Alimentatie met terugwerkende kracht: wanneer kan de rechter dat bepalen?

Gepubliceerd op 2 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Ja, de rechter kan alimentatie vaststellen of wijzigen met ingang van een datum die vóór zijn beslissing ligt, bijvoorbeeld de datum waarop de omstandigheden veranderden of de datum van het verzoekschrift. Moet de ontvanger daardoor al ontvangen alimentatie terugbetalen, dan moet de rechter volgens de Hoge Raad behoedzaam zijn en uitleggen waarom terugbetaling redelijk is.

Dit geldt voor zowel kinderalimentatie als partneralimentatie, met verschillen per soort. Wie te lang wacht met een verzoek, neemt het risico dat de rechter de ingangsdatum later legt.

Wat betekent terugwerkende kracht bij alimentatie?

Terugwerkende kracht betekent dat de rechter een ingangsdatum kiest die in het verleden ligt. Over de periode tussen die datum en de uitspraak ontstaat dan een nabetaling of een terugbetaling.

De wet schrijft geen vaste ingangsdatum voor. De rechter heeft een ruime vrijheid, maar moet de gekozen datum motiveren en de belangen van beide partijen afwegen. Meer over de algemene regels leest u op onze pagina over alimentatie.

Vanaf welke datum kan nieuwe alimentatie ingaan?

Kinderalimentatie kan worden vastgesteld vanaf een datum vóór het verzoek, omdat de onderhoudsplicht van ouders van rechtswege bestaat (artikel 1:392 en 1:404 BW). Partneralimentatie na een echtscheiding gaat op zijn vroegst in op de datum waarop de echtscheidingsbeschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.

Hoe ver terug gaat de rechter bij kinderalimentatie?

Dat beslist de rechter per geval. Vaak kiest hij de datum van het verzoek of het moment waarop de ouders uit elkaar gingen, maar hij kan een latere datum nemen als de betalende ouder over een lange periode niet meer kan nabetalen of al op andere wijze heeft bijgedragen.

En tijdens de echtscheidingsprocedure?

Zolang het huwelijk nog bestaat, kunt u een voorlopige voorziening vragen, onder meer voor een bijdrage in de kosten van levensonderhoud (artikel 822 Rv). Die regeling geldt tot de echtscheiding is ingeschreven; daarna neemt de partneralimentatie het over.

Wanneer kan bestaande alimentatie met terugwerkende kracht worden gewijzigd?

Een rechterlijke uitspraak of overeenkomst over alimentatie kan worden gewijzigd als de omstandigheden zo zijn veranderd dat de regeling niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet (artikel 1:401 lid 1 BW). De rechter kan de wijziging laten ingaan op de datum van die verandering of op een latere datum.

Voorbeelden van gewijzigde omstandigheden zijn:

• ontslag, arbeidsongeschiktheid of een blijvende inkomensdaling van de betaler;
• een flinke inkomensstijging van betaler of ontvanger;
• een andere zorgverdeling voor de kinderen;
• samenwonen van de ontvanger van partneralimentatie, waardoor die kan vervallen (artikel 1:160 BW); zie ook alimentatie en een nieuwe partner.

Was de regeling vanaf het begin gebaseerd op onjuiste of onvolledige gegevens, dan kan wijziging ook op die grond (artikel 1:401 lid 4 BW). Een kleine of tijdelijke schommeling is meestal niet genoeg.

Moet de ontvanger te veel ontvangen alimentatie terugbetalen?

Niet automatisch. Verlaagt de rechter de alimentatie met terugwerkende kracht, dan moet hij volgens de Hoge Raad behoedzaam zijn als dat tot terugbetaling leidt, en zelf beoordelen of terugbetaling redelijkerwijs kan worden gevraagd (HR 4 maart 2016, ECLI:NL:HR:2016:365).

Heeft de ontvanger het geld in redelijkheid uitgegeven aan levensonderhoud, dan wordt terugbetaling vaak niet redelijk geacht. Om die reden kiest de rechter bij een verlaging regelmatig een ingangsdatum die samenvalt met de uitspraak of met de datum van het verzoek.

Kunt u achterstallige alimentatie nog opeisen?

