Gepubliceerd op 26 juli 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Het Nederlandse strafrecht verdeelt alle strafbare feiten in twee categorieën: misdrijf en overtreding. Misdrijven zijn de zwaardere feiten en staan in het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht, overtredingen zijn de lichtere en staan in het derde boek. Dat onderscheid bepaalt veel meer dan alleen de strafmaat: het beslist over voorlopige hechtenis, over de bevoegde rechter, over de verjaringstermijn en over de vraag of het feit op uw strafblad komt.
Inhoudsopgave
Waar staat het onderscheid in de wet?
De indeling is een indeling van de wetgever zelf. Bij het invoeren van een strafbepaling wordt bepaald of het feit in het tweede of het derde boek van het Wetboek van Strafrecht thuishoort, en datzelfde gebeurt in bijzondere wetten zoals de Wegenverkeerswet 1994, de Opiumwet en de Wet wapens en munitie. U kunt het dus niet afleiden uit de ernst zoals u die zelf ervaart, maar alleen uit het wetsartikel dat wordt toegepast.
Aan die indeling hangt vervolgens een reeks gevolgen die in het eerste boek van het wetboek is geregeld. Zo geldt voor misdrijven de mogelijkheid van gevangenisstraf en voor overtredingen die van hechtenis, en zijn strafbare voorbereiding en poging alleen bij misdrijven aan de orde. Wie wil weten waar hij aan toe is, begint dus altijd bij het artikelnummer dat in de dagvaarding, de strafbeschikking of de oproeping staat.
Wanneer is iets een misdrijf?
Een misdrijf vereist vrijwel altijd opzet of schuld. De officier van justitie moet dus niet alleen bewijzen dat u de gedraging hebt verricht, maar ook dat u die wilde of dat het gebeurde aan u te wijten is. Diefstal, mishandeling, oplichting, verduistering, bedreiging, witwassen en het rijden onder invloed boven de wettelijke grenswaarde zijn misdrijven.
Bij misdrijven staan het opsporingsapparaat ook zwaardere bevoegdheden ter beschikking. U kunt worden aangehouden en in verzekering worden gesteld, en bij de misdrijven die in artikel 67 van het Wetboek van Strafvordering zijn aangewezen is voorlopige hechtenis mogelijk. Bij overtredingen kan dat niet. Wat voorlopige hechtenis inhoudt en hoe lang die mag duren, leest u in ons artikel over voorlopige hechtenis.
Wanneer is iets een overtreding?
Een overtreding is lichter van aard en meestal strafbaar op grond van de gedraging zelf, zonder dat opzet of schuld hoeft te worden bewezen. Voorbeelden zijn openbare dronkenschap, wildplassen, geluidsoverlast, het niet kunnen tonen van een identiteitsbewijs en veel voorschriften uit gemeentelijke verordeningen. De sanctie is doorgaans een geldboete; hechtenis komt voor maar is uitzonderlijk.
Dat opzet niet hoeft te worden bewezen, betekent niet dat verwijtbaarheid geen rol speelt. Ontbreekt elke schuld aan uw kant, dan kan een beroep worden gedaan op de ongeschreven strafuitsluitingsgrond afwezigheid van alle schuld. Dat beroep slaagt niet snel: u moet aannemelijk maken dat u alle van u te vergen zorg hebt betracht en dat u redelijkerwijs niet anders kon handelen.
De verkeersboete die geen strafrecht is
De meeste verkeersboetes vallen helemaal buiten het strafrecht. Zij worden afgedaan op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, in de wandelgangen de Mulderwet. Het Centraal Justitieel Incassobureau legt dan een administratieve sanctie op; er komt geen strafrechter aan te pas en er volgt geen aantekening in de justitiële documentatie.
Bent u het met zo’n sanctie oneens, dan stelt u binnen de op de beschikking vermelde termijn beroep in bij de officier van justitie. Wijst die het beroep af, dan kunt u de zaak voorleggen aan de kantonrechter. Houd er rekening mee dat u het bedrag in beginsel eerst moet betalen als zekerheidstelling voordat uw beroep inhoudelijk wordt behandeld.
Zwaardere verkeersfeiten vallen wel onder het strafrecht en zijn meestal misdrijven: rijden onder invloed boven de grenswaarde, doorrijden na een ongeval en fors te hard rijden. Daar hangt bovendien vaak een maatregel van het CBR aan vast, die los staat van de strafzaak. Zie ons artikel over de gevolgen van rijden onder invloed en over doorrijden na een ongeval.
