Samenwonen zonder samenlevingscontract: wat de wet wel en niet regelt

Gepubliceerd op 18 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Wie zonder samenlevingscontract samenwoont, heeft tegenover de ander in beginsel geen aanspraken: ieder houdt wat op zijn naam staat, er is geen partneralimentatie en de partner erft niet zonder testament. Een uitzondering geldt als u een concrete rechtsgrond heeft, zoals een afspraak, onverschuldigde betaling of ongerechtvaardigde verrijking.

Dat geldt hoe lang de relatie ook heeft geduurd. Trouwen en een geregistreerd partnerschap zijn wettelijk geregeld, ongehuwd samenwonen niet. De Hoge Raad bevestigde in 2023 dat de regels voor echtgenoten niet naar analogie gelden voor samenwoners.

Wat regelt de wet als u zonder contract samenwoont?

Zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap ontstaat er geen gemeenschap van goederen en geen onderhoudsplicht. Ieder blijft eigenaar van wat op zijn naam staat en aansprakelijk voor zijn eigen schulden. Er ontstaat geen recht op partneralimentatie, ook niet na twintig jaar samenwonen.

Dat heeft ook een voordeel: schuldeisers van de ander kunnen zich niet zomaar verhalen op uw vermogen. Maar het betekent dat wie minder verdient, minder heeft opgebouwd of thuis is gebleven voor de kinderen, na een breuk met lege handen kan staan.

Wat gebeurt er met de woning?

Dat hangt af van wie op het huurcontract of de leveringsakte staat. Samenwonen alleen verandert daar niets aan.

Wie mag in de huurwoning blijven?

In beginsel alleen degene op wiens naam het huurcontract staat. De partner krijgt pas een eigen positie als de verhuurder of de rechter hem als medehuurder heeft aanvaard (art. 7:267 BW).

Een medebewoner die met de huurder een duurzame gemeenschappelijke huishouding voert, kan samen met de huurder aan de verhuurder vragen hem als medehuurder te aanvaarden, en bij weigering de kantonrechter. De wet stelt daar voorwaarden aan: de gemeenschappelijke huishouding moet ten minste twee jaar hebben geduurd, en het verzoek mag niet vooral bedoeld zijn om op korte termijn zelf huurder te worden. Wordt medehuurderschap toegekend en eindigt de relatie, dan kan de rechter bepalen wie de huur voortzet.

Staat het contract op beide namen, dan bent u beiden huurder en beiden hoofdelijk aansprakelijk voor de huur. Feitelijk vertrekken beëindigt die verplichting niet: u blijft tegenover de verhuurder gebonden totdat de huur formeel is beëindigd of op één naam is gezet.

Wie is eigenaar van de koopwoning?

Eigenaar is wie op de leveringsakte staat. Staat de woning op één naam, dan is die persoon eigenaar. Meebetalen aan de hypotheek, aan de verbouwing of aan andere woonlasten maakt de ander géén mede-eigenaar. Wat er wel kan ontstaan, is een geldvordering, maar alleen als daarvoor een concrete rechtsgrond is aan te wijzen.

Staat de woning op beide namen, dan bepaalt de leveringsakte de eigendomsverhouding. Volgt daaruit dat ieder de helft heeft, dan is daarmee nog niet gezegd hoe partijen onderling moeten afrekenen: bij ongelijke financiering kan tussen hen een vordering bestaan. Dat is een aparte vraag, met een eigen grondslag en een eigen bewijslast. Wie meer heeft ingebracht en dat wil terugzien, doet er verstandig aan dat vooraf vast te leggen.

Bij de hypotheek bent u doorgaans beiden hoofdelijk aansprakelijk. De bank laat u pas los na ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, en dat gebeurt alleen als de blijvende partner de lasten alleen kan dragen.

Wat geldt voor pensioen en erfenis?

Ieder houdt zijn eigen ouderdomspensioen en een ongehuwde partner erft alleen via een testament. Of uw partner een partnerpensioen krijgt, hangt af van het pensioenreglement.

