Gepubliceerd op 2 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Ja, de rechter kan alimentatie vaststellen of wijzigen met ingang van een datum die vóór zijn beslissing ligt, bijvoorbeeld de datum van het verzoekschrift of van de verandering in omstandigheden. Moet de ontvanger daardoor al ontvangen alimentatie terugbetalen, dan moet de rechter volgens de Hoge Raad behoedzaam zijn en zelf toetsen of terugbetaling redelijk is.
Dit geldt voor zowel kinderalimentatie als partneralimentatie, met verschillen per soort. De wettelijke basis staat in artikel 1:401 van het Burgerlijk Wetboek, boek 1. Wie te lang wacht met een verzoek, loopt het risico dat de rechter de ingangsdatum later legt.
Inhoudsopgave
Wat betekent terugwerkende kracht bij alimentatie?
Dat de rechter een ingangsdatum kiest die in het verleden ligt. Over de periode tussen die datum en de uitspraak ontstaat dan een nabetaling of een terugbetaling.
De wet schrijft geen vaste ingangsdatum voor. De rechter heeft een ruime vrijheid, maar moet de gekozen datum motiveren en de belangen van beide partijen afwegen. In de praktijk is de datum van het verzoekschrift het meest gebruikte vertrekpunt. Meer over de algemene regels leest u op onze pagina over alimentatie.
Vanaf welke datum kan nieuwe alimentatie ingaan?
Dat verschilt per soort. Kinderalimentatie kan worden vastgesteld vanaf een datum vóór het verzoek, omdat de onderhoudsplicht van ouders van rechtswege bestaat (artikel 1:392 en 1:404 BW). Partneralimentatie na een echtscheiding gaat op zijn vroegst in op de datum waarop de echtscheidingsbeschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.
| Situatie | Vroegst mogelijke ingangsdatum | Grondslag |
|---|---|---|
| Nieuwe kinderalimentatie | Ook vóór het verzoek mogelijk; de rechter beslist per geval | Art. 1:392 en 1:404 BW |
| Bijdrage tijdens de scheidingsprocedure | Op verzoek, voor de duur van de procedure | Art. 822 Rv |
| Nieuwe partneralimentatie | Inschrijving van de echtscheidingsbeschikking | Art. 1:157 BW |
| Wijziging van bestaande alimentatie | Datum van de verandering of later | Art. 1:401 BW |
Hoe ver terug gaat de rechter bij kinderalimentatie?
Dat beslist de rechter per geval, en de draagkracht van de betalende ouder in die periode weegt zwaar. Het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden liet op 13 maart 2025 kinderalimentatie niet ingaan op de datum van het verzoekschrift uit 2020, maar op 1 januari 2022. Het hof had alleen de draagkracht van de vader over 2022 vastgesteld; vanaf dat jaar kon hij betalen en daar rekening mee houden (ECLI:NL:GHARL:2025:1470).
En tijdens de echtscheidingsprocedure?
Zolang het huwelijk nog bestaat, kunt u een voorlopige voorziening vragen, onder meer voor een bijdrage in de kosten van levensonderhoud (artikel 822 Rv). Die regeling geldt tot de echtscheiding is ingeschreven; daarna neemt de partneralimentatie het over.
Wanneer kan bestaande alimentatie met terugwerkende kracht worden gewijzigd?
Als de omstandigheden zo zijn veranderd dat de regeling niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet (artikel 1:401 lid 1 BW). De rechter kan de wijziging laten ingaan op de datum van die verandering of op een latere datum.
Voorbeelden van gewijzigde omstandigheden zijn:
- ontslag, arbeidsongeschiktheid of een blijvende inkomensdaling van de betaler;
- een flinke inkomensstijging van betaler of ontvanger;
- een andere zorgverdeling voor de kinderen;
- samenwonen van de ontvanger van partneralimentatie, waardoor die kan vervallen (artikel 1:160 BW); zie ook alimentatie en een nieuwe partner.
Was de regeling vanaf het begin gebaseerd op onjuiste of onvolledige gegevens, dan kan wijziging ook op die grond (artikel 1:401 lid 4 BW). Een kleine of tijdelijke schommeling is meestal niet genoeg.
Moet de ontvanger te veel ontvangen alimentatie terugbetalen?
Niet automatisch. Verlaagt de rechter de alimentatie met terugwerkende kracht, dan moet hij behoedzaam gebruikmaken van die bevoegdheid. Dat geldt vooral als terugbetaling voor de ontvanger ingrijpende gevolgen kan hebben.
