Ondernemingsraad: wanneer is hij verplicht en welke rechten heeft hij?

Gepubliceerd op 4 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Een ondernemer moet een ondernemingsraad (OR) instellen als in de onderneming in de regel ten minste 50 personen werken (artikel 2 van de Wet op de ondernemingsraden, WOR). Bij 10 tot 50 personen is een personeelsvertegenwoordiging mogelijk, en die wordt verplicht zodra de meerderheid van het personeel erom vraagt (artikel 35c WOR). De OR heeft recht op informatie, adviesrecht bij belangrijke besluiten en instemmingsrecht bij personeelsregelingen. In dit artikel leest u wat een OR doet, welke rechten hij heeft en wat dat voor werknemers en werkgevers betekent.

Inhoudsopgave

• Wat is een ondernemingsraad en welke rol speelt deze?
  • Wat doet een ondernemingsraad?
  • Wanneer is een OR verplicht en wie zitten erin?
• Waarom is de ondernemingsraad belangrijk voor werknemers en werkgevers?
  • Wat levert de OR werknemers op?
  • Wat levert de OR werkgevers op?
• Hoe functioneert de ondernemingsraad binnen een organisatie?
  • Hoe wordt de OR gekozen?
  • Hoe verlopen advies en instemming?
  • Hoe overlegt de OR met de ondernemer?
• Welke rechten en plichten heeft de ondernemingsraad?
  • Op welke informatie heeft de OR recht?
  • Waarover heeft de OR advies- of instemmingsrecht?
  • Welke taken en plichten heeft de OR?
• Wat betekent de ondernemingsraad voor de bedrijfsvoering?
  • Hoe beïnvloedt de OR strategische besluiten?
  • Wat doet de OR voor de cultuur in de organisatie?
  • Wat gebeurt er bij een conflict met de OR?

Korte samenvatting

Wat is een ondernemingsraad en welke rol speelt deze?

Een ondernemingsraad is een orgaan dat namens het personeel overlegt met de ondernemer. De OR heeft wettelijke rechten: hij krijgt informatie, geeft advies over belangrijke besluiten en moet instemmen met bepaalde personeelsregelingen.

De OR is daarmee de formele vorm van medezeggenschap in Nederlandse ondernemingen. De regels staan in de Wet op de ondernemingsraden. Een OR is geen vakbond: hij onderhandelt niet over de cao, maar praat mee over het beleid binnen de eigen onderneming.

Wat doet een ondernemingsraad?

De OR zorgt dat het personeel invloed heeft op besluiten die het werk raken. Hij doet dat door advies te geven, in te stemmen met regelingen en de naleving van regels te bewaken.

De onderwerpen waarover de OR meepraat, lopen sterk uiteen. Belangrijke aandachtsgebieden zijn:

• arbeidsomstandigheden, veiligheid en ziekteverzuim;
• opleiding en ontwikkeling van personeel;
• reorganisaties en andere belangrijke wijzigingen in de organisatie;
• regelingen over werktijden, beloning en beoordeling;
• strategische besluiten, zoals een overname, fusie of grote investering.

Wanneer is een OR verplicht en wie zitten erin?

Volgens artikel 2 WOR moet de ondernemer een OR instellen als in de onderneming in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn. De leden worden rechtstreeks gekozen door en uit de mensen die in de onderneming werken (artikel 6 WOR).

Hoe groot de OR is, hangt af van het aantal personen dat in de onderneming werkt. Bij kleinere ondernemingen, met 10 tot 50 personen, kan de ondernemer een personeelsvertegenwoordiging instellen. Vraagt de meerderheid van het personeel daarom, dan is hij dat ook verplicht (artikel 35c WOR).

De leden treden volgens artikel 12 WOR om de drie jaar tegelijk af en zijn direct herkiesbaar. In het reglement van de OR kan een andere zittingsduur staan: twee of vier jaar, of aftreden voor de helft om de twee jaar. Zo blijft de vertegenwoordiging actueel en krijgen nieuwe kandidaten een kans.

Waarom is de ondernemingsraad belangrijk voor werknemers en werkgevers?

De OR geeft werknemers een formele stem bij besluiten over hun werk. Voor de werkgever zorgt een tijdig betrokken OR voor beter onderbouwde besluiten en meer draagvlak.

Beide partijen hebben er dus belang bij dat het overleg goed verloopt. Wie de OR te laat of onvolledig betrekt, loopt bovendien juridische risico’s, zoals u verderop leest.

Wat levert de OR werknemers op?

Via de OR kunnen werknemers invloed uitoefenen op besluiten die hun dagelijkse werk en hun toekomst raken. Zonder OR hoort de ondernemer het personeel niet op een formele manier.