Bij een scheiding na een huwelijk wordt het ouderdomspensioen in beginsel verevend. Bij ongehuwd samenwonen gebeurt dat niet. Voor het partnerpensioen is niet de wet maar het pensioenreglement bepalend. Veel regelingen kennen een partnerpensioen voor een samenwonende partner, maar stellen daaraan eigen voorwaarden, bijvoorbeeld over aanmelding bij de uitvoerder, over de duur van het samenwonen of over de vorm van een samenlevingscontract. Vraag het reglement op en controleer of uw partner daadwerkelijk is aangemeld.

Bij overlijden erft een ongehuwde partner niets van rechtswege. Zonder testament gaat de nalatenschap naar de kinderen of, als die er niet zijn, naar de ouders, broers en zussen (artikel 4:10 BW). Wie wil dat zijn partner erft, moet een testament maken.

Voor de erfbelasting is dat niet hetzelfde als de partnervrijstelling. Of die vrijstelling openstaat, volgt uit de fiscale wetgeving, die daaraan eigen voorwaarden stelt. Laat dat door een fiscalist nagaan; een testament of contract regelt het niet vanzelf.

Welke positie heeft u tegenover de kinderen?

De moeder is van rechtswege juridisch ouder. Haar ongehuwde partner wordt dat niet automatisch: daarvoor is erkenning nodig. Erkenning maakt iemand juridisch ouder; gezag is een afzonderlijke rechtsfiguur.

Sinds 1 januari 2023 leidt erkenning door een ongehuwde partner in de regel van rechtswege tot gezamenlijk gezag. Voor erkenningen van vóór die datum geldt dat niet; dan moest het gezag apart worden aangevraagd. Er geldt overgangsrecht, dus ga na welke regel op uw kind van toepassing is en controleer het gezagsregister. Ook wie uit elkaar zonder huwelijk gaat, heeft afspraken nodig die standhouden.

Wie geen juridisch ouder en geen gezagsdrager is, heeft geen zeggenschap over de opvoeding, kan niet meebeslissen over school of medische behandeling, en heeft na een breuk geen automatisch recht op omgang. Wel kan de rechter omgang vaststellen met iemand die in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat (artikel 1:377a BW). Wie zonder contract uit elkaar gaat, heeft vaak hulp bij samenlevingsvraagstukken nodig.

Kinderalimentatie staat hier los van: die volgt uit het juridisch ouderschap en niet uit de relatievorm. Een ouderschapsplan ook zonder huwelijk is verplicht als u gezamenlijk gezag heeft en uit elkaar gaat (artikel 1:247a BW).

Wanneer kunt u toch een vergoeding vorderen?

Zonder contract bestaat er geen algemene aanspraak op afrekening. De Hoge Raad oordeelde op 17 november 2023 dat de wet geen regeling kent voor vergoedingsrechten tussen ongehuwd samenlevenden, dat de regels voor echtgenoten (artikel 1:87 BW) niet naar analogie gelden en dat de vraag moet worden beoordeeld aan de hand van het algemene vermogensrecht, waaronder het verbintenissenrecht (ECLI:NL:HR:2023:1571). In de praktijk gaat het om deze grondslagen:

Dat zo’n vordering geen formaliteit is, laat een vonnis van de Rechtbank Limburg van 18 februari 2026 zien. Een man vorderde na de breuk ruim € 73.000 van zijn ex, onder meer de helft van de hypotheekaflossingen en investeringen in de woning. De rechtbank wees dat af: binnen het gezinsverband en gezien de inkomensverhouding mocht de vrouw verwachten dat de gezamenlijke inkomsten zonder vergoedingsplicht werden gebruikt, en een afspraak over terugbetaling ontbrak (ECLI:NL:RBLIM:2026:1705).

Wat niet werkt, is de gedachte dat de rechter een ontbrekend contract wel zal aanvullen met een eigen billijkheidsoordeel. De rechter mag de juiste rechtsgrond erbij halen, maar hij is gebonden aan de feiten die partijen zelf aanvoeren en hij kan de afspraken niet zelf construeren. Wie zijn vordering eerst als investering presenteert en later als lening, verzwakt bovendien zijn eigen positie.

De bewijslast ligt bij degene die de vordering instelt (artikel 150 Rv). Daarom telt hier meer dan waar ook wat u kunt laten zien: bankafschriften, hypotheekoverzichten, facturen van de verbouwing, appberichten waarin over de verdeling is gesproken.

Wat kunt u in een samenlevingscontract regelen?

