Hoe werkt het proces van een juridisch due diligence onderzoek? Stappen, aandachtspunten en impact

Bij bedrijfsovernames, fusies en investeringen speelt het juridisch due diligence onderzoek een cruciale rol. Dit onderzoek bestaat uit een systematische analyse van alle juridische aspecten van een onderneming.

Zo proberen kopers risico’s te spotten en de werkelijke waarde van de transactie te bepalen. Het proces helpt ze om verborgen juridische problemen boven water te krijgen voordat ze zich ergens aan vastleggen.

Het juridisch due diligence onderzoek verschilt van andere onderzoeken omdat het zich vooral richt op contracten, vergunningen, juridische geschillen en regelgeving. Professionele adviseurs duiken in documenten en voeren gesprekken met het management.

Afhankelijk van hoe ingewikkeld de onderneming is, kan het proces weken of zelfs maanden duren.

De uitkomsten van het onderzoek wegen zwaar bij de onderhandelingen en de contractvoorwaarden. Kopers kunnen de bevindingen gebruiken om de prijs aan te passen, garanties te eisen of zelfs de transactie te stoppen.

Een goed uitgevoerd juridisch due diligence onderzoek beschermt partijen tegen onverwachte juridische problemen na afronding van de transactie.

Definitie en Doel van Juridisch Due Diligence

Juridisch due diligence betekent dat je een bedrijf grondig onderzoekt op alle juridische vlakken voordat je een transactie aangaat. Dit proces helpt kopers om juridische risico’s in kaart te brengen en weloverwogen beslissingen te nemen bij fusies en overnames.

Wat is juridisch due diligence?

Juridisch due diligence draait om het systematisch onderzoeken van alle juridische documenten en verplichtingen van een onderneming. Het is een onmisbaar onderdeel van het bredere due diligence proces.

Bij zo’n onderzoek nemen juristen alle juridische aspecten van een bedrijf onder de loep. Denk aan contracten, overeenkomsten, juridische procedures en compliance-zaken.

Belangrijke onderdelen van juridisch due diligence:

• Arbeidsovereenkomsten en managementcontracten
• Klant- en leverancierscontracten
• Intellectuele eigendomsrechten
• Leasecontracten en vastgoeddocumenten
• Lopende rechtszaken en geschillen

Het onderzoek gaat verder dan alleen het doorspitten van documenten. Juristen checken ook of het bedrijf zich aan de wet- en regelgeving houdt, bijvoorbeeld privacyregels of sancties.

Het belang van juridische due diligence bij transacties

Juridische due diligence is echt onmisbaar bij bedrijfsovernames en soortgelijke transacties. Niemand zit te wachten op nare verrassingen achteraf.

Een grondig juridisch onderzoek helpt kopers om een eerlijke prijs voor het bedrijf te bepalen. Juridische problemen kunnen de waarde namelijk flink drukken.

Voordelen voor kopers:

• Inzicht in juridische risico’s
• Minder kans op toekomstige geschillen
• Sterkere onderhandelingspositie
• Bescherming tegen aansprakelijkheid

Het onderzoek voorkomt dat klanten of leveranciers na de overname vertrekken door onduidelijke contracten. Dat geeft kopers meer zekerheid over de continuïteit van de bedrijfsrelaties.

Juridische due diligence maakt het mogelijk om specifieke garanties en vrijwaringen vast te leggen in de overnameovereenkomst. Zo sta je sterker als er later claims komen.

Verschillende typen due diligence onderzoeken

Naast juridische due diligence zijn er nog andere onderzoeken die samen het hele due diligence proces vormen. Elk type richt zich op z’n eigen deel van de onderneming.

Overzicht van due diligence typen:

Financieel due diligence (ook wel boekenonderzoek) bekijkt de financiële administratie en prestaties. Hierbij nemen onderzoekers winst-en-verliesrekeningen, balansen en kasstromen onder de loep.

Fiscaal due diligence zoomt in op belastingzaken en de naleving van fiscale regels. Het brengt belastingrisico’s en -verplichtingen in beeld.

Bij fusies en overnames combineren partijen meestal meerdere typen due diligence. Zo krijgen ze een volledig beeld van de risico’s en kansen die horen bij de transactie.

Startpunt en Voorbereiding van het Proces

Een goed juridisch due diligence onderzoek begint bij heldere afspraken tussen alle betrokkenen en een zorgvuldige voorbereiding van de benodigde documenten. De verkoper zet een gestructureerde dataroom op, terwijl het management alvast nadenkt over welke bedrijfsinformatie essentieel is.

