Zakendoen in het buitenland: juridisch stappenplan voor ondernemers

Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Zakendoen in het buitenland begint met drie juridische keuzes: in welke vorm u de markt betreedt, welk recht op uw contracten van toepassing is en welke rechter bij een geschil bevoegd is. De belangrijkste uitzondering op “gewoon beginnen” is dat een forumkeuze in uw algemene voorwaarden vaak niet geldig blijkt als de buitenlandse klant die voorwaarden nooit uitdrukkelijk heeft aanvaard (artikel 25 Brussel I bis-verordening).

Hieronder leest u welke juridische punten u per stap regelt, wat rechters recent over forumkeuzebedingen beslisten en waar het Nederlandse recht de handelsagent beschermt. Belasting, arbeidsrecht en privacy verschillen per land; die stappen behandelen wij op hoofdlijnen.

Stap 1: welke markt en welke risico’s?

Een buitenlandse markt levert nieuwe klanten en spreiding van risico op. Daar staan ander recht, een andere cultuur en financiële risico’s tegenover, zoals wisselkoersen en politieke instabiliteit. Juridisch begint de voorbereiding met de vraag welke regels in het doelland gelden voor uw product, uw personeel en uw klanten.

Doe lokaal marktonderzoek en kijk wie al actief is. Let op prijzen, verkoopkanalen en hoe lokale spelers eerder op nieuwkomers reageerden. Klanten gedragen zich per land anders: in sommige markten draait alles om persoonlijk vertrouwen, elders om prijs. Vertaal uw marketing daarom niet alleen, maar pas haar aan. Let daarbij op lokale regels over reclame en consumentenbescherming, die per lidstaat kunnen verschillen.

Brengt u verschillen in wetgeving niet vooraf in kaart, dan blijken ze vaak pas bij het eerste conflict. Dan zijn de afspraken al getekend en is het lastig om ze terug te draaien.

Stap 2: in welke vorm betreedt u de markt?

U kiest tussen directe export, een handelsagent, een distributeur, een licentie of franchise, een joint venture met een lokale partner of een eigen dochteronderneming. Die keuze bepaalt hoeveel controle u houdt, hoeveel u investeert en welke aansprakelijkheid u loopt.

Waarom de handelsagent extra aandacht vraagt

Een handelsagent bemiddelt voor u en ontvangt provisie. Binnen de EU is zijn positie geharmoniseerd door de Handelsagentenrichtlijn. In Nederland staat die regeling in de artikelen 7:428 tot en met 7:445 van het Burgerlijk Wetboek. Bij beëindiging kan de agent een klantenvergoeding vragen voor de klanten die hij heeft aangebracht. Die vergoeding is volgens artikel 7:442 BW ten hoogste één jaar beloning, berekend over het gemiddelde van de vijf voorafgaande jaren. Werkt u met een agent in een andere lidstaat, dan geldt daar een vergelijkbare bescherming die u niet volledig kunt uitsluiten.

Voor distributeurs bestaat zo’n Europese regeling niet. Sommige landen geven hen toch een vergelijkbare vergoeding of een lange opzegtermijn. Laat het recht van het betreffende land daarom toetsen voordat u tekent.

Joint venture of licentie

Bij een joint venture brengen beide partijen kapitaal en kennis in. Leg vast hoe de zeggenschap is verdeeld, hoe de winst wordt gedeeld, wat er gebeurt bij een impasse en hoe een partij uittreedt. Bij een licentie of franchise deelt u uw merk en werkwijze, terwijl een lokale partner het dagelijkse werk doet. Leg dan vast hoe u de kwaliteit van uw merk bewaakt en wanneer u de overeenkomst mag beëindigen.

Stap 3: welk recht en welke rechter spreekt u af?

Leg in elk internationaal contract drie dingen vast: het toepasselijk recht (rechtskeuze), de bevoegde rechter of arbitrage (forumkeuze) en de voorwaarden waaronder het contract eindigt. Binnen de EU bepaalt de Rome I-verordening welk recht geldt als u geen keuze maakt. Dat is dan vaak het recht van het land van de partij die de kenmerkende prestatie levert, wat niet altijd uw eigen recht is.

Voor de bevoegde rechter binnen de EU geldt artikel 25 van de Brussel I bis-verordening. Partijen kunnen vooraf een rechter van een lidstaat aanwijzen. Die forumkeuze moet schriftelijk zijn, schriftelijk bevestigd, of passen in een gewoonte tussen partijen of in de internationale handel. Een elektronische vastlegging die duurzaam wordt bewaard, telt ook als schriftelijk.

Wat rechters beslissen over forumkeuzes in algemene voorwaarden

Rechters leggen deze eisen strikt uit. Er moet duidelijk blijken dat beide partijen het eens waren over de bevoegde rechter.

• De kantonrechter in Amsterdam oordeelde op 16 juli 2026 dat een forumkeuze in algemene voorwaarden alleen geldt als de ondertekende overeenkomst uitdrukkelijk naar die voorwaarden verwijst en de voorwaarden ook aan de wederpartij zijn meegedeeld. Alleen verwijzen is onvoldoende. Kon de eiseres de aanvaarding niet aantonen, dan zou de Franse rechter van de woonplaats van de gedaagde bevoegd zijn (ECLI:NL:RBAMS:2026:10192).
• Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden oordeelde op 4 mei 2021 dat een forumkeuze in de algemene voorwaarden van een Engelse partij niet gold: de voorwaarden waren niet verstrekt en niet ondertekend. Een wel ondertekend beding in een geheimhoudingsovereenkomst gold alleen voor geheimhouding, niet voor onbetaalde facturen. De Nederlandse rechter was bevoegd (ECLI:NL:GHARL:2021:4401).