Concreet betekent dit dat werknemers via de OR:

• zorgen en voorstellen rechtstreeks bij de ondernemer kunnen neerleggen;
• invloed hebben op regelingen over werktijden, beloning, arbeidsomstandigheden en verzuim;
• meepraten over reorganisaties voordat het besluit valt;
• een orgaan hebben dat waakt tegen discriminatie en gelijke behandeling bevordert (artikel 28 lid 3 WOR).

Wie zich verkiesbaar stelt of lid is, mag daarvoor niet worden benadeeld (artikel 21 WOR). OR-leden en kandidaten hebben ook bijzondere ontslagbescherming. Volgens artikel 7:670 lid 4 BW geldt een opzegverbod, dat doorloopt tot twee jaar na het lidmaatschap. In een aantal gevallen kan de werkgever wel opzeggen, maar dan alleen met toestemming van de kantonrechter.

Wat levert de OR werkgevers op?

Voor werkgevers is de OR meer dan een wettelijke plicht. Een OR die vroeg wordt betrokken, helpt om besluiten beter te onderbouwen en uit te voeren.

Door het personeel via de OR te horen, kan een werkgever:

• besluiten nemen met kennis van wat er op de werkvloer speelt;
• draagvlak creëren voor veranderingen;
• problemen en conflicten eerder signaleren;
• de betrokkenheid van medewerkers vergroten.

Er is ook een juridische kant. Neemt de ondernemer een instemmingsplichtig besluit zonder instemming van de OR, dan kan de OR de nietigheid daarvan inroepen. Volgt hij een advies niet op, dan moet hij de uitvoering van zijn besluit in de regel een maand opschorten. Een goede verhouding met de OR voorkomt vertraging en procedures.

Hieronder ziet u in een tabel wat de OR voor werknemers en werkgevers betekent.

De OR staat zo tussen de belangen van het personeel en de doelen van de onderneming. Hij hoeft het niet altijd met de ondernemer eens te zijn, maar moet wel het belang van de onderneming als geheel meewegen. Medezeggenschap werkt het best als beide partijen elkaar tijdig en volledig informeren.

Hoe functioneert de ondernemingsraad binnen een organisatie?

De OR werkt volgens een eigen reglement en vergadert zowel intern als met de ondernemer. De wet bepaalt wanneer de ondernemer de OR moet raadplegen en welke procedure daarbij geldt.

Hoe wordt de OR gekozen?

De mensen die in de onderneming werken, kiezen de leden van de OR rechtstreeks uit hun midden (artikel 6 WOR). De zittingstermijn is in de regel drie jaar, met de mogelijkheid van herverkiezing.

Een goede samenstelling houdt rekening met:

• verkiezing door en uit het personeel;
• een evenwichtige vertegenwoordiging van afdelingen en functiegroepen;
• vernieuwing, omdat de OR in zijn reglement de herkiesbaarheid kan beperken;
• de onafhankelijkheid van de gekozen leden ten opzichte van de ondernemer.

Hoe verlopen advies en instemming?

De OR heeft twee hoofdinstrumenten: het adviesrecht (artikel 25 WOR) en het instemmingsrecht (artikel 27 WOR). Bij advies beslist de ondernemer uiteindelijk zelf; bij instemming heeft hij de toestemming van de OR of de kantonrechter nodig.

Bij het adviesrecht legt de ondernemer zijn voorgenomen besluit schriftelijk aan de OR voor. Het advies moet worden gevraagd op een moment dat het nog wezenlijke invloed kan hebben op het besluit. Wijkt de ondernemer af van het advies, dan schort hij de uitvoering een maand op. In die maand kan de OR beroep instellen bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam (artikel 26 WOR).

Bij het instemmingsrecht gaat het om regelingen voor het personeel. Weigert de OR zijn instemming, dan kan de ondernemer de kantonrechter om vervangende toestemming vragen (artikel 27 lid 4 WOR). Is een onderwerp al inhoudelijk geregeld in een cao, dan is geen instemming nodig.

Binnen de OR zelf verloopt de besluitvorming meestal via:

• overlegvergaderingen met de ondernemer;
• interne vergaderingen van de OR-leden;
• commissies die onderwerpen voorbereiden;
• stemming over het advies of de instemming.

Hoe overlegt de OR met de ondernemer?

De OR en de ondernemer komen samen in de overlegvergadering. Op verzoek van een van beiden moet die binnen twee weken plaatsvinden (artikel 23 WOR).

Ten minste tweemaal per jaar bespreken zij in de overlegvergadering de algemene gang van zaken van de onderneming (artikel 24 WOR). Veel OR’en spreken daarnaast een vast vergaderschema af. Leden vergaderen in werktijd met behoud van loon en hebben recht op scholing voor hun OR-werk (artikelen 17 en 18 WOR).

