Ondernemingsraad: wanneer verplicht, welke rechten en welke termijnen

Gepubliceerd op 4 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een ondernemer moet een ondernemingsraad (OR) instellen als in de onderneming in de regel ten minste 50 personen werken (artikel 2 Wet op de ondernemingsraden, WOR). Bij 10 tot 50 personen is een personeelsvertegenwoordiging mogelijk; die wordt verplicht zodra de meerderheid van het personeel erom vraagt (artikel 35c WOR). De OR heeft recht op informatie, adviesrecht bij belangrijke besluiten en instemmingsrecht bij personeelsregelingen.

De rechten van de OR en de termijnen in één tabel

Wat doet een ondernemingsraad?

Een ondernemingsraad overlegt namens het personeel met de ondernemer. Hij is de formele vorm van medezeggenschap in Nederlandse ondernemingen. Een OR is geen vakbond: hij onderhandelt niet over de cao en voert geen acties, maar praat mee over het beleid binnen de eigen onderneming.

De onderwerpen lopen uiteen: arbeidsomstandigheden en ziekteverzuim, opleiding, reorganisaties, regelingen over werktijden, beloning en beoordeling, en strategische besluiten zoals een overname, fusie of grote investering. Daarnaast bevordert de OR de naleving van regels over arbeidsvoorwaarden en arbeids- en rusttijden, en waakt hij tegen discriminatie (artikel 28 WOR).

Wanneer is een OR verplicht en wie zitten erin?

Volgens artikel 2 WOR moet de ondernemer een OR instellen bij ten minste 50 personen die in de regel in de onderneming werken. Ook ingeleende krachten en uitzendkrachten tellen onder voorwaarden mee. De leden worden rechtstreeks gekozen door en uit de mensen die in de onderneming werken (artikel 6 WOR). Het aantal leden hangt af van de omvang van de onderneming.

De leden treden in de regel om de drie jaar tegelijk af en zijn direct herkiesbaar (artikel 12 WOR). Het reglement van de OR kan een andere zittingsduur bepalen. Leden vergaderen in werktijd met behoud van loon en hebben recht op scholing voor hun OR-werk (artikelen 17 en 18 WOR).

Wie zich verkiesbaar stelt of lid is, mag daarvoor niet worden benadeeld (artikel 21 WOR). Voor leden, kandidaten en oud-leden tot twee jaar na het lidmaatschap geldt een opzegverbod (artikel 7:670 lid 4 BW). De werkgever kan dan alleen via de kantonrechter ontbinding vragen, en moet aantonen dat het verzoek geen verband houdt met het lidmaatschap.

Hoe werkt het adviesrecht?

Adviesrecht (artikel 25 WOR) geldt voor belangrijke economische en organisatorische besluiten, waaronder:

• overdracht van de zeggenschap over de onderneming of een deel daarvan;
• beëindiging van de werkzaamheden van de onderneming of een belangrijk onderdeel;
• een belangrijke inkrimping, uitbreiding of andere wijziging van de werkzaamheden;
• een belangrijke wijziging in de organisatie, zoals een reorganisatie;
• een belangrijke investering of het aantrekken van belangrijk krediet.

De ondernemer legt het voorgenomen besluit schriftelijk en gemotiveerd voor, op een moment dat het advies nog wezenlijke invloed kan hebben. Wijkt hij af van het advies, dan moet hij dat motiveren en de uitvoering een maand opschorten. In die maand kan de OR beroep instellen bij de Ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam (artikel 26 WOR).

De Ondernemingskamer toetst alleen of de ondernemer bij afweging van alle belangen niet in redelijkheid tot zijn besluit kon komen. Dat is een marginale toets, maar zij heeft tanden. Op 14 november 2024 oordeelde de Ondernemingskamer dat het bestuur van de KNAW na een negatief advies niet in redelijkheid kon besluiten tot afbouw van een onderzoeksprogramma. Het bestuur was niet concreet op de argumenten van de OR ingegaan en had de belangen niet zichtbaar gewogen. Het besluit moest worden ingetrokken (Hof Amsterdam (OK) 14 november 2024, ECLI:NL:GHAMS:2024:3423).

De les voor ondernemers: een afwijkend besluit vraagt een uitgeschreven belangenafweging waarin de punten van de OR een voor een terugkomen. Voor de OR: een advies met concrete argumenten en alternatieven geeft de Ondernemingskamer houvast.

Waarover moet de OR instemmen?

Instemmingsrecht (artikel 27 WOR) geldt voor het vaststellen, wijzigen of intrekken van regelingen die de rechtspositie van het personeel raken, waaronder regelingen over:

• pensioen, winstdeling of sparen;
• arbeids- en rusttijden en vakantie;
• beloning en functiewaardering;
• arbeidsomstandigheden, ziekteverzuim en re-integratie;
• aanstelling, ontslag, bevordering, opleiding en beoordeling;
• werkoverleg, klachtbehandeling, de verwerking van persoonsgegevens en voorzieningen voor controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties.

