Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026
Nee, een bevel tot DNA-afname na een veroordeling kunt u niet weigeren. Wel kunt u binnen veertien dagen na de afname bij de rechtbank bezwaar maken tegen het opnemen van uw DNA-profiel in de databank.
De regels staan in de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden, die op 1 februari 2005 in werking trad. Hieronder leest u wanneer de plicht geldt, wat er gebeurt als u niet meewerkt en wanneer een bezwaar kans maakt. Meer achtergrond vindt u ook in ons artikel over verplichte DNA-afname na een veroordeling.
Inhoudsopgave
Wanneer bent u verplicht DNA af te staan?
U moet DNA afstaan als u bent veroordeeld voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten, en u een vrijheidsstraf, taakstraf of vrijheidsbenemende maatregel krijgt. Dat volgt uit artikel 2 van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden.
Welke misdrijven dat zijn, staat in artikel 67 lid 1 van het Wetboek van Strafvordering. Het gaat vooral om misdrijven met een wettelijk strafmaximum van vier jaar of meer, plus een aantal met name genoemde misdrijven met een lager maximum, zoals eenvoudige mishandeling. Het strafmaximum in de wet telt, niet de straf die u uiteindelijk krijgt.
De plicht geldt bij de volgende straffen en maatregelen, ook als die (deels) voorwaardelijk zijn opgelegd:
- een gevangenisstraf of jeugddetentie
- een taakstraf
- tbs, plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ) of in een inrichting voor stelselmatige daders (ISD)
- plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis op grond van artikel 37 van het Wetboek van Strafrecht
Krijgt u alleen een geldboete, dan geldt de plicht niet. Staat uw DNA-profiel al in de databank, dan hoeft u niet opnieuw af te staan. Dat zijn de uitzonderingen die artikel 2 lid 1 van de wet zelf noemt, naast de uitzondering die hieronder bij het bezwaar aan bod komt.
Hoe verloopt de DNA-afname?
De officier van justitie geeft kort na de uitspraak een schriftelijk bevel tot afname. Daarin staan de datum, het tijdstip en het politiebureau waar u zich moet melden.
Zit u in een penitentiaire inrichting, dan neemt een getrainde medewerker het celmateriaal daar af. Anders meldt u zich met een geldig identiteitsbewijs bij de politie. Volgens het Openbaar Ministerie worden eerst uw identiteit vastgesteld en uw vingerafdrukken genomen.
De afname gebeurt met een wattenstaafje langs de binnenkant van de wang. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) bepaalt daarna uw DNA-profiel en verwerkt het in de DNA-databank voor strafzaken.
Kunt u de afname uitstellen door in hoger beroep te gaan?
Nee. Het OM geeft het bevel al na de uitspraak in eerste aanleg, en een hoger beroep verandert niets aan de plicht om mee te werken.
Wordt u in hoger beroep alsnog vrijgesproken, dan worden het celmateriaal en het DNA-profiel vernietigd. Dat geldt ook als de rechter uw bezwaar gegrond verklaart.
Wat gebeurt er als u weigert of niet verschijnt?
Verschijnt u niet op de oproep, dan kan de officier van justitie een bevel tot aanhouding geven. De politie kan u daarna op elk moment aanhouden, bijvoorbeeld bij een verkeerscontrole, en naar het bureau brengen voor de afname.
De afname zelf kunt u dus niet tegenhouden: ook medische of religieuze bezwaren zijn geen wettelijke grond om te weigeren. De enige juridische weg loopt via het bezwaar tegen opname van het profiel, binnen veertien dagen na de afname.
Hoe maakt u bezwaar tegen opname in de DNA-databank?
U dient binnen veertien dagen na de afname een schriftelijk bezwaarschrift in bij de griffie van de rechtbank die u heeft veroordeeld. Dat regelt artikel 7 van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden.
De termijn begint op de dag van de afname en is strikt. Een te laat ingediend bezwaar wordt niet-ontvankelijk verklaard. De rechtbank behandelt het bezwaar in raadkamer, dus niet in een openbare zitting.
Verklaart de rechtbank het bezwaar gegrond, dan wordt het celmateriaal vernietigd. Is het ongegrond, dan wordt het profiel in de databank opgenomen. Tegen die beslissing staat geen hoger beroep open.
Wanneer maakt een bezwaar kans?
Een bezwaar slaagt alleen als redelijkerwijs aannemelijk is dat uw DNA-profiel niet van betekenis kan zijn voor het voorkomen, opsporen of vervolgen van strafbare feiten door u. Die toets volgt uit artikel 2 lid 1 onder b van de wet.