Leden bereiden het overleg voor door stukken te bestuderen, collega’s te spreken en een standpunt te formuleren. De OR informeert de achterban over besproken onderwerpen en genomen besluiten. Daarbij geldt wel een geheimhoudingsplicht voor bedrijfsgeheimen en voor zaken waarvoor geheimhouding is opgelegd (artikel 20 WOR).

Welke rechten en plichten heeft de ondernemingsraad?

De OR heeft recht op informatie, adviesrecht en instemmingsrecht. Daarnaast heeft hij een eigen taak om de naleving van regels in de onderneming te bevorderen.

Deze rechten en taken staan in de Wet op de ondernemingsraden en vormen de juridische basis van de medezeggenschap in Nederlandse ondernemingen.

Op welke informatie heeft de OR recht?

De ondernemer moet de OR op verzoek tijdig alle inlichtingen en gegevens geven die de OR redelijkerwijs nodig heeft voor zijn taak (artikel 31 WOR). Daarnaast geeft de ondernemer uit zichzelf periodiek informatie.

De OR ontvangt onder meer:

• ten minste tweemaal per jaar algemene gegevens over de werkzaamheden en resultaten van de onderneming (artikel 31a lid 1 WOR);
• bij een NV, BV, coöperatie en bepaalde stichtingen en verenigingen: de jaarrekening en het bestuursverslag, zo snel mogelijk na de vaststelling (artikel 31a lid 2 WOR);
• bij een adviesplichtig besluit: het voorgenomen besluit, schriftelijk voorgelegd (artikel 25 lid 2 WOR);
• de gegevens die nodig zijn om een instemmingsverzoek goed te kunnen beoordelen.

Waarover heeft de OR advies- of instemmingsrecht?

Adviesrecht geldt voor belangrijke economische en organisatorische besluiten. Instemmingsrecht geldt voor regelingen die de rechtspositie van het personeel raken.

Adviesrecht (artikel 25 WOR) geldt onder meer voor:

• overdracht van de zeggenschap over de onderneming of een deel daarvan;
• beëindiging van de werkzaamheden van de onderneming of een belangrijk onderdeel;
• een belangrijke inkrimping, uitbreiding of andere wijziging van de werkzaamheden;
• een belangrijke wijziging in de organisatie, zoals een reorganisatie;
• een belangrijke investering of het aantrekken van belangrijk krediet.

Instemmingsrecht (artikel 27 WOR) geldt onder meer voor regelingen over:

• pensioen, winstdeling of sparen;
• arbeids- en rusttijden en vakantie;
• beloning en functiewaardering;
• arbeidsomstandigheden, ziekteverzuim en re-integratie;
• aanstelling, ontslag en bevordering, personeelsopleiding en personeelsbeoordeling;
• werkoverleg, klachtbehandeling, de verwerking van persoonsgegevens en controle op het personeel.

Welke taken en plichten heeft de OR?

De OR bevordert de naleving van de regels over arbeidsvoorwaarden, arbeidsomstandigheden en arbeids- en rusttijden (artikel 28 lid 1 WOR). Ook waakt hij tegen discriminatie in de onderneming (artikel 28 lid 3 WOR).

Daarnaast heeft de OR in de praktijk een aantal plichten en verantwoordelijkheden:

• geheimhouding van bedrijfsgeheimen en vertrouwelijke zaken (artikel 20 WOR);
• de achterban informeren over wat er speelt;
• zelfstandig en zorgvuldig een standpunt vormen;
• de belangen van alle mensen in de onderneming vertegenwoordigen, niet alleen die van één afdeling.

Met deze rechten en plichten vervult de OR een eigen rol naast de ondernemer en de vakbonden.

De volgende tabel zet de belangrijkste rechten en plichten van de OR op een rij.

Wat betekent de ondernemingsraad voor de bedrijfsvoering?

De OR beïnvloedt de bedrijfsvoering vooral via het adviesrecht bij grote besluiten en het instemmingsrecht bij personeelsregelingen. Een ondernemer die de OR vroeg betrekt, voorkomt vertraging en juridische geschillen.

Hoe beïnvloedt de OR strategische besluiten?

Door zijn adviesrecht kan de OR voorgenomen veranderingen kritisch toetsen voordat het besluit valt. Dat leidt vaak tot beter doordachte besluiten die rekening houden met de onderneming en met het personeel.

De OR kan in die fase:

• voorgenomen organisatiewijzigingen analyseren;
• risico’s voor het personeel vroeg signaleren;
• alternatieven of voorwaarden voorstellen, bijvoorbeeld een sociaal plan of begeleiding;
• bemiddelen tussen de plannen van de directie en de belangen van werknemers.

