Vrijspraak: betekenis, gronden en gevolgen

Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026

Vrijspraak betekent dat de rechter niet wettig en overtuigend bewezen vindt dat u het tenlastegelegde feit heeft gepleegd (artikel 352 lid 1 Wetboek van Strafvordering). U krijgt dan geen straf, maar let op: het OM kan tegen een vrijspraak wel in hoger beroep gaan.

Vrijspraak is iets anders dan een verklaring van onschuld. De rechter stelt alleen vast dat het bewijs voor een veroordeling tekortschiet. Omdat de bewijslast bij het Openbaar Ministerie ligt, hoeft u uw onschuld ook niet te bewijzen. Hieronder leest u wanneer de rechter vrijspreekt, hoe vrijspraak zich verhoudt tot ontslag van alle rechtsvervolging en sepot, en welke gevolgen een vrijspraak heeft.

Wat is vrijspraak?

Vrijspraak is een uitspraak van de strafrechter dat het tenlastegelegde feit niet is bewezen. Het is een van de vier mogelijke einduitspraken in een strafzaak.

Na de zitting beantwoordt de rechter de vragen van artikel 350 Sv. De eerste vraag is of het feit bewezen is. Luidt het antwoord nee, dan volgt vrijspraak. Er komt dan geen beoordeling van de strafbaarheid of de straf meer aan te pas.

De andere einduitspraken zijn:

• ontslag van alle rechtsvervolging: het feit is bewezen, maar het is niet strafbaar of de verdachte is niet strafbaar (artikel 352 lid 2 Sv);
• niet-ontvankelijkheid van het OM: de vervolging mag niet doorgaan, bijvoorbeeld door verjaring;
• veroordeling: het feit is bewezen en de rechter legt een straf of maatregel op.

Een vrijspraak kan ook gedeeltelijk zijn. Staan meerdere feiten ten laste, of meerdere onderdelen van één feit, dan kan de rechter voor een deel vrijspreken en voor een ander deel veroordelen.

Wat is het verschil tussen vrijspraak, ontslag van rechtsvervolging en sepot?

Bij vrijspraak is het feit niet bewezen; bij ontslag van alle rechtsvervolging is het wel bewezen, maar niet strafbaar. Een sepot is geen uitspraak van de rechter maar een beslissing van het OM om niet te vervolgen.

Ontslag van alle rechtsvervolging volgt bijvoorbeeld als de verdachte uit noodweer handelde, als hij door een psychische stoornis volledig ontoerekeningsvatbaar was, of als het bewezen feit geen strafbaar feit oplevert. Die gronden leiden dus niet tot vrijspraak, maar tot ontslag. Meer daarover leest u bij strafuitsluitingsgronden. Bij ontslag wegens ontoerekeningsvatbaarheid kan de rechter nog wel een maatregel opleggen, zoals tbs.

Bij een sepot besluit de officier van justitie de zaak niet aan de rechter voor te leggen, bijvoorbeeld wegens onvoldoende bewijs of omdat vervolging niet in het algemeen belang is. Er is dan geen rechterlijke toets van het bewijs geweest. Een slachtoffer dat het niet eens is met een sepot, kan bij het gerechtshof beklag doen; zie de artikel 12-procedure.

Wanneer spreekt de rechter vrij?

De rechter spreekt vrij als hij niet op basis van wettige bewijsmiddelen overtuigd is dat de verdachte het feit heeft begaan (artikel 338 Sv). Het bewijs moet alle onderdelen van de tenlastelegging dekken.

Er zijn twee eisen. De eerste is dat het bewijs wettig is: het moet bestaan uit de bewijsmiddelen die de wet noemt (artikel 339 Sv). Dat zijn de eigen waarneming van de rechter, verklaringen van de verdachte, van getuigen en van deskundigen, en schriftelijke stukken. Bovendien stelt de wet minimumeisen. Een bewezenverklaring mag bijvoorbeeld niet uitsluitend steunen op de verklaring van één getuige (artikel 342 lid 2 Sv) of alleen op de verklaring van de verdachte (artikel 341 lid 4 Sv).

