Trouwen en een geregistreerd partnerschap zijn wettelijk geregeld. Ongehuwd samenwonen niet. Wie zonder contract samenwoont, heeft tegenover de ander in beginsel geen aanspraken, hoe lang de relatie ook heeft geduurd.
In dit artikel leest u wat de wettelijke hoofdregels zijn rondom samenwonen zonder samenlevingscontract, welke uitzonderingen gelden en welke stappen u kunt nemen:
- wat er juridisch gebeurt zonder contract;
- hoe het zit met de woning, het pensioen en de erfenis;
- welke positie u heeft bij de kinderen;
- wanneer u toch een vergoeding kunt vorderen;
- wat een samenlevingscontract wel en niet regelt;
- wat u kunt doen als de relatie al voorbij is.
De hoofdregel: ieder houdt het zijne
Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstaat er geen gemeenschap van goederen en geen onderhoudsplicht. Ieder blijft eigenaar van wat op zijn naam staat en aansprakelijk voor zijn eigen schulden. Er ontstaat geen recht op partneralimentatie, ook niet na twintig jaar samenwonen.
Dat heeft ook een voordeel: schuldeisers van de ander kunnen zich niet zomaar verhalen op uw vermogen. Maar het betekent dat wie minder verdient, minder heeft opgebouwd of thuis is gebleven voor de kinderen, na een breuk met lege handen kan staan.
De woning
Huur
Contractueel huurderschap en medehuurderschap zijn twee verschillende dingen. Staat het huurcontract op één naam, dan is die persoon huurder en de ander niet. Duurzaam samenwonen geeft op zichzelf niet dezelfde positie als de contractuele huurder.
Wel kan een medebewoner die met de huurder een duurzame gemeenschappelijke huishouding voert, samen met de huurder aan de verhuurder vragen hem als medehuurder te aanvaarden, en bij weigering de rechter. Daaraan worden voorwaarden gesteld, onder meer over de duur van het samenwonen en over de vraag of het verzoek niet vooral is gedaan om op korte termijn huurder te worden. Wordt medehuurderschap toegekend en eindigt de relatie, dan kan de rechter bepalen wie de huur voortzet.
Staat het contract op beide namen, dan bent u beiden huurder en beiden hoofdelijk aansprakelijk voor de huur. Feitelijk vertrekken beëindigt die verplichting niet: u blijft tegenover de verhuurder gebonden totdat de huur formeel is beëindigd of op één naam is gezet.
Koop
Eigendom en een geldvordering zijn twee verschillende dingen, en dat onderscheid is hier bepalend.
Staat de woning op één naam, dan is die persoon eigenaar. Meebetalen aan de hypotheek, aan de verbouwing of aan andere woonlasten maakt de ander géén mede-eigenaar. Wat er wel kan ontstaan, is een geldvordering, maar alleen als daarvoor een concrete rechtsgrond is aan te wijzen.
Staat de woning op beide namen, dan bepaalt de leveringsakte de eigendomsverhouding. Volgt daaruit dat ieder de helft heeft, dan is daarmee nog niet gezegd hoe partijen onderling moeten afrekenen: bij ongelijke financiering kan tussen hen een vergoedingsrecht bestaan. Dat is een aparte vraag, met een eigen grondslag en een eigen bewijslast. Wie meer heeft ingebracht en dat wil terugzien, doet er verstandig aan dat vooraf vast te leggen.
Bij de hypotheek bent u doorgaans beiden hoofdelijk aansprakelijk. De bank laat u pas los na ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, en dat gebeurt alleen als de blijvende partner de lasten alleen kan dragen.
Pensioen en overlijden
Bij een scheiding na een huwelijk wordt het ouderdomspensioen in beginsel verevend. Bij ongehuwd samenwonen gebeurt dat niet: ieder houdt zijn eigen pensioen.