Is een onderwerp al inhoudelijk geregeld in een cao, dan is geen instemming nodig. Weigert de OR, dan kan de ondernemer de kantonrechter om vervangende toestemming vragen (artikel 27 lid 4 WOR). Voert de ondernemer een regeling in zonder instemming of vervangende toestemming, dan kan de OR binnen een maand schriftelijk de nietigheid inroepen (artikel 27 lid 5 WOR).

Op welke informatie heeft de OR recht?

De ondernemer moet de OR op verzoek tijdig alle inlichtingen en gegevens geven die hij redelijkerwijs nodig heeft (artikel 31 WOR). Daarnaast geeft hij uit zichzelf periodiek informatie:

• ten minste tweemaal per jaar algemene gegevens over de werkzaamheden en resultaten (artikel 31a lid 1 WOR);
• bij een nv, bv, coöperatie en bepaalde stichtingen en verenigingen: de jaarrekening en het bestuursverslag na vaststelling (artikel 31a lid 2 WOR);
• bij een adviesplichtig besluit: het schriftelijke voorgenomen besluit met de motivering (artikel 25 lid 2 WOR).

Ten minste tweemaal per jaar bespreken OR en ondernemer in de overlegvergadering de algemene gang van zaken (artikel 24 WOR). Op verzoek van een van beiden vindt een overlegvergadering binnen twee weken plaats (artikel 23 WOR). De OR informeert de achterban, maar houdt zich aan de geheimhoudingsplicht voor bedrijfsgeheimen en opgelegde vertrouwelijkheid (artikel 20 WOR).

Wat gebeurt er bij een conflict met de OR?

Komen ondernemer en OR er niet uit, dan beslist uiteindelijk de rechter. Bij een adviesplichtig besluit is dat de Ondernemingskamer, bij instemming en bij de meeste andere geschillen over de naleving van de WOR de kantonrechter (artikel 36 WOR). Voordat een geschil bij de kantonrechter komt, kan het worden voorgelegd aan de bedrijfscommissie.

De termijnen zijn kort: een maand voor beroep bij de Ondernemingskamer, en een maand om de nietigheid van een regeling in te roepen. Vaak raakt zo’n geschil ook aan individuele rechten van werknemers, zoals bij een reorganisatie; daarover leest u meer op onze pagina over arbeidsrecht. Voor scholen gelden eigen regels; zie ons advies over medezeggenschap in het onderwijs.

Hoe bereidt u een adviesaanvraag of instemmingsverzoek voor?

Voor de ondernemer en de OR zijn het twee kanten van dezelfde procedure. De stappen hieronder voorkomen de meeste geschillen.

1. Bepaal of het besluit onder artikel 25 of 27 WOR valt, en of een cao het onderwerp al regelt.
2. Leg het voorgenomen besluit schriftelijk voor, met motivering, gevolgen voor het personeel en de voorgenomen maatregelen.
3. Plan het advies zo dat het nog invloed kan hebben; spreek een termijn en minstens één overlegvergadering af.
4. De OR vraagt schriftelijk om ontbrekende stukken (artikel 31 WOR) en legt vast welke informatie vertrouwelijk is.
5. Wijkt de ondernemer af, dan motiveert hij dat per argument van de OR en wacht hij een maand met uitvoering.

Wat kunnen wij doen bij vragen over de ondernemingsraad?

• Beoordelen of een voorgenomen besluit advies- of instemmingsplichtig is.
• Adviesaanvragen en instemmingsverzoeken opstellen, of namens de OR beoordelen.
• Een beroepsprocedure bij de Ondernemingskamer voeren binnen de termijn van een maand.
• Vervangende toestemming bij de kantonrechter vragen, of namens de OR de nietigheid inroepen.

Veelgestelde vragen

Wie betaalt de kosten van de OR?

De ondernemer draagt de redelijkerwijs noodzakelijke kosten van de OR, zoals scholing en het inschakelen van een deskundige; voor deskundigen geldt dat hij vooraf wordt ingelicht (artikel 22 WOR).

Kan een kleine onderneming zonder OR toch medezeggenschap hebben?

Ja. Bij 10 tot 50 personen kan de ondernemer een personeelsvertegenwoordiging instellen, en moet hij dat als de meerderheid van het personeel erom vraagt (artikel 35c WOR). Zonder personeelsvertegenwoordiging heeft het personeel bij minder dan 50 personen in beperkte gevallen rechtstreeks recht op overleg of informatie (artikel 35b WOR).