De rechter kijkt daarbij naar twee dingen. Het eerste is de aard van het misdrijf: bij sommige feiten kan DNA-onderzoek nooit iets bijdragen aan de opsporing. Het tweede zijn bijzondere omstandigheden die met uw persoon te maken hebben.
Voor minderjarigen heeft de Hoge Raad de maatstaf verduidelijkt in zijn arrest van 7 april 2020 (ECLI:NL:HR:2020:626). De rechter weegt dan mee of de gevolgen van opname, gelet op de jonge leeftijd, onevenredig zijn, en of de kans op herhaling klein is.
Dat de toets streng blijft, laat Rechtbank Amsterdam zien in een beslissing van 2026 (ECLI:NL:RBAMS:2026:6266). Het bezwaar van een jongere met een taakstraf van 60 uur werd ongegrond verklaard, omdat hij later opnieuw voor een geweldsdelict was veroordeeld.
Argumenten die een rol kunnen spelen zijn onder meer:
- uw leeftijd ten tijde van het feit
- de ernst en aard van het feit en de opgelegde straf
- of er eerdere of latere veroordelingen zijn
- persoonlijke omstandigheden die opname onevenredig maken
Hoe lang blijft uw DNA-profiel bewaard?
Dat hangt af van het wettelijk strafmaximum van het misdrijf. Volgens het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken en de voorlichting van het OM gelden voor volwassenen deze hoofdregels:
- misdrijf met een strafmaximum van zes jaar of meer: 30 jaar
- misdrijf met een strafmaximum onder zes jaar: 20 jaar
Na afloop van de termijn worden profiel en celmateriaal vernietigd. Dat gebeurt ook eerder na vrijspraak in hoger beroep of een gegrond bezwaar. Het profiel bevat alleen gegevens voor identificatie en wordt gebruikt om sporen van nieuwe of onopgeloste misdrijven te vergelijken.
Wat kunnen wij voor u doen bij DNA-afname na een veroordeling?
Ons team strafrecht helpt u binnen de termijn van veertien dagen:
- Wij beoordelen of het bevel voldoet aan artikel 2 van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden.
- Wij controleren of een van de wettelijke uitzonderingen op u van toepassing is.
- Wij stellen het bezwaarschrift op en dienen het tijdig in bij de juiste rechtbank.
- Wij bereiden u voor op de behandeling in raadkamer en staan u daar bij.
- Wij leggen uit wat de beslissing betekent voor de bewaartermijn van uw profiel.
Samengevat
- Een bevel tot DNA-afname na een veroordeling kunt u niet weigeren, ook niet door hoger beroep in te stellen.
- Wie niet verschijnt, kan op bevel van de officier van justitie worden aangehouden.
- Bezwaar tegen opname in de databank kan binnen veertien dagen na afname bij de rechtbank die u veroordeelde.
- Het bezwaar slaagt alleen als uw profiel redelijkerwijs niet van betekenis kan zijn voor de opsporing; bij minderjarigen weegt de leeftijd mee.
- Profielen blijven 20 of 30 jaar bewaard, afhankelijk van het strafmaximum.
Veelgestelde vragen
Mag ik DNA-afname weigeren na een veroordeling?
Nee. Bent u veroordeeld voor een misdrijf uit artikel 67 lid 1 Sv tot een vrijheidsstraf, taakstraf of maatregel, dan moet u meewerken. U kunt alleen bezwaar maken tegen opname van het profiel.
Wat zijn de gevolgen als ik geen DNA afsta?
De officier van justitie kan een bevel tot aanhouding geven. De politie brengt u dan naar het bureau, waar het celmateriaal alsnog wordt afgenomen.
Geldt de plicht ook voor minderjarigen?
Ja, de wet maakt geen onderscheid naar leeftijd. Wel weegt de rechter bij een bezwaar de jonge leeftijd en de kans op herhaling mee, volgens het arrest van de Hoge Raad van 7 april 2020 (ECLI:NL:HR:2020:626).
Bij welke rechter dien ik het bezwaar in?
Bij de griffie van de rechtbank die u heeft veroordeeld, binnen veertien dagen na de afname. Tegen de beslissing op het bezwaar staat geen hoger beroep open.
Wat gebeurt er met mijn DNA na vrijspraak in hoger beroep?
Dan worden het celmateriaal en het DNA-profiel vernietigd. Hetzelfde geldt als de rechtbank uw bezwaar gegrond verklaart.