De tweede eis is dat de rechter overtuigd is. Heeft de rechter redelijke twijfel over de schuld van de verdachte, dan moet hij vrijspreken. Dit beginsel heet in dubio pro reo: bij twijfel in het voordeel van de verdachte.

Voorbeelden waarin het bewijs tekortschiet, zijn getuigenverklaringen die elkaar tegenspreken, sporen die ook op een andere manier verklaard kunnen worden, of camerabeelden waarop de verdachte niet te herkennen is. Bij een vechtpartij spreekt de rechter soms vrij omdat niet vast te stellen is wie wat heeft gedaan.

Een vingerafdruk van de verdachte op de plaats van een inbraak is zo’n voorbeeld. Kan die ook zijn achtergelaten bij een eerder, legaal bezoek, dan zegt het spoor op zichzelf weinig over de inbraak. Zonder ander bewijs kan dat tot vrijspraak leiden.

Wat als het bewijs onrechtmatig is verkregen?

Onrechtmatig verkregen bewijs leidt niet automatisch tot vrijspraak. De rechter bepaalt per geval of een vormverzuim gevolgen heeft: bewijsuitsluiting, strafvermindering of alleen de vaststelling dat er een fout is gemaakt (artikel 359a Sv).

Bewijsuitsluiting komt vooral in beeld als door het verzuim een belangrijk recht van de verdachte ernstig is geschonden, zoals het recht op een eerlijk proces. Wordt het belangrijkste bewijs uitgesloten en blijft er te weinig over, dan volgt alsnog vrijspraak. Een ervaren verdediging onderzoekt daarom altijd hoe het bewijs is verkregen, bijvoorbeeld bij een doorzoeking of het uitlezen van een telefoon.

Kan een fout in de tenlastelegging tot vrijspraak leiden?

Ja, de rechter mag alleen oordelen over wat het OM ten laste heeft gelegd. Blijkt een wezenlijk onderdeel niet te kloppen en kan het niet worden aangepast, dan volgt voor dat onderdeel vrijspraak.

Niet elke fout is fataal. Een kennelijke verschrijving, zoals een verkeerd getypte datum, mag de rechter verbeterd lezen. Het OM kan de tenlastelegging tijdens de zitting ook laten wijzigen, zolang het om hetzelfde feit gaat (artikel 313 Sv). Blijkt bij een diefstal dat er minder geld is weggenomen dan ten laste is gelegd, dan kan de rechter de diefstal van het lagere bedrag bewezen verklaren.

Anders ligt het als een bestanddeel van het delict niet bewezen kan worden. Staat alleen zware mishandeling ten laste en is geen zwaar lichamelijk letsel of opzet daarop bewezen, dan volgt vrijspraak van zware mishandeling. Het OM legt daarom vaak subsidiair een lichter feit ten laste, zoals eenvoudige mishandeling.

Welke rechten heeft u als verdachte in de procedure?

U hoeft uw onschuld niet te bewijzen, u heeft een zwijgrecht en u heeft recht op bijstand van een advocaat. Uw advocaat kan het bewijs van het OM betwisten en getuigen of onderzoek laten oproepen.

De officier van justitie presenteert op de zitting het bewijs en legt uit waarom de verdachte volgens het OM schuldig is. De rechter en de officier kunnen u vragen stellen, maar u kiest zelf of u antwoordt. Van zwijgen mag u in beginsel geen nadeel ondervinden, al kan de rechter het wel betrekken bij de beoordeling als het bewijs een verklaring van u vraagt.