De Hoge Raad legde dat op 4 maart 2016 vast. De rechter moet uit zichzelf beoordelen of terugbetaling van al uitgegeven alimentatie redelijkerwijs kan worden gevraagd, ook als de ontvanger daar geen verweer over voert. Dat oordeel moet hij motiveren. Het hof had dit niet zichtbaar gedaan; de Hoge Raad vernietigde de beschikking (ECLI:NL:HR:2016:365).
Op 12 mei 2017 voegde de Hoge Raad toe dat dezelfde behoedzaamheid geldt in hoger beroep, ook als de rechtbank al een bedrag had vastgesteld (ECLI:NL:HR:2017:871). Om die reden kiest de rechter bij een verlaging regelmatig een ingangsdatum die samenvalt met de datum van het verzoek of met de uitspraak zelf.
Kunt u achterstallige alimentatie nog opeisen?
Ja. Vastgestelde maar onbetaalde alimentatietermijnen verjaren pas na vijf jaar (artikel 3:308 BW). Dat geldt ook voor niet doorgevoerde wettelijke indexering van alimentatie, die elk jaar per 1 januari van rechtswege geldt (artikel 1:402a BW). Per 1 januari 2026 bedroeg die indexering 4,6 procent (Staatscourant 2025, 39488).
Dit is iets anders dan terugwerkende kracht: het gaat dan om bedragen die al vastlagen. Voor de inning kunt u het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) inschakelen of beslag laten leggen met de rechterlijke uitspraak als executoriale titel. De voorwaarden voor inning door het LBIO staan bij de Rijksoverheid; een daarvan is een achterstand van minimaal € 10 (stand 29 oktober 2026).
Hoe vraagt u alimentatie met terugwerkende kracht aan?
U dient via een advocaat een verzoekschrift in bij de rechtbank en vermeldt daarin uitdrukkelijk vanaf welke datum de alimentatie moet ingaan of wijzigen. Onderbouw waarom die datum redelijk is, en lever de stukken aan over de hele periode:
- inkomensgegevens van beide partijen: loonstroken, jaaropgaven en aangiften inkomstenbelasting;
- bewijs van de verandering, zoals een ontslagbrief, UWV-beslissing of medische verklaring;
- correspondentie waaruit blijkt dat u de ander tijdig hebt laten weten dat u wijziging wilde;
- bij kinderalimentatie: een overzicht van de kosten van de kinderen en de zorgverdeling.
Een tijdige schriftelijke aankondiging aan de ander helpt. De ontvanger kon dan rekening houden met een verlaging, en dat weegt mee bij de toets uit de rechtspraak van 2016 en 2017 of terugbetaling redelijk is.
Uw inkomen daalt: wat doet u als betaler?
- Dien een wijzigingsverzoek in zodra uw inkomen blijvend daalt; wachten maakt een vroege ingangsdatum minder waarschijnlijk.
- Blijf het vastgestelde bedrag betalen tot de rechter anders beslist; eigenmachtig verlagen leidt tot een achterstand die vijf jaar opeisbaar blijft.
- Reken bij een nieuw verzoek om kinderalimentatie op een mogelijke nabetaling over de periode vóór de uitspraak.
Een verlaging dreigt: wat doet u als ontvanger?
- Vraag kinderalimentatie zo snel mogelijk aan en vermeld een ingangsdatum in het verzoek.
- Leg vast waaraan u de alimentatie hebt uitgegeven; dat telt mee bij de vraag of terugbetaling redelijk is.
- Controleer of de jaarlijkse indexering is betaald; achterstanden verjaren na vijf jaar.
Hoe wij helpen bij een geschil over de ingangsdatum
- Beoordelen of er sprake is van gewijzigde omstandigheden en welke ingangsdatum verdedigbaar is.
- Een alimentatieberekening maken voor de periode in het verleden en de toekomst.
- Het verzoekschrift of verweerschrift opstellen en u bijstaan op de zitting.
- Achterstallige alimentatie innen of een vordering betwisten, als onderdeel van onze dienstverlening familierecht.
Veelgestelde vragen
Wat als ik het niet eens ben met de gekozen ingangsdatum?
U kunt binnen drie maanden na de uitspraak hoger beroep instellen bij het gerechtshof (artikel 358 Rv). Daar kunt u ook de ingangsdatum en een eventuele terugbetaling aanvechten.
Moet ik terugbetalen als het hof de alimentatie verlaagt die de rechtbank had vastgesteld?
Niet automatisch. Ook het hof moet behoedzaam zijn en motiveren of terugbetaling van u kan worden gevraagd, aldus de Hoge Raad op 12 mei 2017 (ECLI:NL:HR:2017:871).
Lees ook: partneralimentatie: hoe lang en hoeveel en scheiding aanvragen.