Voorafgaande afspraken en intentieverklaring

Voordat het juridisch onderzoek echt van start gaat, tekenen partijen meestal een intentieverklaring. Zo’n document legt de basis voor het overnameproces vast.

De intentieverklaring bevat vaak deze afspraken:

• Exclusiviteitsperiode: De verkoper praat niet met andere kopers
• Vertrouwelijkheid: Alle informatie blijft geheim
• Tijdsplanning: Duidelijke deadlines voor elke stap
• Kosten verdeling: Wie betaalt welke onderzoekskosten

Deze afspraken beschermen beide partijen. Niemand wil tijd en geld verspillen aan een onderzoek dat niet serieus is.

Voorbereiding van de dataroom

De dataroom is een digitaal archief waar alle bedrijfsdocumenten netjes bij elkaar staan. Als de dataroom goed is ingericht, verloopt het onderzoek veel sneller.

De verkoper deelt de dataroom meestal op in vaste categorieën:

• Juridische documenten: Statuten, aandeelhoudersregisters, bestuursbesluiten
• Contracten: Klant-, leveranciers- en arbeidsovereenkomsten
• Financiële stukken: Jaarrekeningen, belastingaangiften, accountantsrapporten
• Vergunningen: Licenties en certificaten

Elk document krijgt een unieke code, zodat je makkelijk kunt verwijzen tijdens het onderzoek.

Informatievoorziening door verkoper en management

Het management speelt een sleutelrol bij het aanleveren van actuele bedrijfsinformatie. Zij kennen de dagelijkse praktijk en kunnen context geven bij de documenten.

Belangrijke informatie van het management:

Het management moet open en eerlijk zijn. Informatie achterhouden kan het overnameproces later flink verstoren.

De verkoper zorgt dat alle documenten actueel en compleet zijn. Ontbrekende stukken kunnen het onderzoek vertragen of zelfs de hele deal op losse schroeven zetten.

Stappen in het Juridisch Due Diligence Proces

Het juridisch due diligence proces draait vooral om drie onderzoeksgebieden. Je controleert alle contracten en verplichtingen, checkt vergunningen en verzekeringen, en probeert juridische risico’s te achterhalen.

Deze stappen helpen kopers om een volledig beeld te krijgen van de juridische situatie van het bedrijf waar ze hun oog op hebben laten vallen.

Beoordelen van contracten en verplichtingen

De koper moet alle contracten van het bedrijf goed onder de loep nemen. Dit gaat om klantcontracten, leveranciersovereenkomsten en arbeidscontracten van werknemers.

Belangrijke contractuele elementen:

• Looptijden en opzegtermijnen
• Garanties en vrijwaringen tussen partijen
• Betalingsvoorwaarden en boeteclausules
• Wijzigings- en verlengingsmogelijkheden

De juridische adviseur checkt of contracten rechtsgeldig zijn. Hij kijkt ook naar de verplichtingen van het bedrijf richting externe partijen.

Arbeidscontracten vragen om extra aandacht, vooral vanwege mogelijke ontslagverplichtingen. De koper wil weten welke kosten er komen kijken bij het aanpassen van arbeidsvoorwaarden.

Contracten met grote klanten zijn vaak doorslaggevend voor de waarde van het bedrijf. De adviseur onderzoekt of deze contracten overdraagbaar zijn na een overname.

Analyse van vergunningen, licenties en verzekeringen

Veel bedrijven hebben vergunningen nodig om hun activiteiten uit te voeren. De juridische controle brengt in kaart of alle benodigde vergunningen aanwezig én geldig zijn.

Te controleren documenten:

• Milieuvergunningen en bouwvergunningen
• Branchevergunningen en exploitatievergunningen
• Professionele licenties van werknemers
• Verzekeringspolicies voor alle bedrijfsrisico’s

Sommige vergunningen zijn persoonsgebonden en niet zomaar overdraagbaar bij een overname. Dat kan na de transactie voor flinke kopzorgen zorgen.

De adviseur kijkt of verzekeringen voldoende dekking bieden. Hij onderzoekt ook of bestaande polissen mee kunnen naar de nieuwe eigenaar.

Bepaalde licenties stellen strenge eisen aan overdracht. De koper moet weten welke goedkeuringen van toezichthouders nodig zijn.

Onderzoek van juridische risico’s en claims

Het opsporen van juridische risico’s is een belangrijk onderdeel van het onderzoek. De adviseur speurt naar lopende rechtszaken, claims en potentiële juridische problemen.