Ja. Vastgestelde maar onbetaalde alimentatietermijnen verjaren pas na vijf jaar (artikel 3:308 BW). Dat geldt ook voor niet doorgevoerde wettelijke indexering van alimentatie, die elk jaar per 1 januari van rechtswege geldt (artikel 1:402a BW).

Dit is iets anders dan terugwerkende kracht: het gaat dan om bedragen die al vastlagen. Voor de inning kunt u het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) inschakelen of beslag laten leggen met de rechterlijke uitspraak als titel.

Hoe vraagt u alimentatie met terugwerkende kracht aan?

U dient via een advocaat een verzoekschrift in bij de rechtbank en vermeldt daarin uitdrukkelijk vanaf welke datum de alimentatie moet ingaan of wijzigen. Onderbouw waarom die datum redelijk is.

• Inkomensgegevens van beide partijen: loonstroken, jaaropgaven en aangiften inkomstenbelasting.
• Bewijs van de verandering, zoals een ontslagbrief, UWV-beslissing of medische verklaring.
• Correspondentie waaruit blijkt dat u de ander tijdig heeft laten weten dat u wijziging wilde.
• Bij kinderalimentatie: een overzicht van de kosten van de kinderen en de zorgverdeling.

Een tijdige schriftelijke aankondiging aan de ander helpt: de ontvanger kon dan rekening houden met een verlaging, en dat weegt mee bij de vraag of terugbetaling redelijk is.

Waar let u op als betaler?

• Dien een wijzigingsverzoek in zodra uw inkomen blijvend daalt; wachten maakt een vroege ingangsdatum minder waarschijnlijk.
• Blijf het vastgestelde bedrag betalen tot de rechter anders beslist; eigenmachtig verlagen leidt tot een achterstand.
• Reken bij een nieuw verzoek om kinderalimentatie op een mogelijke nabetaling over de periode vóór de uitspraak.

Waar let u op als ontvanger?

• Vraag kinderalimentatie zo snel mogelijk aan en vermeld een ingangsdatum in het verzoek.
• Houd bij een aangekondigde verlaging rekening met een mogelijke terugbetaling.
• Controleer of de jaarlijkse indexering is betaald; achterstanden verjaren na vijf jaar.

Wat kunnen wij voor u doen bij alimentatie met terugwerkende kracht?

• Beoordelen of er sprake is van gewijzigde omstandigheden en welke ingangsdatum haalbaar is.
• Een alimentatieberekening maken voor de periode in het verleden en de toekomst.
• Het verzoekschrift of verweerschrift opstellen en u bijstaan op de zitting.
• Onderhandelen over een regeling voor nabetaling of terugbetaling.
• Achterstallige alimentatie innen of een vordering betwisten, als onderdeel van onze dienstverlening familierecht.

Samengevat

• De rechter kan alimentatie vaststellen of wijzigen vanaf een datum in het verleden.
• Partneralimentatie gaat niet in vóór de inschrijving van de echtscheiding; kinderalimentatie kan ook over een eerdere periode.
• Bij een verlaging met terugbetaling moet de rechter behoedzaam zijn (ECLI:NL:HR:2016:365).
• Vastgestelde maar onbetaalde termijnen en indexering kunt u tot vijf jaar terug opeisen.

Veelgestelde vragen

Kan ik minder gaan betalen zodra mijn inkomen daalt?

Nee, niet op eigen gezag. U blijft het vastgestelde bedrag verschuldigd tot de rechter het wijzigt of u met de ander een nieuwe afspraak maakt. Dien dus direct een verzoek in.

Kan de ingangsdatum liggen vóór de datum van mijn verzoek?

Ja, dat is mogelijk, bijvoorbeeld op de datum waarop de omstandigheden veranderden. De rechter is daar wel voorzichtig mee, vooral als de ander daardoor moet terugbetalen.

Wat als ik het niet eens ben met de beslissing?

U kunt binnen drie maanden na de uitspraak hoger beroep instellen bij het gerechtshof. Daar kunt u ook de gekozen ingangsdatum en een eventuele terugbetaling aanvechten.

Welke stukken heb ik nodig?

Inkomensgegevens van beide partijen over de periode waarvoor u terugwerkende kracht vraagt, bewijs van de verandering en, bij kinderalimentatie, de kosten van de kinderen.

Lees ook: partneralimentatie: hoe lang en hoeveel en scheiding aanvragen.