U legt erin vast hoe de woning, de kosten en de gezamenlijke goederen zijn verdeeld en hoe u bij een breuk afrekent. Wettelijke rechten zoals een gemeenschap van goederen of partneralimentatie kunt u er niet mee scheppen.

Wat het wel kan: vastleggen wie welk deel van de woning heeft, hoe de kosten van de huishouding worden verdeeld, wat er met gezamenlijke goederen gebeurt, welke vergoedingsrechten ontstaan bij ongelijke inbreng, en hoe er bij het einde van de relatie wordt afgerekend. U kunt er ook een contractuele onderhoudsbijdrage in opnemen; die berust dan op uw afspraak en niet op de wet.

Daarnaast kan de vorm van het contract meetellen voor het partnerpensioen en voor fiscale faciliteiten, maar of dat zo is, volgt uit het pensioenreglement en uit de fiscale wetgeving, niet uit het contract zelf.

Welke stappen zet u als samenwoner?

Begin met een overzicht van wat op wiens naam staat. Leg daarna de afspraken vast in een testament en een samenlevingscontract.

• Zet op een rij wat op wiens naam staat: woning, hypotheek, auto, spaargeld, pensioen.
• Ga na wie wat heeft ingebracht en of dat is vastgelegd.
• Controleer bij het pensioenfonds of uw partner is aangemeld voor het partnerpensioen en onder welke voorwaarden.
• Maak een testament als u wilt dat uw partner erft.
• Regel bij kinderen de erkenning en controleer het gezagsregister.
• Leg de afspraken vast in een samenlevingscontract, bij voorkeur notarieel.
• Is de relatie al voorbij, verzamel dan het bewijs van uw inbreng voordat u iets afspreekt.

Zes misverstanden over samenwonen zonder contract

• Na een aantal jaren samenwonen ontstaan vanzelf rechten. Dat is niet zo.
• Meebetalen aan de hypotheek of de verbouwing van een woning op naam van de ander levert vanzelf een vordering op. Zonder afspraak is dat onzeker, zoals de uitspraak uit Limburg laat zien.
• Erkenning van vóór 2023 gaf ook gezag. Dat is niet zo.
• De partner erft zonder testament. Dat is niet zo.
• Een samenlevingscontract regelt het partnerpensioen. Veel fondsen vereisen daarnaast aanmelding.
• Wie vertrekt uit een gezamenlijk gehuurde woning, is van de huur af. U blijft aansprakelijk tot de huur formeel is aangepast.

Wat wij doen bij samenwonen zonder samenlevingscontract

Bij samenwonen zonder contract kunnen onze advocaten familierecht onder meer het volgende doen:

• Wij zetten op een rij wat op wiens naam staat en wat ieder heeft ingebracht in de woning, de hypotheek en het spaargeld.
• Wij beoordelen of u een vordering heeft op grond van een afspraak, onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW) of ongerechtvaardigde verrijking (art. 6:212 BW), en welk bewijs u daarvoor nodig heeft.
• Wij stellen een samenlevingscontract op of beoordelen een concept, met afspraken over vergoedingsrechten bij ongelijke inbreng.
• Wij begeleiden een verzoek om medehuurderschap bij de verhuurder en zo nodig bij de kantonrechter (art. 7:267 BW).
• Wij gaan na of erkenning en gezag voor uw kinderen goed zijn geregeld en stellen zo nodig een ouderschapsplan op.

Veelgestelde vragen

Kan ik partneralimentatie krijgen na samenwonen?

In beginsel niet. Een wettelijke onderhoudsplicht ontstaat alleen door een huwelijk of geregistreerd partnerschap. U kunt wel zelf in een contract een bijdrage afspreken.

Telt de huishoudelijke bijdrage mee als ik meer heb betaald?

Vaak niet. In de zaak van de Rechtbank Limburg van 18 februari 2026 mocht de vrouw erop vertrouwen dat de man geen vergoeding zou vorderen voor huishoudelijke lasten die grotendeels uit zijn inkomen werden betaald. Wilt u dat anders, leg het dan vast.

Deze informatie geeft algemene voorlichting en is geen advies over een individuele situatie. De tekst is inhoudelijk gecontroleerd op 29 oktober 2026 aan de hand van de Boeken 1, 4, 6 en 7 van het Burgerlijk Wetboek en de genoemde rechtspraak.