Bestuurdersaansprakelijkheid bij strafbare feiten binnen een BV: Alles wat u moet weten

Als bestuurder van een BV draag je een flinke verantwoordelijkheid. Maar wanneer gebeuren er strafbare feiten binnen je bedrijf, en wat betekent dat eigenlijk voor jouw persoonlijke aansprakelijkheid?

De Nederlandse wet stelt strenge regels voor bestuurders die bewust het risico nemen dat er criminele handelingen plaatsvinden binnen hun onderneming.

Bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld als ze onbehoorlijk bestuur voeren, hun administratieplicht negeren, of bewust het risico nemen dat er strafbare feiten plaatsvinden binnen de BV. In sommige gevallen valt het beschermende schild van de besloten vennootschap weg, waardoor je privévermogen ineens op het spel staat.

De juridische gevolgen van bestuurdersaansprakelijkheid bij strafbare feiten zijn best complex. Ze lopen uiteen van claims door de vennootschap zelf tot vorderingen van derden en de Belastingdienst.

Het snappen van deze verschillende vormen van aansprakelijkheid en de risico’s bij bijvoorbeeld faillissement is eigenlijk onmisbaar als je je persoonlijke vermogen wilt beschermen als bestuurder.

Wat is bestuurdersaansprakelijkheid bij een BV?

Bestuurdersaansprakelijkheid bij een BV houdt in dat bestuurders soms persoonlijk verantwoordelijk zijn voor hun handelen. Normaal gesproken biedt een rechtspersoon bescherming, maar die kan dus sneuvelen.

Definitie en kernbegrippen

Bestuurdersaansprakelijkheid betekent dat bestuurders van een BV juridisch verantwoordelijk zijn voor fouten die ze maken tijdens hun bestuurswerk. Die aansprakelijkheid geldt als ze namens de rechtspersoon handelen.

Er zijn twee vormen van bestuurdersaansprakelijkheid:

• Interne aansprakelijkheid: Je bent aansprakelijk tegenover de BV zelf
• Externe aansprakelijkheid: Je bent aansprakelijk tegenover derden, zoals crediteuren

Bij interne aansprakelijkheid moet er sprake zijn van ernstig verwijtbare onbehoorlijke taakvervulling. De algemene vergadering van aandeelhouders kan die aansprakelijkheid inroepen namens de vennootschap.

Externe aansprakelijkheid komt om de hoek kijken als bestuurders fouten maken die ook buitencontractueel zijn. Dan kunnen derden rechtstreeks de bestuurder aanspreken voor geleden schade.

Beperkte aansprakelijkheid versus persoonlijke aansprakelijkheid

Een BV biedt normaal gesproken beperkte aansprakelijkheid aan haar bestuurders. Je bent dan niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van de rechtspersoon.

Maar die bescherming is niet absoluut. Persoonlijke aansprakelijkheid ontstaat bijvoorbeeld als:

• Je het Wetboek van Vennootschappen schendt
• Je de statuten overtreedt
• Je opzettelijk schade veroorzaakt
• Je grove fouten maakt in je taak

De rechter kijkt marginaal naar het gedrag van bestuurders. Alleen als je echt buiten de grenzen van een zorgvuldige bestuurder treedt, word je aansprakelijk gesteld.

Als je wettelijke regels of statuten overtreedt, ontstaat er hoofdelijke aansprakelijkheid. Dan ben je dus met je privévermogen volledig aansprakelijk voor alle schade.

Verschil tussen rechtspersoon en natuurlijke persoon

Een rechtspersoon zoals een BV heeft een eigen juridische identiteit, los van haar bestuurders. Dat beschermt het privévermogen van bestuurders tegen schuldeisers van de vennootschap.

Natuurlijke personen die als bestuurder optreden, genieten normaal gesproken die bescherming. Ze handelen namens de rechtspersoon, niet voor eigen rekening en risico.

