Partneralimentatie wijzigen: wanneer het kan en hoe het werkt

Gepubliceerd op 17 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Partneralimentatie kan worden aangepast als de omstandigheden van u of uw ex-partner na de vaststelling wezenlijk zijn veranderd (artikel 1:401 lid 1 BW). Dat gebeurt niet vanzelf: u maakt samen een nieuwe afspraak of u vraagt de rechter om wijziging. De enige automatische aanpassing is de jaarlijkse indexering, per 1 januari 2026 4,6 procent.

De juridische term is een wijziging van omstandigheden. In dit artikel leest u welke veranderingen tellen, hoe de Hoge Raad de ingangsdatum en terugbetaling regelt, welke stukken u nodig heeft en wat een procedure kost.

Wanneer kunt u partneralimentatie aanpassen?

U kunt de alimentatie laten aanpassen als de situatie sinds de vaststelling zo is veranderd dat het oude bedrag niet meer voldoet aan de wettelijke maatstaven: de draagkracht van de betaler en de behoefte van de ontvanger. Dat kan leiden tot een lager of hoger bedrag, of tot beëindiging.

Het gaat om omstandigheden die bij de vaststelling nog niet bestonden of niet te voorzien waren. Een veelgehoorde misvatting is dat de alimentatie automatisch meebeweegt met uw inkomen. Dat is niet zo: een van beiden moet actie ondernemen, en de verandering moet zo groot zijn dat het oude bedrag niet langer klopt.

Welke veranderingen leiden vaak tot een nieuwe berekening?

Meestal gaat het om een verandering in de draagkracht van de betaler of in de behoefte van de ontvanger. De draagkracht is wat de betaler redelijkerwijs kan missen; de behoefte is wat de ontvanger nodig heeft om in het eigen levensonderhoud te voorzien.

Niet elke verandering telt. Een kleine schommeling in salaris is meestal niet genoeg. De rechter kijkt of de verandering wezenlijk en blijvend is, en of zij al te voorzien was bij de scheiding. Meer over de algemene regels leest u in de informatie over partneralimentatie op Rijksoverheid.nl.

Waarom snel handelen geld scheelt

Een aanpassing met terugwerkende kracht is mogelijk, maar de rechter gaat daar voorzichtig mee om (zie hieronder bij de rechtspraak). Betaalt u maandenlang het oude, hogere bedrag terwijl uw inkomen is gedaald, dan krijgt u dat achteraf lang niet altijd terug.

Zodra de verandering een feit is, laat u uw ex-partner dat daarom schriftelijk weten, met de datum van de verandering. Die datum en de datum van het verzoekschrift spelen later een rol bij de vraag vanaf wanneer een nieuw bedrag geldt.

Wat zegt de wet over wijziging?

De grondslag is artikel 1:401 Burgerlijk Wetboek (boek 1). Volgens het eerste lid kan een rechterlijke uitspraak of een overeenkomst over levensonderhoud worden gewijzigd of ingetrokken als zij door een wijziging van omstandigheden niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet. Dat geldt dus zowel voor alimentatie die de rechter heeft vastgesteld als voor alimentatie uit een convenant.

Artikel 1:401 BW kent nog drie andere routes:

• Lid 2: de wettelijke duur van de alimentatie kan worden verlengd of verkort bij een zo ingrijpende wijziging dat ongewijzigde handhaving van de termijn naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet van de verzoeker kan worden gevergd.
• Lid 4: een rechterlijke uitspraak kan worden gewijzigd als zij vanaf het begin onjuist was, omdat de rechter is uitgegaan van onjuiste of onvolledige gegevens.
• Lid 5: een overeenkomst kan worden gewijzigd als zij is gesloten met grove miskenning van de wettelijke maatstaven.

Het verschil is belangrijk. Bij lid 1 moet er na de vaststelling iets zijn veranderd. Bij lid 4 en lid 5 was de oorspronkelijke regeling zelf al niet in orde.

Hoe toetst de rechter een wijziging?

De rechter kijkt vooral naar twee dingen: hoe ingrijpend de verandering is en of zij te voorzien was. Is de drempel genomen, dan maakt hij een volledig nieuwe berekening op basis van de huidige gegevens. Hij is dan niet gebonden aan de oude berekening.

Een wijziging moet wezenlijk zijn. Een salarisverlaging van enkele tientjes per maand haalt die drempel meestal niet. Ontslag bij een reorganisatie, waardoor het inkomen sterk daalt, is doorgaans wel een ingrijpende verandering.

Wat is voorzienbaar en wat niet?

