed dat onbehoorlijk bestuur een belangrijke oorzaak van het faillissement was. De bestuurder moet dan het tegendeel bewijzen.

Hij moet aantonen dat externe factoren het faillissement veroorzaakten. Dit is vaak moeilijk te bewijzen.

Verplichtingen rondom administratie en jaarrekening

Bestuurders hebben wettelijke verplichtingen die bij niet-naleving tot aansprakelijkheid kunnen leiden. Deze verplichtingen zijn duidelijk omschreven in de wet.

De jaarrekening moet binnen acht maanden na afloop van het boekjaar worden opgesteld. Deponering bij de Kamer van Koophandel moet binnen twaalf maanden gebeuren.

Een deugdelijke administratie bijhouden is verplicht. Deze moet de financiële positie en resultaten van de onderneming duidelijk weergeven.

Bij het niet naleven van deze verplichtingen geldt automatisch het bewijsvermoeden van onbehoorlijk bestuur. De curator hoeft dan niet meer te bewijzen dat het bestuur tekortschoot.

Bestuurders moeten ook tijdig handelen bij financiële problemen. Het te lang uitstellen van een faillissementsaanvraag kan tot persoonlijke aansprakelijkheid leiden.

Voorkomen van bestuurdersaansprakelijkheid en praktische tips

Bestuurders kunnen hun persoonlijke aansprakelijkheid beperken door behoorlijke taakvervulling, tijdige communicatie bij betalingsproblemen, adequate verzekeringsdekking en goede samenwerking met de belastingdienst.

Behoorlijke taakvervulling in de praktijk

Behoorlijke taakvervulling vormt de basis voor bescherming tegen bestuurdersaansprakelijkheid. Bestuurders moeten zich houden aan wettelijke kaders en de statuten van hun onderneming.

Essentiële elementen van behoorlijke taakvervulling:

• Administratieve zorgplicht: Een actuele en juiste boekhouding bijhouden
• Tijdige rapportage: Jaarrekeningen op tijd opstellen en deponeren
• Financieel toezicht: Regelmatig de financiële positie controleren
• Besluitvorming: Besluiten nemen die een redelijke bestuurder zou nemen

Bij financiële problemen mogen bestuurders geen nieuwe verplichtingen aangaan die ze niet kunnen nakomen. Dit wordt gezien als onrechtmatig handelen.

Bestuurders moeten belangenverstrengeling vermijden. Ze handelen altijd in het belang van de onderneming, niet in hun eigen belang.

Transparantie is cruciaal bij mogelijke belangenconflicten. Een duidelijke taakverdeling binnen het bestuur verhoogt de efficiëntie.

Toch blijven alle bestuurders gezamenlijk verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de onderneming.

Het belang van tijdige melding van betalingsproblemen

Tijdige melding van betalingsproblemen kan bestuurders beschermen tegen persoonlijke aansprakelijkheid. Dit geldt vooral bij problemen met belasting- en premiebetalingen.

Wanneer melden:

• Zodra duidelijk wordt dat betalingen niet op tijd mogelijk zijn
• Voordat betalingstermijnen verlopen
• Bij eerste signalen van liquiditeitsproblemen

Bestuurders moeten schriftelijk contact opnemen met crediteuren. Een mondelinge melding biedt onvoldoende bescherming.

De melding moet concrete informatie bevatten over de financiële situatie. Bij betalingsproblemen mogen bestuurders niet selectief betalen zonder geldige reden.

Bepaalde schuldeisers voorrang geven boven andere kan leiden tot claims wegens onrechtmatige daad. Een betalingsregeling kan uitkomst bieden.

Veel crediteuren werken mee aan realistische betalingsafspraken wanneer ze tijdig worden geïnformeerd over de problemen.

Bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering en andere beschermingsmaatregelen

Een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering biedt financiële bescherming tegen claims. Deze verzekering dekt meestal juridische kosten en schadevergoedingen wanneer bestuurders persoonlijk worden aangesproken.