Waarom het verschil in de praktijk uitmaakt
Poging is alleen bij misdrijven strafbaar. Artikel 45 van het Wetboek van Strafrecht spreekt uitdrukkelijk van poging tot misdrijf; een poging tot een overtreding levert dus geen strafbaar feit op. Hetzelfde geldt voor medeplichtigheid: artikel 52 bepaalt dat medeplichtigheid aan een overtreding niet strafbaar is. Wie een ander helpt bij een misdrijf kan wel worden vervolgd.
Ook de sancties verschillen. Op misdrijven staat gevangenisstraf, op overtredingen hechtenis, en de maximale boetecategorieën liggen bij misdrijven hoger. Daarnaast kunnen bij misdrijven bijkomende straffen en maatregelen worden opgelegd die bij overtredingen niet of nauwelijks voorkomen, zoals ontzetting uit een beroep of de maatregel tot ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
Ten slotte werkt het onderscheid door in de gevolgen buiten het strafrecht: bij de beoordeling van een verklaring omtrent het gedrag, bij toelating tot bepaalde beroepen en bij vergunningaanvragen weegt een misdrijf zwaarder dan een overtreding.
Welke rechter behandelt uw zaak?
Overtredingen worden behandeld door de kantonrechter, die alleen zitting houdt. Misdrijven komen bij de politierechter, die eveneens alleen rechtspreekt en zaken behandelt waarin geen zwaardere straf dan een jaar gevangenisstraf wordt verwacht. Ernstiger of ingewikkelder zaken gaan naar de meervoudige kamer, waar drie rechters oordelen.
Dat verschil bepaalt ook het tempo. Een kantonzaak is doorgaans binnen een zitting afgedaan, waarbij vaak direct mondeling uitspraak wordt gedaan. Bij de meervoudige kamer volgt de uitspraak op een latere datum. In alle gevallen geldt dat u zich mag laten bijstaan door een advocaat, ook wanneer dat niet verplicht is.
Hoe verloopt de procedure?
Bij een overtreding ontvangt u meestal een strafbeschikking van het Openbaar Ministerie of, bij lichte feiten, een boete. Een strafbeschikking is een schuldvaststelling zonder tussenkomst van de rechter. Bent u het er niet mee eens, dan tekent u binnen de vermelde termijn verzet aan, waarna de zaak alsnog aan de rechter wordt voorgelegd. Betalen geldt in de praktijk als aanvaarding, met alle registratiegevolgen van dien.
Bij een misdrijf gaat er meestal een opsporingsonderzoek aan vooraf, met een verhoor waarbij u recht hebt op bijstand van een advocaat. Daarna beslist de officier van justitie: seponeren, een strafbeschikking uitvaardigen of dagvaarden. Het verschil tussen die routes en de gevolgen daarvan beschrijven wij in ons artikel over de strafbeschikking en de dagvaarding.
Wat komt er op uw strafblad?
Strafblad is spreektaal voor de justitiële documentatie. Een veroordeling voor een misdrijf wordt daarin altijd opgenomen, ook als u alleen een geldboete kreeg, en ook een onherroepelijke strafbeschikking voor een misdrijf leidt tot registratie. Bij overtredingen ligt dat anders: die worden alleen onder in het Besluit justitiële en strafvorderlijke gegevens omschreven voorwaarden geregistreerd, bijvoorbeeld wanneer een vrijheidsstraf, een taakstraf, een ontzegging van de rijbevoegdheid of een boete boven een bepaalde ondergrens is opgelegd.
Ook de bewaartermijn verschilt. Artikel 6 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens bepaalt dat gegevens over overtredingen in beginsel na vijf jaar worden vernietigd, en na tien jaar wanneer een vrijheidsstraf of een taakstraf is opgelegd. Voor misdrijven gelden aanzienlijk langere termijnen. Die registratie is bepalend bij de aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag, waarbij Justis beoordeelt of het feit relevant is voor het doel waarvoor u de verklaring nodig hebt. Meer daarover leest u in ons artikel over het strafblad bij werk en sollicitatie.
Verjaring: hoelang kan het Openbaar Ministerie nog vervolgen?
De verjaringstermijnen staan in artikel 70 van het Wetboek van Strafrecht en volgen precies de indeling misdrijf of overtreding. Voor alle overtredingen verjaart het recht tot strafvordering in drie jaren. Voor misdrijven waarop geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van niet meer dan drie jaren is gesteld geldt zes jaren, voor misdrijven waarop tijdelijke gevangenisstraf van meer dan drie jaren is gesteld twaalf jaren, en voor misdrijven waarop gevangenisstraf van acht jaren of meer is gesteld twintig jaren.