Wat doet de OR voor de cultuur in de organisatie?

De OR is een officieel kanaal tussen ondernemer en personeel. Dat kan bijdragen aan een open en transparante cultuur.

Die rol komt onder meer tot uiting in:

• open communicatie tussen management en werkvloer;
• meer betrokkenheid bij de organisatie;
• betere onderlinge verhoudingen;
• een veilige omgeving om zorgen te bespreken.

Wat gebeurt er bij een conflict met de OR?

Komen ondernemer en OR er niet uit, dan beslist uiteindelijk de rechter. Bij een adviesplichtig besluit is dat de Ondernemingskamer, bij instemming de kantonrechter.

Wil de OR een besluit aanvechten waarover hij advies heeft gegeven, dan moet hij binnen een maand beroep instellen bij de Ondernemingskamer (artikel 26 WOR). Heeft de ondernemer een instemmingsplichtige regeling ingevoerd zonder instemming of vervangende toestemming, dan kan de OR binnen een maand schriftelijk de nietigheid inroepen (artikel 27 lid 5 WOR). Voor de ondernemer geldt omgekeerd dat hij bij een weigering van instemming naar de kantonrechter kan stappen.

Deze termijnen zijn kort. Het is daarom verstandig om bij een dreigend geschil vroeg advies over medezeggenschap in te winnen. Vaak raakt zo’n geschil ook aan individuele rechten van werknemers, zoals bij een reorganisatie; daarover leest u meer op onze pagina over arbeidsrecht.

Waar let u als ondernemer op?

• Vraag advies op een moment dat het nog wezenlijke invloed op het besluit kan hebben, met een schriftelijk voorgenomen besluit en de motivering (artikel 25 WOR).
• Volgt u het advies niet, schort de uitvoering van het besluit dan een maand op (artikel 25 WOR).
• Leg regelingen uit artikel 27 WOR vooraf ter instemming voor en controleer of de cao het onderwerp al inhoudelijk regelt.
• Geef de OR tijdig de informatie die hij nodig heeft, waaronder de jaarrekening (artikelen 31 en 31a WOR).
• Houd een overlegvergadering binnen twee weken nadat de OR daarom heeft gevraagd (artikel 23 WOR).

Waar let u als ondernemingsraad op?

• Vraag schriftelijk om de stukken die u nodig heeft om een voorgenomen besluit te beoordelen (artikel 31 WOR).
• Stel binnen een maand beroep in bij de Ondernemingskamer als de ondernemer afwijkt van uw advies (artikel 26 WOR).
• Roep binnen een maand schriftelijk de nietigheid in van een regeling die zonder instemming is ingevoerd (artikel 27 lid 5 WOR).
• Leg vast welke informatie vertrouwelijk is en houd u aan de geheimhoudingsplicht (artikel 20 WOR).
• Gebruik de scholing en vergadertijd waarop OR-leden met behoud van loon recht hebben (artikelen 17 en 18 WOR).

Wat kunnen wij voor u doen bij vragen over de ondernemingsraad?

Wij adviseren ondernemers en ondernemingsraden over medezeggenschap op grond van de WOR.

• Wij beoordelen of een voorgenomen besluit adviesplichtig (artikel 25 WOR) of instemmingsplichtig (artikel 27 WOR) is.
• Wij stellen adviesaanvragen en instemmingsverzoeken op, of beoordelen die namens de OR.
• Wij controleren of de OR tijdig en volledig is geïnformeerd (artikelen 31 en 31a WOR).
• Wij voeren een beroepsprocedure bij de Ondernemingskamer en bewaken de termijn van een maand (artikel 26 WOR).
• Wij vragen vervangende toestemming aan de kantonrechter of roepen namens de OR de nietigheid in (artikel 27 WOR).
• Wij adviseren over de ontslagbescherming van OR-leden en kandidaten (artikel 7:670 lid 4 BW).

Samengevat

• Een OR is verplicht als in de onderneming in de regel ten minste 50 personen werken (artikel 2 WOR); bij 10 tot 50 personen is een personeelsvertegenwoordiging mogelijk.
• De OR heeft adviesrecht bij belangrijke besluiten zoals een reorganisatie (artikel 25 WOR) en instemmingsrecht bij personeelsregelingen (artikel 27 WOR).
• De ondernemer geeft de OR tijdig de informatie die hij redelijkerwijs nodig heeft (artikel 31 WOR).
• OR-leden en kandidaten zijn beschermd tegen benadeling en ontslag.
• Bij een geschil gelden korte termijnen: een maand voor beroep bij de Ondernemingskamer en een maand om de nietigheid in te roepen.

Veelgestelde vragen