Dekking van een aansprakelijkheidsverzekering:

• Juridische bijstand en proceskosten
• Schadevergoedingen tot het verzekerde bedrag
• Kosten van verweer tegen onterechte claims

De verzekering geldt meestal niet voor opzettelijk wangedrag of strafrechtelijke vervolging. Bestuurders moeten de voorwaarden goed lezen en begrijpen.

Naast verzekering helpen andere maatregelen:

• Documentatie: Alle belangrijke besluiten vastleggen
• Extern advies: Bij complexe situaties professionele hulp inschakelen
• Regelmatige evaluatie: De financiële positie frequent beoordelen

Een goede corporate governance structuur vermindert risico’s. Dit betekent heldere procedures voor besluitvorming en toezicht.

Samenwerking met de belastingdienst

Goede samenwerking met de belastingdienst voorkomt veel problemen rond bestuurdersaansprakelijkheid. De belastingdienst kan bestuurders persoonlijk aansprakelijk stellen voor onbetaalde belastingen en premies.

Belangrijke stappen bij samenwerking:

• Belastingen en premies op tijd betalen
• Bij betalingsproblemen direct schriftelijk melden
• Transparant communiceren over de financiële situatie
• Betalingsregelingen tijdig aanvragen

De belastingdienst toont vaak begrip voor ondernemers die openlijk communiceren over hun problemen. Zwijgen of ontwijken leidt juist tot strengere maatregelen.

Bestuurders moeten de belastingdienst informeren over veranderingen in de bedrijfsvoering. Dit geldt vooral bij reorganisaties of financiële moeilijkheden.

Een goede relatie met de belastingdienst ontstaat door betrouwbaarheid en eerlijkheid. Afspraken nakomen en proactief communiceren werken in het voordeel van de bestuurder.

Aansprakelijkheid bij verschillende rechtspersonen

De persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder verschilt per type rechtspersoon. Een b.v. biedt meer bescherming dan een stichting, terwijl registratie bij de Kamer van Koophandel invloed heeft op de aansprakelijkheidsrisico’s.

De b.v. versus stichting

Een bestuurder van een b.v. geniet sterkere bescherming tegen persoonlijke aansprakelijkheid dan een bestuurder van een stichting. Bij een b.v. is de bestuurder alleen persoonlijk aansprakelijk bij kennelijk onbehoorlijk bestuur.

Voor stichtingen gelden soepelere regels. Bestuurders van stichtingen kunnen sneller persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor schulden.

Dit geldt vooral voor belastingschulden.

Belangrijke verschillen:

• B.v.: hoge drempel voor persoonlijke aansprakelijkheid
• Stichting: lagere drempel, vooral bij belastingschulden
• B.v.: kapitaalbescherming speelt een rol
• Stichting: geen kapitaalbescherming

De wet behandelt commerciële rechtspersonen zoals b.v.’s strenger dan ideële organisaties. Dit betekent paradoxaal genoeg meer bescherming voor bestuurders van commerciële ondernemingen.

Bestuurder van andere rechtsvormen

Verschillende rechtsvormen brengen verschillende aansprakelijkheidsrisico’s met zich mee. Een vereniging kent vergelijkbare regels als een stichting.

Aansprakelijkheid per rechtsvorm:

Bij coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen gelden specifieke regels. Deze rechtspersonen kennen een eigen regime voor bestuurdersaansprakelijkheid.

De rechtspersoon bepaalt dus direct het risico voor de bestuurder. Dit maakt de keuze van rechtsvorm cruciaal voor ondernemers.

Registratie bij de Kamer van Koophandel

Registratie bij de Kamer van Koophandel heeft directe gevolgen voor de persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders. Publicatieplicht is een belangrijke verplichting.

Bestuurders moeten jaarrekeningen tijdig indienen. Bij het niet nakomen van deze verplichting geldt een wettelijk vermoeden van onbehoorlijk bestuur.

Dit maakt persoonlijke aansprakelijkheid waarschijnlijker.

Gevolgen van niet-naleving:

• Omkering van bewijslast
• Vermoeden van onbehoorlijk bestuur
• Hogere kans op persoonlijke aansprakelijkheid

De administratieplicht is net zo belangrijk als de publicatieplicht. Beide verplichtingen kunnen bij niet-naleving leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder.