Het onderscheid tussen voorzienbaar en onvoorzienbaar is vaak beslissend, maar de grens is niet altijd scherp. Een voorbeeld ter illustratie van drie situaties:

• Eigen keuze: uw tijdelijke contract loopt af en u zoekt daarna bewust geen nieuw werk. De rechter kan dan rekenen met het inkomen dat u redelijkerwijs zou kunnen verdienen, zeker als het verlies te herstellen is.
• Onvoorzienbaar: u raakt door ziekte arbeidsongeschikt. Dat is een onvrijwillige gebeurtenis die uw draagkracht voor langere tijd kan verlagen.
• Grijs gebied: u kiest voor een lager betaalde baan. Kunt u met medische stukken aantonen dat de overstap noodzakelijk was, dan kan de rechter daar rekening mee houden.

Wie de wijziging vraagt, moet de feiten aannemelijk maken. Let ook op het verschil tussen tijdelijk en blijvend. Een korte periode met minder inkomen, bijvoorbeeld tussen twee banen, leidt niet altijd tot een lagere alimentatie.

Welke rol speelt de wettelijke duur?

Voor scheidingsverzoeken vanaf 1 januari 2020 geldt een kortere duur (artikel 1:157 BW). De hoofdregel is de helft van de duur van het huwelijk, met een maximum van vijf jaar. Er zijn drie uitzonderingen:

• Zijn er gezamenlijke kinderen jonger dan 12 jaar, dan loopt de alimentatie door tot het jongste kind 12 jaar is.
• Duurde het huwelijk langer dan 15 jaar en bereikt de ontvanger binnen tien jaar de AOW-leeftijd, dan loopt de alimentatie door tot de AOW-leeftijd.
• Duurde het huwelijk langer dan 15 jaar en is de ontvanger geboren op of vóór 1 januari 1970, dan geldt een duur van ten hoogste tien jaar.

Gelden meerdere uitzonderingen, dan geldt de langste duur. De duur zelf kan alleen in uitzonderlijke gevallen worden aangepast (artikel 1:401 lid 2 BW). Loopt de alimentatie over enkele maanden toch af, dan weegt dat mee in de vraag of een wijzigingsprocedure nog zin heeft.

Wat zegt de Hoge Raad over wijziging en terugbetaling?

Twee uitspraken van de Hoge Raad bepalen in de praktijk veel van de uitkomst van een wijzigingsverzoek.

De ingangsdatum en terugbetaling: HR 12 mei 2017

In zijn beschikking van 12 mei 2017 (ECLI:NL:HR:2017:871) herhaalde de Hoge Raad de vaste regels. Verlaagt de rechter een bijdrage met ingang van een datum vóór zijn uitspraak, dan moet hij behoedzaam met die bevoegdheid omgaan, zeker als daardoor een terugbetalingsplicht ontstaat. De rechter moet beoordelen en motiveren of terugbetaling van al besteed levensonderhoud redelijkerwijs kan worden verlangd, ook als de ontvanger daar geen verweer over voert. Het hof had dat niet gedaan; de Hoge Raad vernietigde de beschikking.

Voor u betekent dit: een verlaging met terugwerkende kracht is mogelijk, maar terugbetaling is geen automatisme. Meer hierover leest u in ons artikel over alimentatie met terugwerkende kracht.

Een hoger inkomen sluit wijziging niet altijd uit: HR 31 januari 2014

In de beschikking van 31 januari 2014 (ECLI:NL:HR:2014:220) vroeg een man om verlaging, terwijl zijn inkomen was gestegen. Het hof zag daarom geen wijziging van omstandigheden. De Hoge Raad oordeelde anders: de oude beschikking ging niet uit van een vastgesteld inkomen, maar van de aanname dat de man genoeg verdiende, omdat hij onvoldoende inzicht had gegeven. Een latere inkomensstijging sloot dan niet uit dat er toch een relevante wijziging was. De zaak werd verwezen naar het hof ‘s-Hertogenbosch.

Les uit deze zaak: de rechter vergelijkt de huidige situatie met de omstandigheden waarvan de vorige beslissing echt uitging. Lees daarom eerst goed wat in de oude beschikking of het convenant is vastgesteld.

Welk bewijs heeft u nodig voor een nieuwe berekening?

U heeft stukken nodig die de verandering in inkomen of lasten aantonen. Zonder bewijs is een gewijzigde situatie voor de rechter niet meer dan een bewering. In een procedure moeten beide partijen hun financiële gegevens volledig en juist overleggen (artikel 21 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).

Welke stukken horen bij welke situatie?

Welke stukken u nodig heeft, hangt af van uw situatie. De kernvraag is steeds: hoe toon ik de verandering in mijn inkomsten of uitgaven aan?

Bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid zijn vooral de beschikking van het UWV en een verklaring van de bedrijfsarts of specialist over de gevolgen voor uw verdiencapaciteit van belang. Een inschrijving als werkzoekende en sollicitatiebewijzen laten zien dat u zich inspant om het inkomensverlies te beperken.