Risicogebieden om te onderzoeken:

• Lopende rechtszaken tegen het bedrijf
• Claims van klanten, leveranciers of werknemers
• Geschillen over intellectueel eigendom
• Mogelijke overtredingen van regelgeving

De koper wil snappen wat de financiële impact van deze risico’s kan zijn. Grote claims drukken de waarde van het bedrijf flink omlaag.

Verborgen juridische problemen komen soms pas later aan het licht. Een grondige controle helpt om risico’s vroegtijdig te signaleren.

De adviseur kijkt ook naar hoe het bedrijf zijn juridische zaken administreert. Slechte administratie kan duiden op meer problemen.

Analyse van Financiële en Zakelijke Documentatie

Een juridisch due diligence onderzoek draait voor een groot deel om financiële en zakelijke documentatie. Hier hoort het controleren van jaarrekeningen bij, het bestuderen van aandeelhoudersovereenkomsten en het in kaart brengen van zakelijke relaties en vastgoed.

Jaarrekeningen en winst- en verliesrekeningen

Jaarrekeningen vormen de basis voor het beoordelen van de financiële gezondheid. Adviseurs duiken in de jaarrekeningen van de afgelopen drie tot vijf jaar om trends te spotten.

Belangrijke controlepunten:

• Consistentie in waarderingsmethoden
• Goedkeuring door een accountant
• Afwijkingen ten opzichte van voorgaande jaren

De winst- en verliesrekening laat de operationele prestaties zien. Adviseurs letten op omzet, kostenstructuur en winstmarges.

Accountantsverklaringen geven meer inzicht in eventuele onregelmatigheden. Een schone verklaring wijst op betrouwbare cijfers, terwijl voorbehouden of afkeuringen een waarschuwing zijn.

Toelichtingen bij de jaarrekening bevatten belangrijke details over waarderingsgrondslagen en risico’s. Hier kun je verborgen verplichtingen of activa ontdekken.

Relevante aandeelhoudersovereenkomsten

Aandeelhoudersovereenkomsten regelen de verhoudingen tussen eigenaren en hebben vaak veel invloed op een overname. Ze bevatten dikwijls beperkingen op de verkoop of overdracht van aandelen.

Essentiële elementen:

• Stemrechten en besluitvorming
• Dividendbeleid en uitkeringen
• Tag-along en drag-along rechten

Voorkeursrechten bij verkoop kunnen een overname flink bemoeilijken. Ze geven bestaande aandeelhouders het eerste recht om te kopen.

Call- en put-opties leggen toekomstige koop- of verkoopverplichtingen vast. Dat kan gevolgen hebben voor de waardering en het tijdstip van de transactie.

Management equity programma’s binden sleutelpersonen aan het bedrijf. Het is slim om te snappen hoe deze regelingen de overname beïnvloeden.

Controle van zakelijke relaties en vastgoed

De relaties met klanten en leveranciers bepalen vaak de kern van de bedrijfswaarde. Contracten met grote klanten worden extra goed bekeken op looptijd, opzegmogelijkheden en eventuele exclusiviteit.

Vastgoedanalyse omvat:

• Eigendomsbewijzen en hypotheken
• Huurcontracten en leaseovereenkomsten
• Vergunningen en bestemmingsplannen

Leverancierscontracten kunnen verborgen verplichtingen bevatten. Langlopende contracten met slechte prijsafspraken kunnen de winstgevendheid aantasten.

Vastgoed wordt gecheckt op juridische geschillen of hypotheeklasten. Een schone eigendomsakte is onmisbaar voor een soepele overdracht.

Joint ventures en partnerships verdienen aparte aandacht. Zulke samenwerkingen brengen vaak complexe verplichtingen met zich mee die de overname kunnen bemoeilijken.

Compliance, Reputatie en Privacyaspecten

Het due diligence onderzoek zoomt in op compliance-risico’s die juridische en financiële gevolgen kunnen hebben. Bedrijven moeten voldoen aan allerlei wetten, screenen op sanctielijsten en corruptierisico’s, en privacy- en intellectuele eigendomsaspecten bekijken.

Voldoen aan wet- en regelgeving

Ondernemingen moeten tijdens het due diligence proces nagaan of het doelbedrijf aan alle relevante wetten voldoet. Denk aan nationale regels zoals de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft).