Voor het partnerpensioen is niet de wet maar het pensioenreglement bepalend. Veel regelingen kennen een partnerpensioen voor een samenwonende partner, maar stellen daaraan eigen voorwaarden, bijvoorbeeld over aanmelding bij de uitvoerder, over de duur van het samenwonen of over de vorm van een samenlevingscontract. Die voorwaarden verschillen per regeling. Vraag het reglement op en controleer of uw partner daadwerkelijk is aangemeld.
Bij overlijden erft een ongehuwde partner niets van rechtswege. Zonder testament gaat de nalatenschap naar de kinderen of, als die er niet zijn, naar de ouders, broers en zussen. Wie wil dat zijn partner erft, moet een testament maken.
Voor de erfbelasting is dat niet hetzelfde als de partnervrijstelling. Of die vrijstelling openstaat, volgt uit de fiscale wetgeving, die daaraan eigen voorwaarden stelt. Laat per situatie nagaan welke voorwaarden gelden; ga niet af op de aanname dat een testament of een contract dat vanzelf regelt.
De kinderen
Hier maakt de wet wel onderscheid tussen gehuwd en ongehuwd, en dat wordt vaak over het hoofd gezien.
De moeder is van rechtswege juridisch ouder. De partner van de moeder wordt dat niet automatisch: daarvoor is erkenning nodig.
Erkenning maakt iemand juridisch ouder, maar geeft nog geen gezag. Dat zijn twee afzonderlijke rechtsfiguren.
Of gezamenlijk gezag bij erkenning van rechtswege ontstaat, hangt af van de geboortedatum van het kind en van het moment en de wijze waarop de erkenning heeft plaatsgevonden. De wet is op dit punt gewijzigd en kent overgangsrecht. Ga daarom altijd na welke regel op uw kind van toepassing is en controleer het gezagsregister; ga er niet vanuit dat erkenning het geregeld heeft.
Wie geen juridisch ouder en geen gezagsdrager is, heeft geen zeggenschap over de opvoeding, kan niet meebeslissen over school of medische behandeling, en heeft na een breuk geen automatisch recht op omgang.
Kinderalimentatie staat hier los van: die volgt uit het juridisch ouderschap en niet uit de relatievorm.
Toch een vordering: er is een grondslag nodig
Zonder contract bestaat er geen algemene aanspraak op afrekening. Een vordering kan alleen slagen als u een concrete rechtsgrond kunt aanwijzen. In de praktijk gaat het om drie:
- een overeenkomst, ook een stilzwijgende, waaruit blijkt dat partijen een bepaalde verdeling of terugbetaling voor ogen hadden;
- onverschuldigde betaling, wanneer u heeft betaald zonder dat daar een verplichting tegenover stond;
- ongerechtvaardigde verrijking, wanneer de ander is verrijkt ten koste van u en daarvoor geen redelijke grond bestaat.
Wat niet werkt, is de gedachte dat de rechter een ontbrekend contract wel zal aanvullen met een eigen billijkheidsoordeel. De rechter mag de juiste rechtsgrond erbij halen, maar hij is gebonden aan de feiten en de grondslagen die partijen zelf aanvoeren en hij kan de afspraken niet zelf construeren. Wie zijn vordering eerst als investering presenteert en later als lening of als vergoedingsrecht, verzwakt bovendien zijn eigen positie.
De bewijslast ligt bij degene die het afwijkende recht stelt. Daarom telt hier meer dan waar ook wat u kunt laten zien: bankafschriften, hypotheekoverzichten, facturen van de verbouwing, appberichten waarin over de verdeling is gesproken. Vraag ook gericht om stukken die u zelf niet heeft; een gericht verzoek om bepaalde bankafschriften of facturen staat sterker dan een algemeen verzoek om alle financiële stukken.
Wat een samenlevingscontract wel regelt
Een samenlevingscontract maakt van samenwonen geen huwelijk. Het kan geen wettelijke gemeenschap van goederen doen ontstaan en geen wettelijke onderhoudsplicht creëren.
Wat het wel kan: vastleggen wie welk deel van de woning heeft, hoe de kosten van de huishouding worden verdeeld, wat er met gezamenlijke goederen gebeurt, welke vergoedingsrechten ontstaan bij ongelijke inbreng, en hoe er bij het einde van de relatie wordt afgerekend. U kunt er ook een contractuele onderhoudsbijdrage in opnemen; die berust dan op uw afspraak en niet op de wet.