Toch kan die scheiding wegvallen als bestuurdersaansprakelijkheid speelt. Dan word je als natuurlijke persoon alsnog persoonlijk aansprakelijk voor handelingen in je bestuursrol.

Ondernemers kiezen vaak bewust voor een BV, juist vanwege die bescherming tegen persoonlijke aansprakelijkheid voor bedrijfsschulden.

Strafbare feiten binnen een BV: Juridisch kader en voorbeelden

Strafbare feiten binnen een BV kunnen leiden tot strafrechtelijke vervolging van de BV én persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders. Het juridisch kader bepaalt wanneer bestuurders verantwoordelijk zijn voor handelingen van de vennootschap.

Soorten strafbare feiten binnen een BV

Financiële strafbare feiten komen het vaakst voor. Denk aan belastingfraude, valsheid in geschrifte bij financiële documenten, of witwassen.

Niet voldoen aan de boekhoudplicht is strafbaar volgens artikel 342 van het Wetboek van Strafrecht. Je ziet dit regelmatig bij faillissementen.

Milieu- en veiligheidsovertredingen zijn ook belangrijk. Illegale lozingen of het negeren van veiligheidseisen waardoor ongelukken ontstaan, vallen hieronder.

Arbeidsrecht overtredingen zoals het aannemen van illegale werknemers of het schenden van arbeidsomstandigheden zijn strafbaar. Zulke feiten brengen de BV en het bestuur flink in de problemen.

Concurrentie gerelateerde strafbare feiten zoals kartelvorming, machtsmisbruik, corruptie en omkoping komen ook voor.

Rol van bestuurders bij strafbare feiten

Bestuurders kunnen strafrechtelijk aansprakelijk worden op twee manieren: via eigen daderschap of functioneel daderschap.

Bij eigen daderschap pleeg je als bestuurder zelf het strafbare feit. Dat kan samen met anderen, of alleen.

Functioneel daderschap betekent dat je feitelijk leiding geeft. Eerst moet de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon vaststaan.

De Slavenburg-criteria zijn hierbij leidend:

• Je nam geen maatregelen om het strafbare feit te voorkomen
• Je was wel bevoegd en verplicht om dat te doen
• Je hebt bewust het risico genomen dat het feit zou gebeuren

Je moet als bestuurder dus actief optreden tegen strafbare feiten binnen je BV. Niet wegkijken dus.

Relevante wetgeving

Het Wetboek van Strafrecht vormt de basis voor strafrechtelijke aansprakelijkheid. Artikel 51 regelt de strafbaarheid van rechtspersonen zoals een BV.

Artikel 6:162 BW gaat over onrechtmatige daad in het civiele recht. Dit artikel kan belangrijk zijn als er schade ontstaat door strafbare feiten van de BV.

De Wet op de economische delicten bevat veel bepalingen die BV’s raken. Denk aan milieuovertredingen en veiligheidsovertredingen.

Sectorspecifieke wetgeving zoals de Arbowet en milieuwetten hebben hun eigen strafbepalingen. Ook de Algemene wet bestuursrecht kent bestuurlijke boetes.

De Faillissementswet regelt specifieke strafbare feiten bij faillissement. Het niet bijhouden van boeken is daar een bekend voorbeeld van.

Interne bestuurdersaansprakelijkheid: Aansprakelijkheid tegenover de BV

Interne bestuurdersaansprakelijkheid ontstaat als de BV zelf de bestuurder aansprakelijk stelt voor schade door onbehoorlijk bestuur. De rechter kijkt of er sprake is van een ernstig verwijt volgens bepaalde criteria.

Onbehoorlijk bestuur en ernstig verwijt

Artikel 2:9 BW is de wettelijke basis voor interne bestuurdersaansprakelijkheid. Een bestuurder is aansprakelijk tegenover de BV als hij zijn taak onbehoorlijk heeft vervuld én hem daarvan een ernstig verwijt kan worden gemaakt.

Onbehoorlijk bestuur kan allerlei vormen aannemen. Denk aan schending van de boekhoudplicht of administratieplicht.

