Stikstof en veehouderij: wat betekenen salderen, uitkoop en recente rechtspraak voor uw bedrijf?

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Voor een veehouderij met stikstofdepositie op een Natura 2000-gebied is in de regel een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit nodig, ook als de uitstoot niet toeneemt; uitbreiden kan alleen als u de extra depositie compenseert, bijvoorbeeld door stikstofruimte van een stoppend bedrijf over te nemen (extern salderen). Bij extern salderen wordt volgens de landelijke regels een deel van de overgenomen ruimte afgeroomd ten gunste van de natuur.

Daarnaast verplicht de rechtbank Den Haag de Staat om het wettelijke stikstofdoel voor 2030 te halen, wat de druk op vergunningverlening en handhaving vergroot. Hieronder leest u wat salderen, uitkoop en intrekking juridisch voor uw bedrijf betekenen.

Welke rechtspraak bepaalt het stikstofbeleid?

Drie lijnen in de rechtspraak bepalen de huidige ruimte voor veehouders. Ze bouwen allemaal voort op artikel 6 van de Habitatrichtlijn, dat vooraf zekerheid eist dat de natuur niet wordt aangetast.

• 29 mei 2019: de Raad van State verklaarde het Programma Aanpak Stikstof onbruikbaar als basis voor toestemming (ECLI:NL:RVS:2019:1603).
• 18 december 2024: intern salderen is niet langer vergunningvrij als significante gevolgen niet zijn uitgesloten (ECLI:NL:RVS:2024:4923), uitgewerkt op 3 september 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:4231).
• 22 januari 2025: de rechtbank Den Haag oordeelde in de zaak van Greenpeace dat de Staat ervoor moet zorgen dat in 2030 de helft van de stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden onder de kritische depositiewaarde komt (ECLI:NL:RBDHA:2025:578).

Het vonnis in de Greenpeace-zaak is uitvoerbaar bij voorraad verklaard; de Staat heeft hoger beroep ingesteld. Het vonnis legt geen verplichtingen op aan individuele boeren, maar dwingt de overheid tot maatregelen die uiteindelijk wel bij bedrijven terechtkomen.

Wat betekent dit voor uw bestaande vergunning?

Een onherroepelijke natuurvergunning blijft geldig. Wijzigt u het bedrijf, dan moet u nagaan of het nog om “één en hetzelfde project” gaat; is dat niet zo, dan is een nieuwe vergunning nodig voor het hele project.

De provincie moet passende maatregelen nemen om verslechtering van Natura 2000-gebieden te voorkomen (artikel 6 lid 2 Habitatrichtlijn). Zij kan daarvoor een vergunning aanpassen of intrekken. Bij intrekking of beperking kunt u aanspraak maken op nadeelcompensatie voor schade die boven het normale maatschappelijke risico uitgaat (titel 4.5 Awb).

Wat als u PAS-melder bent?

PAS-melders breidden onder het PAS uit zonder natuurvergunning. Na de uitspraak van 2019 ontbreekt die toestemming. De overheid werkt aan legalisatie; tot die tijd kunnen derden de provincie om handhaving vragen, en op zo’n verzoek volgt een besluit waartegen u bezwaar kunt maken.

Hoe werkt extern salderen?

Bij extern salderen neemt u stikstofruimte over van een ander bedrijf dat (gedeeltelijk) stopt. De toestemming van de saldogever wordt ingetrokken en de vrijgekomen ruimte gebruikt u, na afroming, voor uw eigen project.

• Er moet een rechtstreeks verband zijn tussen het intrekken bij de saldogever en uw vergunning, vastgelegd in een overeenkomst en een intrekkingsbesluit.
• Alleen vergunde en feitelijk gerealiseerde capaciteit telt mee.
• Een deel van de overgenomen ruimte vervalt ten gunste van de natuur (afroming); provincies kunnen strengere beleidsregels hanteren.
• De reductie mag niet al nodig zijn voor de passende maatregelen die de overheid moet nemen (additionaliteit).