Voor bedrijven die internationaal werken gelden ook buitenlandse wetten. De UK Bribery Act en de Foreign Corrupt Practices Act (FCPA) zijn relevant voor Nederlandse bedrijven die in deze landen actief zijn.

Het niet naleven van deze regels kan leiden tot:

• Hoge geldboetes
• Strafrechtelijke vervolging
• Handelsbeperkingen

Bedrijven moeten kijken of het doelbedrijf goede compliance systemen heeft. Er moeten procedures zijn om overtredingen te herkennen en te melden.

De AVG is belangrijk voor databescherming. Het doelbedrijf moet kunnen aantonen dat het persoonsgegevens netjes verwerkt en beschermt.

Screening op sanctielijsten en corruptierisico

Het screenen van zakenpartners en eigenaren tegen sanctielijsten hoort er gewoon bij. Bedrijven checken of personen of entiteiten op internationale sanctielijsten staan.

Belangrijke sanctielijsten zijn:

• US Office of Foreign Assets Control (OFAC)
• Verenigde Naties sanctielijsten
• Europese Unie sanctielijsten
• UK HM Treasury lijsten

Politically Exposed Persons (PEP) brengen meer risico op corruptie en witwassen met zich mee. Dit zijn mensen met invloedrijke functies bij overheden of internationale organisaties.

Het onderzoek bekijkt ook watchlists en zwarte lijsten. Daar staan namen op van mensen die gelinkt zijn aan criminaliteit of terrorisme.

Corruptierisico’s kunnen ontstaan door zaken te doen met dubieuze partners. Dit leidt tot reputatierisico’s en juridische problemen voor de koper.

Beoordeling van privacy en intellectueel eigendom

Privacy is een belangrijk onderdeel van due diligence. Het doelbedrijf moet voldoen aan de AVG en andere relevante regelgeving.

Privacy compliance omvat:

• Rechtmatige verwerking van persoonsgegevens
• Juiste bewaarperiodes hanteren
• Beveiligingsmaatregelen nemen
• Privacy impact assessments uitvoeren

Intellectueel eigendom verdient een zorgvuldige check. Denk aan patenten, handelsmerken, auteursrechten en bedrijfsgeheimen.

Het onderzoek bekijkt of het doelbedrijf:

• Eigenaar is van alle gebruikte intellectuele eigendom
• Geen inbreuk maakt op rechten van anderen
• Zijn eigen intellectuele eigendom goed beschermt

Licentieovereenkomsten en gebruiksrechten moeten duidelijk zijn. Zo voorkom je juridische gedoe na de overname.

Rapportage en bevindingen

Het due diligence team schrijft een uitgebreid rapport met alle juridische bevindingen. Dit document geeft een overzicht van risico’s, contractuele verplichtingen en mogelijke aansprakelijkheden.

Ze delen de rapportage op in verschillende categorieën. Elke categorie krijgt een risicoclassificatie, van laag tot hoog.

Belangrijkste onderdelen van het rapport:

• Overzicht van alle contractuele verplichtingen
• Lopende juridische procedures
• Compliance issues en regelgevingsovertredingen
• Intellectuele eigendomsrechten
• Arbeidsrechtelijke vraagstukken

Het rapport bevat ook aanbevelingen voor vervolgacties. Soms vraagt het team om extra informatie of dringt aan op bepaalde garanties.

Ze presenteren de bevindingen met duidelijke prioriteiten. Kritieke punten lichten ze apart uit zodat beslissers daar direct naar kunnen kijken.

Effecten op onderhandelingen en koopprijs

De due diligence bevindingen beïnvloeden de onderhandelingen tussen koper en verkoper. Gevonden risico’s leiden vaak tot aanpassingen in de koopprijs of extra voorwaarden.

Mogelijke gevolgen voor de koopprijs:

• Korting voor geïdentificeerde risico’s
• Escrow account voor onzekere claims
• Earnout constructies bij onduidelijke toekomstige verplichtingen

De koper gebruikt de bevindingen als onderhandelingsmateriaal. Juridische risico’s worden vertaald naar financiële impact.

De verkoper kan de bevindingen aanvechten of extra informatie geven. Dit leidt soms tot vervolgonderzoek of een nieuwe inschatting van bepaalde risico’s.

Ernstige juridische problemen kunnen de transactie zelfs stopzetten. Soms besluit de koper dat het risico gewoon te groot is, ondanks een lagere prijs.

Aanvullende garanties en vrijwaringen

Op basis van de due diligence bevindingen vraagt de koper vaak om extra garanties en vrijwaringen. Deze juridische beschermingen dekken risico’s die uit het onderzoek naar voren kwamen.