Ook het negeren van statutaire bepalingen valt hieronder. Of het nemen van onverantwoorde financiële risico’s.

Soms houdt een bestuurder geen toezicht op de bedrijfsvoering. Dat kan ook tot problemen leiden.

Het ernstig verwijt gaat verder dan een gewone fout. De bestuurder moet zo hebben gehandeld dat zijn gedrag niet meer te rechtvaardigen valt als normaal ondernemersrisico.

Niet elke slechte zakelijke beslissing leidt tot aansprakelijkheid. De wet erkent dat bestuurders beleidsvrijheid hebben.

Beoordeling door de rechter

De rechter toetst bestuurdersgedrag aan de hand van de ernstig verwijt-maatstaf. Hij kijkt naar alle omstandigheden.

Belangrijke factoren zijn bijvoorbeeld: Was de bestuurder bekend met relevante feiten? Heeft hij adequaat gehandeld bij problemen?

Zijn interne procedures gevolgd? Was er sprake van wanbeleid over langere tijd?

De rechter kijkt naar de specifieke situatie van de BV. Een startende onderneming krijgt vaak meer ruimte dan een gevestigde BV.

Collectieve aansprakelijkheid speelt ook een rol. Alle bestuurders zijn gezamenlijk verantwoordelijk, zelfs als er taakverdeling is afgesproken.

Voorbeelden uit de praktijk

Financiële administratie is vaak een bron van aansprakelijkheid. Bestuurders die structureel geen boeken bijhouden of belastingaangiften te laat indienen, lopen risico.

Een bestuurder die maandenlang geen administratieplicht nakomt terwijl de BV financiële problemen heeft, handelt onbehoorlijk. Vooral als crediteuren daardoor schade lijden.

Frauduleuze handelingen door bestuurders leiden vrijwel altijd tot aansprakelijkheid. Denk aan het doorverkopen van goederen terwijl er een eigendomsvoorbehoud geldt.

Statutaire schendingen kunnen ook aansprakelijkheid opleveren. Bijvoorbeeld als een bestuurder belangrijke besluiten neemt zonder goedkeuring van aandeelhouders terwijl dit wel vereist is.

Passief gedrag kan net zo goed problematisch zijn. Een bestuurder die weet van misstanden door collega-bestuurders maar niets doet, riskeert medeverantwoordelijkheid voor de schade.

Externe bestuurdersaansprakelijkheid: Aansprakelijkheid tegenover derden

Bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld tegenover schuldeisers als hen een ernstig verwijt treft. Deze aansprakelijkheid ontstaat via artikel 6:162 BW en vereist bewijs van onrechtmatig handelen.

Aansprakelijkheid jegens schuldeisers

Schuldeisers kunnen bestuurders persoonlijk aanspreken als de BV haar verplichtingen niet nakomt. Dit gebeurt via externe bestuurdersaansprakelijkheid op basis van onrechtmatige daad.

De Hoge Raad onderscheidt twee hoofdcategorieën. De eerste is de Beklamel-norm: bestuurders gaan verplichtingen aan terwijl ze weten dat nakoming onmogelijk is.

Beklamel-situaties:

• Aangaan van contractuele verplichtingen bij dreigende faillissement
• Bestellen van dure goederen zonder betaalmogelijkheden
• Bewust misleiden van schuldeisers over de financiële situatie

De tweede categorie is verhaalsfrustratie uit het Ontvanger/Roelofsen-arrest. Hierbij frustreert de bestuurder betaling of verhaalsmogelijkheden van schuldeisers.

Verhaalsfrustratie-voorbeelden:

• Leegplunderen van de BV ten gunste van aandeelhouders
• Onttrekken van vermogensbestanddelen
• Bewust creëren van oninbaarheid

Onrechtmatige daad en persoonlijk verwijt

Externe bestuurdersaansprakelijkheid vereist altijd een onrechtmatige daad volgens artikel 6:162 BW. De schuldeiser moet bewijzen dat de bestuurder een persoonlijk ernstig verwijt treft.