Leg in de overeenkomst vast wat er gebeurt als de vergunning wordt geweigerd of vernietigd. Een koopprijs die u betaalt voordat de vergunning onherroepelijk is, loopt anders risico.

Welke uitkoop- en stopregelingen zijn er?

Rijk en provincies hebben vrijwillige regelingen om veehouderijlocaties te beëindigen, zoals de landelijke beëindigingsregelingen voor piekbelasters. Of een regeling open is en welke voorwaarden gelden, wisselt; controleer dit bij RVO of uw provincie.

Deelname heeft juridische gevolgen. U verplicht zich doorgaans de productie op de locatie te beëindigen, productie- of fosfaatrechten in te leveren en de vergunning te laten intrekken. Laat de beschikking en de overeenkomst vooraf beoordelen, ook op gevolgen voor pacht, hypotheek en bedrijfsopvolging.

Kan de overheid ook verplicht uitkopen?

Als uiterste middel kan de overheid intrekken of onteigenen. Bij onteigening onder de Omgevingswet heeft u recht op volledige schadeloosstelling, vastgesteld door de civiele rechter; zie ons artikel over de onteigeningsprocedure.

Waar let u als veehouder op?

• Stel vast welke natuurvergunning of milieutoestemming de referentiesituatie van uw bedrijf vormt.
• Laat elke wijziging vooraf doorrekenen met AERIUS en toetsen aan de uitspraak van 18 december 2024.
• Leg bij extern salderen ontbindende voorwaarden vast voor het geval de vergunning niet onherroepelijk wordt.
• Vraag bij intrekking of beperking van uw vergunning tijdig nadeelcompensatie aan.
• Reageer binnen zes weken op een besluit op een handhavingsverzoek (artikel 6:7 Awb).

Wat kunnen wij voor u doen bij stikstof en uw veehouderij?

• uw toestemmingen en referentiesituatie beoordelen;
• een saldo-overeenkomst opstellen of beoordelen;
• een aanvraag voor een omgevingsvergunning juridisch begeleiden;
• u bijstaan bij een handhavingsverzoek, intrekking of verzoek om nadeelcompensatie;
• bezwaar en beroep instellen en de termijnen bewaken, vanuit onze praktijk als advocaat bestuursrecht.

Samengevat

• Ook een wijziging zonder extra uitstoot kan sinds december 2024 vergunningplichtig zijn.
• Extern salderen vraagt een rechtstreeks verband, afroming en additionaliteit.
• De Greenpeace-uitspraak verplicht de Staat het stikstofdoel voor 2030 te halen; de Staat heeft hoger beroep ingesteld.
• Bij intrekking of beperking van uw vergunning kunt u nadeelcompensatie vragen.

Veelgestelde vragen

Blijft mijn bestaande natuurvergunning geldig?

Ja, een onherroepelijke vergunning blijft gelden. De provincie kan haar wel aanpassen of intrekken als dat nodig is om verslechtering van de natuur te voorkomen, met een mogelijke aanspraak op nadeelcompensatie.

Mag ik stikstofruimte kopen van een buurman die stopt?

Ja, via extern salderen, als de provincie uw vergunning verleent. Een deel van de ruimte vervalt door afroming en de rest mag u alleen gebruiken als aan de overige voorwaarden is voldaan.

Moet ik als boer iets doen vanwege de Greenpeace-uitspraak?

Niet rechtstreeks: het vonnis richt zich tot de Staat. Wel kan het leiden tot strengere vergunningverlening, meer handhaving en nieuwe regelingen.

Kan ik schadevergoeding krijgen door het stikstofbeleid?

Bij een rechtmatig besluit dat u onevenredig hard raakt, zoals intrekking van uw vergunning, kunt u nadeelcompensatie vragen (titel 4.5 Awb). Algemeen beleid zonder besluit over uw bedrijf geeft die aanspraak in de regel niet.

Lees ook: stikstof, mest en milieuvergunningen, omgevingsrecht en bezwaarprocedures en de onteigeningsprocedure.