Daarnaast kan de vorm van het contract meetellen voor het partnerpensioen en voor fiscale faciliteiten, maar of dat zo is volgt uit het pensioenreglement en uit de fiscale wetgeving, niet uit het contract zelf.
Stappenplan
- Zet op een rij wat op wiens naam staat: woning, hypotheek, auto, spaargeld, pensioen.
- Ga na wie wat heeft ingebracht en of dat is vastgelegd.
- Controleer bij het pensioenfonds of uw partner is aangemeld voor het partnerpensioen en onder welke voorwaarden.
- Maak een testament als u wilt dat uw partner erft.
- Regel bij kinderen de erkenning en het gezag, en controleer wat er voor uw situatie geldt.
- Leg de afspraken vast in een samenlevingscontract, bij voorkeur notarieel.
- Is de relatie al voorbij, verzamel dan het bewijs van uw inbreng voordat u iets afspreekt.
Veelgemaakte fouten in de praktijk
Aannemen dat er na een aantal jaren samenwonen vanzelf rechten ontstaan. Dat is niet zo.
Meebetalen aan de hypotheek of de verbouwing van een woning die op naam van de ander staat, zonder dat vast te leggen.
Ervan uitgaan dat erkenning ook gezag geeft.
Denken dat de partner erft zonder testament.
Het partnerpensioen ongeregeld laten omdat er wel een samenlevingscontract is, terwijl het fonds aanmelding vereist.
Bij vertrek uit een gezamenlijk gehuurde woning niets regelen met de verhuurder en aansprakelijk blijven voor de huur.
Veelgestelde vragen
Heb ik na tien jaar samenwonen recht op de helft?
Nee. Zonder huwelijk, geregistreerd partnerschap of contract ontstaat er geen gemeenschap. Ieder houdt wat op zijn naam staat.
Kan ik partneralimentatie krijgen na samenwonen?
In beginsel niet. Een onderhoudsplicht ontstaat alleen door een huwelijk of geregistreerd partnerschap, of doordat u dat zelf in een contract afspreekt.
Ik heb meebetaald aan het huis van mijn ex. Krijg ik dat terug?
Meebetalen maakt u geen mede-eigenaar. Een geldvordering is mogelijk, maar alleen op een concrete grondslag: een afspraak, onverschuldigde betaling of ongerechtvaardigde verrijking. U moet dan aantonen wat u heeft betaald, waarvoor, en wat partijen daarover hebben afgesproken of bedoeld.
Erft mijn partner als mij iets overkomt?
Zonder testament niet. Een ongehuwde partner is geen wettelijk erfgenaam.
Heb ik omgang met de kinderen als ik ze niet heb erkend?
Niet vanzelf. Zonder juridisch ouderschap of gezag is er geen automatisch recht op omgang, al kan de rechter dat in bijzondere gevallen wel vaststellen op grond van een nauwe persoonlijke betrekking.
Onze dienstverlening
Wij brengen in kaart wat er bij een breuk te verdelen valt en wat niet, onderzoeken of u een vergoedingsrecht heeft en stellen de afspraken op. Ook regelen wij erkenning, gezag en de gevolgen voor de woning. Onze advocaten personen- en familierecht in Eindhoven en Amsterdam kijken daarbij ook naar pensioen en erfrecht. Neem gerust contact met ons op.
Deze informatie geeft algemene voorlichting en is geen advies over een individuele situatie. Wat u toekomt hangt af van de tenaamstelling, de leveringsakte, ieders inbreng, de gemaakte afspraken, het bewijs daarvan, de geboortedatum van uw kinderen en de voorwaarden van uw pensioenregeling en van de fiscale wetgeving. De tekst is inhoudelijk gecontroleerd op 16 augustus 2026 aan de hand van de Boeken 1, 3, 5, 6 en 7 van het Burgerlijk Wetboek.