Een ernstig verwijt ontstaat bij bewust of grove nalatigheid. Het gaat om gedrag dat maatschappelijk eigenlijk niet kan.

Criteria voor ernstig verwijt:

• Bewuste schending van zorgvuldigheidsplicht
• Grove nalatigheid in bestuurstaken
• Handelen in strijd met redelijkheid en billijkheid
• Bewust schaden van schuldeisers

De rechter kijkt naar alle omstandigheden van het geval. Niet elke fout leidt tot persoonlijke aansprakelijkheid.

Alleen de bestuurder die het verwijt treft wordt aansprakelijk. Andere bestuurders blijven buiten schot, tenzij hen ook iets te verwijten valt.

Selectieve betaling

Selectieve betaling ontstaat wanneer bestuurders bewust bepaalde schuldeisers wel betalen en anderen niet. Dit kan leiden tot externe bestuurdersaansprakelijkheid jegens benadeelde schuldeisers.

Bestuurders mogen in financiële problemen niet willekeurig kiezen wie ze betalen. Alle schuldeisers verdienen gelijke behandeling.

Problematische selectieve betalingen:

• Betaling aan bevriende schuldeisers
• Voorkeursbehandeling van bepaalde leveranciers
• Betaling van niet-opeisbare schulden
• Bevoordeling van groepsmaatschappijen

De rechter beoordeelt of de selectieve betaling onrechtmatig was. Hij kijkt naar de financiële situatie, de reden voor selectie en de gevolgen voor benadeelde schuldeisers.

Toch zijn sommige selectieve betalingen toegestaan. Denk aan betaling van lonen of belastingschulden die wettelijk voorrang hebben.

Ook betaling voor voortgezette leveringen kan gerechtvaardigd zijn.

Bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement en boedeltekort

Bij een faillissement kan de curator bestuurders aansprakelijk stellen voor het volledige boedeltekort als er sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur. Deze aansprakelijkheid is hoofdelijk: bestuurders moeten dan persoonlijk alle schulden van de BV betalen.

Rol van de curator

De curator heeft de wettelijke plicht om na faillissement onderzoek te doen naar mogelijke bestuurdersaansprakelijkheid. Hij kijkt of bestuurders zich schuldig hebben gemaakt aan onbehoorlijk bestuur in de drie jaar voor het faillissement.

Alleen de curator kan bestuurders aansprakelijk stellen voor het hele boedeltekort. Individuele schuldeisers kunnen dat niet.

Onderzoekstaken van de curator:

• Boekenonderzoek naar onregelmatigheden
• Controle op naleving boekhoudplicht
• Verificatie deponering jaarrekeningen
• Analyse van bestuursbeslissingen voor faillissement

De curator moet bewijzen dat onbehoorlijk bestuur een belangrijke oorzaak was van het faillissement. Zonder duidelijke schendingen van wettelijke verplichtingen is dat bewijs vaak lastig.

Kennelijk onbehoorlijk bestuur bij faillissement

Artikel 2:248 BW regelt wanneer bestuurders aansprakelijk zijn voor het boedeltekort. Er moet kennelijk onbehoorlijk bestuur zijn geweest in de drie jaar voor het faillissement.

Automatisch onbehoorlijk bestuur bij:

• Schending van de boekhoudplicht
• Te late deponering jaarrekening

Bij deze schendingen vermoedt men dat het wanbeleid het faillissement heeft veroorzaakt. De bestuurder moet dan bewijzen dat andere oorzaken het faillissement veroorzaakten.

Andere voorbeelden van onbehoorlijk bestuur zijn onverantwoorde investeringen, het aangaan van schulden terwijl betalingsonmacht bekend was, of het onttrekken van gelden uit de BV.

Ook het niet tijdig aanvragen van faillissement bij duurzame betalingsonmacht geldt als onbehoorlijk bestuur.