Veel voorkomende garanties:

• Garanties over de volledigheid van contractenportefeuilles
• Bevestiging van compliance met alle regelgeving
• Garanties over intellectuele eigendomsrechten
• Arbeidsrechtelijke garanties

Vrijwaringen beschermen de koper tegen financiële gevolgen van bepaalde risico’s. De verkoper blijft dan aansprakelijk voor claims uit de periode vóór de transactie.

Ze onderhandelen over de omvang en duur van garanties. Hogere risico’s betekenen meestal langere garantieperiodes of een hogere maximale aansprakelijkheid.

Sommige risico’s sluiten ze uit van garanties. In dat geval accepteert de koper bewust deze risico’s, meestal tegen een aangepaste koopprijs.

Veelgestelde Vragen

Een juridisch due diligence onderzoek roept allerlei vragen op over doelstellingen, documentatie en risico’s. De antwoorden geven meer inzicht in het proces en de gevolgen voor bedrijfsovernames.

Wat zijn de primaire doelstellingen van een juridisch due diligence onderzoek?

Het belangrijkste doel is het vinden van juridische risico’s die de waarde van een bedrijf kunnen beïnvloeden. Het onderzoek brengt alle juridische verplichtingen en aansprakelijkheden in kaart.

Ze checken ook de juridische structuur van het bedrijf. Denk aan eigendomsrechten en bedrijfsregistraties.

Het team kijkt of alle contractuele verplichtingen goed zijn nagekomen. Zo voorkom je vervelende verrassingen na de overname.

Welke documenten worden doorgaans beoordeeld tijdens een juridisch due diligence?

Arbeidsovereenkomsten zijn een belangrijk onderdeel van het onderzoek. Die laten arbeidsvoorwaarden en verplichtingen richting werknemers zien.

Ze nemen contracten met klanten en leveranciers onder de loep. Zo krijg je inzicht in de commerciële verplichtingen van het bedrijf.

Eigendomsdocumenten van vastgoed en intellectuele eigendom controleren ze ook. Leasecontracten en huurovereenkomsten komen daarbij aan bod.

Juridische procedures en geschillen bekijken ze via gerechtelijke documenten. Verzekeringsdocumenten en vergunningen checken ze eveneens.

Hoe wordt de vertrouwelijkheid gewaarborgd tijdens een due diligence proces?

Partijen tekenen geheimhoudingsovereenkomsten voordat het onderzoek start. Iedereen die meedoet moet zich aan strikte vertrouwelijkheid houden.

Ze controleren en beperken de toegang tot documenten. Alleen geautoriseerde personen mogen gevoelige informatie zien.

Digitale dataruimtes bieden beveiligde toegang tot documenten. Deze systemen houden bij wie welke documenten bekijkt.

Op welke juridische aspecten ligt de focus bij een due diligence onderzoek in een overnametraject?

Arbeidsrecht krijgt veel aandacht vanwege de complexiteit rondom werknemersrechten. Dit gaat om contracten, pensioenen en mogelijke ontslagvergoedingen.

Intellectuele eigendomsrechten onderzoeken ze grondig. Patenten, handelsmerken en auteursrechten moeten goed geregistreerd zijn.

Ze analyseren contractuele verplichtingen naar derden. Zo voorkom je problemen bij de overdracht van contracten.

Compliance met wet- en regelgeving staat centraal. Overtredingen kunnen boetes of andere sancties opleveren.

Wat zijn de gevolgen van het vinden van risico’s tijdens een juridisch due diligence onderzoek?

Gevonden risico’s kunnen de koopprijs beïnvloeden. De koper stelt soms een lagere prijs voor om risico’s af te dekken.

Specifieke garanties kunnen in de koopovereenkomst komen. Die beschermen de koper tegen bekende en onbekende risico’s.

Soms stellen partijen de overname uit totdat ze problemen oplossen. Ernstige risico’s kunnen zelfs het einde van de deal betekenen.

Hoe kan een due diligence bijdragen aan de waardebepaling van een onderneming?

Juridische risico’s hebben direct invloed op de bedrijfswaarde. Hoge risico’s drukken de waarde van een onderneming.

Sterke contracten en goede compliance zorgen juist voor een hogere waarde. Dat geeft meer vertrouwen in de toekomstige kasstromen.

Met het onderzoek kun je realistischer waarderen. Je neemt alle juridische factoren mee in de berekening.