Voor de zwaarste feiten geldt geen verjaring. Misdrijven waarop een gevangenisstraf van twaalf jaren of meer is gesteld verjaren niet, evenmin als enkele in de wet genoemde zedenmisdrijven die zijn gepleegd tegen een persoon die nog geen achttien jaar was. Elke daad van vervolging stuit de verjaring bovendien, waarna een nieuwe termijn begint te lopen.
Twijfelgevallen: hetzelfde gedrag, twee categorieën
Sommige gedragingen kennen zowel een lichte als een zware variant. Rijden onder invloed is daarvan het bekendste voorbeeld: de kwalificatie hangt af van het gemeten alcoholgehalte, van de vraag of u beginnend bestuurder bent en van eerdere veroordelingen. Ook bij vernieling en bij een aantal economische en milieufeiten bepaalt de omvang van de schade of de aanwezigheid van opzet in welke categorie het feit valt.
De praktische regel is eenvoudig: kijk naar het wetsartikel dat het Openbaar Ministerie noemt. Staat daar een bepaling uit het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht of een als misdrijf aangemerkte bepaling uit een bijzondere wet, dan is het een misdrijf, met alle gevolgen voor registratie, verjaring en procedure. Twijfelt u, laat de tenlastelegging dan beoordelen voordat u betaalt of instemt.
Veelgestelde vragen over misdrijf en overtreding
Wat is het belangrijkste verschil tussen een misdrijf en een overtreding?
De zwaarte en daarmee de gevolgen. Misdrijven staan in het tweede boek van het Wetboek van Strafrecht en vereisen vrijwel altijd opzet of schuld; overtredingen staan in het derde boek en zijn strafbaar op het feit alleen. Alleen bij misdrijven zijn poging en medeplichtigheid strafbaar en is voorlopige hechtenis mogelijk.
Komt een overtreding op mijn strafblad?
Lang niet altijd. Overtredingen worden alleen onder voorwaarden in de justitiële documentatie opgenomen, en de bewaartermijn is korter dan bij misdrijven: op grond van artikel 6 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens in beginsel vijf jaar, en tien jaar als een vrijheidsstraf of een taakstraf is opgelegd. Een veroordeling voor een misdrijf wordt altijd geregistreerd.
Is een verkeersboete een overtreding?
Meestal niet in strafrechtelijke zin. De meeste verkeersboetes zijn Mulder-feiten en worden administratief afgedaan op grond van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften. Er komt geen strafrechter aan te pas en er volgt geen aantekening in de justitiële documentatie. Zwaardere verkeersfeiten, zoals doorrijden na een ongeval of rijden onder invloed, zijn wel misdrijven.
Kan hetzelfde gedrag zowel een misdrijf als een overtreding opleveren?
Ja. Rijden onder invloed, vernieling en enkele economische feiten kennen zowel een lichte als een zware variant, afhankelijk van bijvoorbeeld het alcoholgehalte, de omvang van de schade of het opzet. Kijk daarom altijd naar het wetsartikel dat in de dagvaarding of de strafbeschikking staat vermeld; dat bepaalt in welke categorie uw zaak valt.
Heb ik een advocaat nodig bij een overtreding?
Bij een eenvoudige boete vaak niet. Het loont wel zodra er meer op het spel staat dan het bedrag: wanneer registratie gevolgen kan hebben voor uw beroep of uw verklaring omtrent het gedrag, wanneer uw rijbevoegdheid in het geding is, of wanneer de feiten worden betwist en er een zitting bij de kantonrechter volgt.
Juridische hulp bij een misdrijf of een overtreding
De vraag of uw zaak een misdrijf of een overtreding betreft, is zelden een academische kwestie. Zij bepaalt of u kunt worden vastgehouden, welke rechter oordeelt, hoelang het feit zichtbaar blijft in de justitiële documentatie en of het uw verklaring omtrent het gedrag in de weg zit. Juist bij lichte feiten wordt dat laatste onderschat: een boete die u snel betaalt om er vanaf te zijn, kan jaren later in een sollicitatieprocedure terugkomen.
De strafrechtadvocaten van Law & More beoordelen uw dagvaarding of strafbeschikking, leggen uit welke gevolgen die heeft en voeren zo nodig verweer bij de kantonrechter of de politierechter. Wilt u weten waar u aan toe bent, bel dan +31 40 369 06 80.
De genoemde bepalingen vindt u in het Wetboek van Strafrecht en in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens op wetten.overheid.nl.