Hoofdelijke aansprakelijkheid en boedeltekort

Bij bewezen onbehoorlijk bestuur zijn alle bestuurders hoofdelijk aansprakelijk voor het volledige boedeltekort. Elke bestuurder moet dus persoonlijk het hele tekort kunnen betalen.

Het maakt niet uit wie het onbehoorlijke gedrag heeft gepleegd. Alle bestuurders zijn verantwoordelijk voor elkaars handelen.

Een commercieel directeur kan dus aansprakelijk zijn voor boekhoudfouten van de financieel directeur.

Gevolgen hoofdelijke aansprakelijkheid:

• Persoonlijke betaling van alle schulden van de BV
• Aansprakelijkheid voor het volledige boedeltekort
• Verhaal op privévermogen mogelijk
• Solidaire aansprakelijkheid tussen bestuurders

Ook feitelijke beleidsbepalers kunnen als bestuurder worden gezien. Dit zijn mensen die zich gedragen als bestuurder zonder formeel benoemd te zijn.

Zij lopen hetzelfde aansprakelijkheidsrisico als formele bestuurders.

Bescherming en beperking van bestuurdersaansprakelijkheid

Bestuurders kunnen hun persoonlijke aansprakelijkheidsrisico’s beperken door verzekeringen af te sluiten, hun rol goed af te bakenen, en preventieve maatregelen te nemen.

Een goede administratie en compliance helpen om strafrechtelijke problemen te voorkomen.

Bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering

Een bestuurdersaansprakelijkheidsverzekering biedt financiële bescherming tegen claims van derden.

Deze verzekering dekt kosten voor juridische procedures en schadevergoedingen.

De verzekering geldt meestal voor:

• Civiele claims van aandeelhouders of crediteuren
• Juridische kosten voor verdediging
• Boetes in bepaalde gevallen

Let op: Strafrechtelijke boetes vallen meestal buiten de dekking.

Opzettelijk wangedrag dekt de verzekering doorgaans niet.

De premie hangt af van de bedrijfsgrootte en het risicoprofiel.

Voor BV’s in risicovolle sectoren betaal je vaak meer premie.

Passieve aandeelhouder en beperkte risico’s

Een passieve aandeelhouder die geen bestuurstaken uitvoert, loopt minder aansprakelijkheidsrisico.

Deze persoon neemt geen dagelijkse beslissingen en geeft geen leiding aan het bedrijf.

Voordelen van een passieve rol:

• Geen functioneel daderschap bij strafbare feiten
• Beperkte persoonlijke aansprakelijkheid
• Minder toezichtverplichtingen

Toch moet een passieve aandeelhouder oppassen voor schijnconstructies.

Geeft deze persoon feitelijk leiding, dan ontstaat alsnog aansprakelijkheid.

Bij twijfel over de rol is juridisch advies verstandig.

Een duidelijke scheiding tussen aandeelhouderschap en bestuur voorkomt veel ellende.

Administratie en compliance als preventie

Goede administratie en compliance helpen om strafrechtelijke aansprakelijkheid te voorkomen.

Bestuurders moeten voldoen aan de administratieplicht en boekhoudplicht.

Belangrijke preventieve maatregelen:

• Tijdig indienen van belastingaangiften bij de Belastingdienst
• Bijhouden van een complete boekhouding

Het instellen van interne controles is slim.

Zorg ook voor training van werknemers over regelgeving.

Een compliance systeem helpt risico’s te herkennen.

Dit systeem moet periodieke controles bevatten en duidelijke procedures hebben.

Compliance-elementen:

• Standaard werkwijzen
• Risicoanalyses
• Trainingen voor personeel
• Maatregelen bij overtredingen

Met deze maatregelen toon je aan dat je je zorgplicht serieus neemt.

Veelgestelde Vragen

Bestuurders van een BV kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor strafbare feiten die binnen hun werkzaamheden worden gepleegd.

De aansprakelijkheid hangt af van specifieke criteria en kan tot strafrechtelijke vervolging leiden.