Hoe wordt de nieuwe draagkrachtberekening gemaakt?

De berekening volgt de aanbevelingen van de Expertgroep Alimentatienormen, de Tremanormen. Het vertrekpunt is het bruto jaarinkomen, inclusief vaste onderdelen zoals vakantiegeld en een eventuele dertiende maand. Daarna gaan belastingen en premies eraf. Zo ontstaat het netto besteedbaar inkomen.

Vervolgens wordt gekeken naar de lasten. Niet alle kosten tellen mee. De berekening gaat uit van een vast bedrag voor levensonderhoud, gebaseerd op de bijstandsnorm, en van bepaalde noodzakelijke lasten:

• Woonlasten: de kale huur of de netto hypotheeklasten.
• Zorgverzekeringspremie: het nominale deel, na aftrek van een eventuele zorgtoeslag.
• Kosten voor kinderen: kinderalimentatie gaat voor op partneralimentatie (artikel 1:400 BW) en verlaagt de draagkracht die overblijft.
• Aflossing van huwelijkse schulden: betaalt u nog gezamenlijke schulden af, dan kan dat worden meegerekend.

Een voorbeeld ter illustratie

Stel dat een betaler elke maand € 600 partneralimentatie betaalt. Door een reorganisatie verliest hij zijn baan en vindt hij werk met een fors lager salaris.

• Stukken verzamelen: de vaststellingsovereenkomst, de UWV-beschikking, het nieuwe contract en de loonstroken.
• Nieuwe berekening: volgens de Tremanormen blijkt zijn draagkracht te zijn gedaald.
• Voorstel of verzoek: hij doet zijn ex-partner een voorstel op basis van die berekening. Komen zij er niet uit, dan vraagt hij de rechter de bijdrage te verlagen, met ingang van de datum van zijn verzoek.

Of de rechter het verzoek toewijst en vanaf welke datum, hangt af van alle omstandigheden. Ook de vraag of het inkomensverlies te herstellen was, speelt een rol.

Wat als de ontvanger meer gaat verdienen?

Dan kan de behoefte aan alimentatie dalen, wat een reden kan zijn om de bijdrage te verlagen of te beëindigen. Denk aan een ontvanger die na de scheiding een opleiding afrondt en betaald werk vindt, of die het aantal uren flink uitbreidt.

De betaler moet die verandering aannemelijk maken, terwijl hij vaak geen zicht heeft op het inkomen van de ex-partner. In een procedure moet de ontvanger wel volledige openheid geven over de eigen financiën. Een concrete aanwijzing, zoals een openbaar bekende nieuwe functie, kan genoeg zijn om de vraag aan de rechter voor te leggen.

Omgekeerd kan de behoefte stijgen, bijvoorbeeld door ziekte of onvrijwillig werkverlies. Ook dan moet de verandering wezenlijk en onvoorzien zijn. De alimentatie wordt nooit hoger dan de draagkracht van de betaler toelaat.

Wat doet u zolang er nog geen nieuwe afspraak is?

Blijf het bedrag betalen dat volgt uit de bestaande beschikking of overeenkomst, totdat er een nieuwe afspraak of uitspraak is. De bestaande regeling blijft een executoriale titel: de ontvanger kan een achterstand laten innen, bijvoorbeeld via het LBIO of een deurwaarder, ook als u het bedrag te hoog vindt.

Heeft u door een inkomensdaling echt te weinig ruimte, maak dan schriftelijk afspraken over een tijdelijke regeling. Lukt dat niet, dien dan snel een verzoek in bij de rechtbank. Zo voorkomt u dat er een schuld ontstaat die later moeilijk terug te draaien is.

Wat kost een wijziging en hoe lang duurt het?

Bij een procedure betaalt u griffierecht en de kosten van een advocaat. De bedragen hieronder gelden voor een verzoek bij de rechtbank in 2026.

In familiezaken draagt meestal ieder de eigen kosten. Reken op een doorlooptijd van enkele maanden tot soms een jaar, vanaf het indienen tot de beschikking. Daarna staat nog hoger beroep open binnen drie maanden.

Hoe dient u een verzoek tot wijziging in?

Er zijn twee routes: u maakt samen nieuwe afspraken, of u vraagt de rechtbank om wijziging. De eerste route is meestal sneller en goedkoper, en spaart de verhouding, zeker als u samen kinderen heeft.

Nieuwe afspraken in onderling overleg

Ga het gesprek aan met de stukken en een nieuwe draagkrachtberekening als basis voor een voorstel. Komt u er samen niet uit, dan kan mediation helpen. Een onafhankelijke mediator begeleidt het gesprek en helpt u een werkbaar compromis te vinden.