De les voor de praktijk: neem de rechts- en forumkeuze op in de overeenkomst zelf die beide partijen tekenen, of laat de wederpartij de algemene voorwaarden aantoonbaar aanvaarden. Formuleer het beding zo dat het alle geschillen uit de relatie dekt, niet alleen een onderdeel ervan.

Partijen buiten de EU

Met een partij buiten de EU geldt artikel 25 Brussel I bis niet altijd. Een Nederlands vonnis wordt daar niet vanzelf erkend. Arbitrage is dan vaak een alternatief, omdat arbitrale uitspraken in veel landen worden erkend onder het Verdrag van New York van 1958. Spreek in de arbitrageclausule een instituut, de plaats van arbitrage en de taal af.

Stap 4: merk, personeel en gegevens

Regel de bescherming van uw merk en uitvindingen voordat u de nieuwe markt betreedt. Een Uniemerk geldt in de hele EU; buiten de EU registreert u per land of via een internationale inschrijving. Registraties kosten tijd, dus begin op tijd.

Arbeidsregels verschillen sterk per land: opzegtermijnen, ontslagbescherming en verplichte voorzieningen. Werken uw medewerkers tijdelijk in een andere lidstaat, dan gelden ook regels voor detachering en sociale zekerheid. Laat het arbeidsrecht van het land van vestiging vooraf toetsen.

Binnen de EU geldt de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Stuurt u persoonsgegevens naar een land buiten de Europese Economische Ruimte (EER), dan mag dat alleen onder de voorwaarden van hoofdstuk V AVG. Dat kan als de Europese Commissie voor dat land een adequaatheidsbesluit heeft genomen. Ontbreekt dat, dan heeft u passende waarborgen nodig, zoals standaardcontractbepalingen of bindende bedrijfsvoorschriften. Alleen in bijzondere gevallen is een uitzondering uit artikel 49 AVG mogelijk.

Fiscaal kan dezelfde winst in twee landen worden belast als de structuur niet goed is opgezet. Fiscale structurering valt buiten onze praktijk: bespreek dit vroeg met een fiscalist.

Stap 5: zakenpartners, corruptie en valuta

Onderzoek uw zakenpartners voordat u met hen contracteert. Controleer de inschrijving in het lokale handelsregister, wie de uiteindelijke eigenaren zijn en of er sancties of procedures lopen. Zo voorkomt u onverwachte risico’s en reputatieschade.

Buitenlandse anti-corruptiewetten, zoals de Amerikaanse FCPA en de Britse UK Bribery Act, kunnen ook gevolgen hebben voor bedrijven buiten die landen als er een band met die landen is. In Nederland is omkoping strafbaar volgens de artikelen 177 en 328ter van het Wetboek van Strafrecht, ook als die in het buitenland plaatsvindt. Neem anti-corruptiebepalingen op in uw contracten en train uw medewerkers.

Leg in uw contracten vast in welke valuta wordt betaald, wie het koersrisico draagt en hoe prijzen worden aangepast bij grote schommelingen. Bij langlopende contracten kunt u daarnaast financiële afdekking (hedging) overwegen.

Stap 6: levering, douane en consumentenrecht

Plan douane, transport en opslag vooraf. Buiten de EU heeft u tariefcodes, invoerdocumenten en soms vergunningen nodig. Leg in uw contract vast wie welke kosten en risico’s draagt tijdens het transport, bijvoorbeeld door te verwijzen naar een Incoterm.

Verkoopt u aan consumenten in een andere lidstaat, dan kan de consument zich in veel gevallen beroepen op het dwingende consumentenrecht van zijn eigen land, ook als u Nederlands recht hebt gekozen. Stem uw retour- en garantiebeleid daarop af. Bij gegevensopslag in de cloud gelden de AVG-regels uit stap 4.

Wat wij doen bij zakendoen in het buitenland

Vanuit onze praktijk ondernemingsrecht leggen wij de juridische basis voor uw activiteiten over de grens.

• Wij zetten de voor- en nadelen van een dochteronderneming, joint venture, licentie, distributeur of handelsagent voor u op een rij.
• Wij stellen internationale contracten op met een rechtskeuze en een forumkeuze (artikel 25 Brussel I bis-verordening) of een arbitrageclausule, en controleren of die geldig tot stand komt.
• Wij stellen joint-venture-, licentie-, distributie- en agentuurovereenkomsten op of beoordelen ze, inclusief de regeling bij beëindiging.
• Wij toetsen of de doorgifte van persoonsgegevens buiten de EER voldoet aan hoofdstuk V van de AVG.

Veelgestelde vragen

Welk recht geldt als ik geen rechtskeuze maak?

Binnen de EU bepaalt de Rome I-verordening dat. Bij een koop- of dienstverleningscontract is dat vaak het recht van het land van de verkoper of dienstverlener. Dat kan het recht van uw wederpartij zijn. Maak daarom altijd een uitdrukkelijke keuze.

Kan ik in mijn contract met een buitenlandse consument een Nederlandse rechter afspreken?

Daar gelden strengere regels. Volgens de artikelen 17 tot en met 19 van de Brussel I bis-verordening kan een consument in de regel bij de rechter van zijn eigen woonplaats procederen. Een forumkeuze vooraf die dat beperkt, is meestal niet geldig.

Mag ik klantgegevens opslaan bij een dienstverlener buiten Europa?

Alleen onder de voorwaarden van hoofdstuk V AVG: er is een adequaatheidsbesluit, of u treft passende waarborgen zoals standaardcontractbepalingen. Controleer dit voordat u de gegevens overdraagt.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.