Wat zijn de criteria voor bestuurdersaansprakelijkheid bij een BV in geval van strafbare feiten?

Een bestuurder wordt aansprakelijk als hij bewust of door grove nalatigheid strafbare feiten pleegt of faciliteert.

Het Openbaar Ministerie kijkt naar de daden van werknemers en bestuurders binnen hun werkcontext.

De aansprakelijkheid ontstaat als de bestuurder redelijkerwijs kon weten van de strafbare handelingen.

Hij moet adequate maatregelen hebben kunnen nemen om die te voorkomen.

Er moet een duidelijke relatie zijn tussen de functie van de bestuurder en het gepleegde strafbare feit.

De handelingen moeten plaatsvinden binnen de bedrijfsvoering van de BV.

Welke strafbare feiten kunnen leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder binnen een BV?

Fiscale delicten zoals belastingontduiking of het niet afdragen van loonheffingen brengen risico’s mee.

Ook witwassen van geld valt hieronder.

Milieumisdrijven waarbij de bestuurder bewust vervuilende activiteiten toestaat of faciliteert zijn risicovol.

Arbeidsrechtelijke overtredingen kunnen eveneens tot aansprakelijkheid leiden.

Fraude, corruptie en het schenden van veiligheidsvoorschriften behoren tot de strafbare feiten.

Concurrentieverstorende praktijken kunnen ook strafrechtelijke gevolgen hebben.

Hoe kan een bestuurder zich verweren tegen beschuldigingen van aansprakelijkheid voor strafbare feiten?

De bestuurder kan aantonen dat hij geen kennis had van de strafbare handelingen.

Hij moet bewijzen dat er adequate controlesystemen waren.

Het aantonen van tijdige en juiste actie na ontdekking van misstanden kan de aansprakelijkheid beperken.

Documentatie van genomen maatregelen is hierbij cruciaal.

Een beroep op onmogelijkheid tot controle of gebrek aan feitelijke zeggenschap kan als verweer dienen.

Juridische bijstand helpt bij dit soort procedures.

In welke situaties kan een bestuurder van een BV strafrechtelijk vervolgd worden?

Strafrechtelijke vervolging volgt als de bestuurder zelf strafbare feiten pleegt.

Ook medeplegen of uitlokken kan tot vervolging leiden.

Situaties waarbij de bestuurder opzettelijk wegkijkt bij strafbare handelingen van werknemers zijn risicovol.

Structurele nalatigheid in toezicht kan eveneens tot vervolging leiden.

Het bewust faciliteren van criminele activiteiten door de bedrijfsstructuur te misbruiken leidt tot strafrechtelijke aansprakelijkheid.

Recidive vergroot de kans op vervolging.

Op welke wijze kan de aansprakelijkheid van een bestuurder worden beperkt bij strafbare feiten binnen een BV?

Het implementeren van goede compliance systemen beperkt de aansprakelijkheid.

Regelmatige training van werknemers over wet- en regelgeving is belangrijk.

Een duidelijke scheiding van taken en verantwoordelijkheden binnen de organisatie helpt risico’s te beperken.

Interne controles moeten regelmatig worden geëvalueerd.

Het tijdig melden van misstanden aan de autoriteiten kan de aansprakelijkheid verminderen.

Een D&O-verzekering biedt financiële bescherming tegen claims.

Wat is de rol van de raad van commissarissen bij het voorkomen van bestuurdersaansprakelijkheid voor strafbare feiten binnen een BV?

De raad van commissarissen houdt toezicht op het beleid van de bestuurder. Ze moeten zorgen dat er goede risicobeheersing is.

Commissarissen kunnen ook zelf aansprakelijk worden als ze tekortkomingen negeren. Daarom moeten ze actief informatie opvragen over compliance en risicobeheer.

Het instellen van audit- en risicocommissies helpt om risico’s beter te monitoren. Het is belangrijk dat er regelmatig wordt gerapporteerd over compliance zaken.