Correcte registratie beschermt bestuurders tegen onnodige aansprakelijkheidsrisico’s. Het is daarom essentieel om alle verplichtingen richting de Kamer van Koophandel na te komen.

Veelgestelde Vragen

Bestuurders hebben specifieke juridische verplichtingen wanneer hun onderneming betalingsproblemen heeft. De wet bepaalt wanneer een bestuurder persoonlijk moet betalen voor schulden van het bedrijf.

Hoe wordt bestuurdersaansprakelijkheid vastgesteld bij wanbetaling van een onderneming?

De rechter kijkt naar het handelen van de bestuurder tijdens de betalingsproblemen. Hij beoordeelt of de bestuurder onrechtmatig heeft gehandeld tegenover schuldeisers.

Bij interne aansprakelijkheid moet er sprake zijn van een ernstig verwijt. Dit betekent dat de bestuurder zijn taken zeer slecht heeft uitgevoerd.

Voor externe aansprakelijkheid is de drempel lager. Het is al genoeg als de bestuurder onrechtmatig heeft gehandeld tegen derden.

Wat zijn de gevolgen voor een bestuurder indien hij of zij nalatig heeft gehandeld bij een dreigende wanbetaling?

De bestuurder wordt persoonlijk aansprakelijk voor de schade die is ontstaan. Hij moet dan uit eigen vermogen betalen aan schuldeisers.

Dit kan betekenen dat de bestuurder zijn eigen huis, auto of andere bezittingen moet verkopen. De schuldeisers kunnen beslag leggen op zijn privé-eigendommen.

Een veroordeling kan ook gevolgen hebben voor toekomstige bestuursfuncties. De bestuurder kan worden uitgesloten van nieuwe bestuurstaken.

Welke stappen kan een schuldeiser ondernemen tegen een bestuurder in geval van wanbetaling door de onderneming?

Een schuldeiser kan een rechtszaak starten tegen de bestuurder persoonlijk. Hij moet dan bewijzen dat de bestuurder onrechtmatig heeft gehandeld.

De schuldeiser kan ook conservatoir beslag leggen op bezittingen van de bestuurder. Dit voorkomt dat de bestuurder zijn vermogen wegmaakt.

Bij faillissement krijgt de curator automatisch de bevoegdheid om de bestuurder aan te spreken. De curator hoeft dan geen aparte procedure te starten.

Onder welke omstandigheden kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor schulden van de onderneming?

Een bestuurder is aansprakelijk als hij contracten sluit terwijl hij weet dat het bedrijf niet kan betalen. Dit heet lichtvaardig contracteren.

Ook selectieve betaling kan tot aansprakelijkheid leiden. Dit gebeurt als de bestuurder alleen bepaalde schuldeisers betaalt zonder goede reden.

Het ‘leegtrekken’ van een bedrijf maakt de bestuurder ook aansprakelijk. Dit betekent dat hij geld uit het bedrijf haalt vlak voor het faillissement.

Aan welke wettelijke verplichtingen moet een bestuurder voldoen om wanbetaling te voorkomen en persoonlijke aansprakelijkheid te ontlopen?

De bestuurder moet een goede administratie bijhouden van alle financiële gegevens. Dit is een wettelijke verplichting voor alle rechtspersonen.

Hij moet ook de jaarrekening op tijd indienen bij de Kamer van Koophandel. Te late indiening kan leiden tot aansprakelijkheid bij faillissement.

De bestuurder moet tijdig actie ondernemen als het bedrijf in financiële problemen komt. Hij mag geen onnodige risico’s nemen met geld van anderen.

Welke rol speelt de bedrijfsadministratie bij de beoordeling van bestuurdersaansprakelijkheid in geval van wanbetaling?

Een slechte administratie wordt gezien als onbehoorlijk bestuur. De rechter gebruikt dit als bewijs tegen de bestuurder.

Als de administratie ontbreekt of onvolledig is, vermoedt de wet dat dit het faillissement heeft veroorzaakt. De bestuurder moet dan het tegendeel bewijzen.

Een goede administratie helpt de bestuurder om zijn onschuld aan te tonen.