Leg nieuwe afspraken schriftelijk vast. U kunt de rechtbank vragen de afspraken op te nemen in een beschikking. Daarmee heeft u een executoriale titel: een stuk waarmee de afspraken zo nodig kunnen worden afgedwongen.

Zo verloopt de procedure bij de rechtbank

Leidt overleg niet tot een oplossing, dan vraagt u de rechter de alimentatie te wijzigen. Het verzoekschrift wordt ingediend door een advocaat.

• Verzoekschrift: uw advocaat beschrijft de wijziging van omstandigheden, met de stukken en de nieuwe berekening. Uw ex-partner krijgt een afschrift.
• Verweerschrift: uw ex-partner kan via een eigen advocaat schriftelijk reageren en een tegenverzoek doen, bijvoorbeeld om een hogere bijdrage.
• Mondelinge behandeling: de rechtbank plant een zitting. Beide partijen lichten hun standpunt toe en de rechter stelt vragen.
• Beschikking: de rechter beslist of de alimentatie wordt gewijzigd, tot welk bedrag en vanaf welke datum.
• Hoger beroep: binnen drie maanden na de beschikking bij het gerechtshof.

Welke fouten maken het verzoek zwakker?

Bij het aanpassen van partneralimentatie kunnen kleine misstappen grote gevolgen hebben. Dit zijn de drie die het vaakst terugkomen.

Te lang wachten

Stel dat uw inkomen in januari daalt en u pas in juni actie onderneemt. Al die maanden betaalt u het oude bedrag. De rechter bepaalt de ingangsdatum zelf en is terughoudend met een datum ver in het verleden, zoals de Hoge Raad in 2017 nog eens bevestigde. Laat uw ex-partner daarom direct schriftelijk weten dat u wijziging wilt.

Onvolledige of gekleurde financiële informatie

Een verzoek zonder goede onderbouwing heeft weinig kans. Wie inkomsten uit een bijbaan of vermogen achterhoudt, loopt het risico dat de rechter van een fictief hoger inkomen uitgaat. Wordt later ontdekt dat een uitspraak op onjuiste gegevens berustte, dan kan zij worden gewijzigd op grond van artikel 1:401 lid 4 BW.

Zelf de betaling stoppen of verlagen

De oude regeling blijft gelden tot zij is gewijzigd. Stopt u op eigen houtje, dan ontstaat een achterstand die de ontvanger kan laten innen, met kosten. Een lopende procedure verandert daar niets aan.

Hoe werkt de jaarlijkse indexering?

De indexering is een wettelijke jaarlijkse verhoging (artikel 1:402a BW), los van uw persoonlijke situatie. Het percentage volgt de loonontwikkeling en wordt elk jaar vastgesteld door de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Per 1 januari 2026 is het 4,6 procent, volgens het LBIO.

Ook als uw inkomen daalt, gaat de indexering van alimentatie in principe door. Dat is alleen anders als u de indexering in een overeenkomst uitdrukkelijk heeft uitgesloten of de rechter dat heeft bepaald. Een alimentatie van € 500 per maand werd per 1 januari 2026 € 523 per maand.

Hoe wij helpen bij het wijzigen van partneralimentatie

Bij een verzoek om partneralimentatie te wijzigen kunnen wij onder meer:

• beoordelen of uw situatie een wijziging van omstandigheden oplevert in de zin van artikel 1:401 lid 1 BW, of dat lid 4 of 5 een betere route is;
• een nieuwe draagkracht- en behoefteberekening maken volgens de Tremanormen;
• een voorstel aan uw ex-partner opstellen en nieuwe afspraken vastleggen;
• het verzoekschrift indienen en u bijstaan tijdens de mondelinge behandeling;
• beoordelen of de alimentatie is geëindigd door samenwonen of hertrouwen (artikel 1:160 BW).

Ons kantoor treedt ook op als mediator. Meer over onze werkwijze leest u bij advocaat familierecht.

Partneralimentatie wijzigen in vijf punten

• Wijziging kan als de alimentatie door een wijziging van omstandigheden niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet (artikel 1:401 lid 1 BW).
• De verandering moet wezenlijk zijn en mocht niet te voorzien zijn toen de alimentatie werd vastgesteld.
• Verlaging met terugwerkende kracht is mogelijk, maar de rechter moet terugbetaling apart toetsen (HR 12 mei 2017).
• Blijf het oude bedrag betalen tot er een nieuwe afspraak of beschikking is.
• Het griffierecht voor een natuurlijk persoon is in 2026 € 341; de indexering per 1 januari 2026 is 4,6 procent.

Veelgestelde vragen over het wijzigen van partneralimentatie