Uw advocaat kan de betrouwbaarheid van verklaringen en technisch bewijs aanvechten, een alternatief scenario onderbouwen en verzoeken om getuigen te horen of een deskundige te laten onderzoeken. In het pleidooi legt de advocaat uit waarom het bewijs volgens de verdediging tekortschiet. Wanneer iemand juridisch als verdachte geldt en welke rechten daarbij horen, leest u in een apart artikel.

Wanneer hoort u de uitspraak?

De politierechter doet meestal direct na de zitting mondeling uitspraak. In zaken bij de meervoudige kamer volgt de uitspraak uiterlijk veertien dagen na de sluiting van het onderzoek (artikel 345 Sv).

De rechter motiveert zijn beslissing. Bij een vrijspraak legt hij uit waarom het bewijs niet volstaat. Dat is belangrijk voor een eventueel hoger beroep van het OM en voor uw verdere positie.

Wat zijn de gevolgen van vrijspraak?

Na een vrijspraak kan de rechter geen straf of maatregel voor dat feit opleggen, en ook geen schadevergoeding aan het slachtoffer toewijzen. U kunt wel zelf een vergoeding vragen voor voorarrest en voor de kosten van uw advocaat.

Een benadeelde partij die zich in het strafproces heeft gevoegd, wordt bij vrijspraak niet-ontvankelijk verklaard. Zij kan haar vordering nog wel bij de civiele rechter instellen. Die hanteert een eigen bewijsmaatstaf, zodat een civiele veroordeling tot schadevergoeding na een strafrechtelijke vrijspraak niet is uitgesloten.

Heeft u in verzekering of in voorlopige hechtenis gezeten, dan kunt u een schadevergoeding vragen (artikel 89 Sv). Ook kunt u een vergoeding vragen voor de kosten van uw advocaat en andere kosten (artikel 591a Sv). Die verzoeken moet u indienen binnen drie maanden nadat de zaak is geëindigd.

Het onschuldvermoeden van artikel 6 lid 2 EVRM blijft na een vrijspraak doorwerken. Andere instanties mogen u niet behandelen alsof u het feit toch heeft gepleegd. Wel kunnen in het civiele recht of het bestuursrecht andere regels en maatstaven gelden, zodat een vrijspraak niet alle gevolgen buiten het strafproces wegneemt. Wat een strafzaak kan betekenen voor werk en reizen, leest u bij de gevolgen van een strafrechtelijke procedure.

Kan het OM in hoger beroep gaan tegen een vrijspraak?

Ja. Het OM kan binnen veertien dagen na de uitspraak hoger beroep instellen (artikel 408 Sv). Bent u volledig vrijgesproken, dan kunt u zelf geen hoger beroep instellen (artikel 404 Sv).

In hoger beroep behandelt het gerechtshof de zaak opnieuw. Het hof kan de vrijspraak bevestigen of u alsnog veroordelen. Tijdens het hoger beroep blijft u in beginsel op vrije voeten, omdat er geen veroordeling is. Tegen de uitspraak van het hof staat daarna cassatie bij de Hoge Raad open, zowel voor het OM als, bij een veroordeling, voor u. Meer over de afweging leest u bij hoger beroep in strafzaken.

Bent u gedeeltelijk vrijgesproken en voor een ander deel veroordeeld, dan kunt u wel hoger beroep instellen tegen de veroordeling. Ook dan geldt een termijn van veertien dagen.

Kan een vrijspraak later worden teruggedraaid?

Alleen in uitzonderlijke gevallen. Sinds 2013 kan de Hoge Raad op verzoek van het College van procureurs-generaal een onherroepelijke vrijspraak herzien, vooral als nieuw bewijs opduikt bij een opzettelijk misdrijf met dodelijke afloop (artikel 482a Sv).

Denk aan een later gevonden DNA-spoor of een bekentenis. Herziening ten nadele is ook mogelijk als de vrijspraak het gevolg was van valse stukken, meineed of omkoping. De drempel is hoog: er moet een ernstig vermoeden zijn dat de rechter anders tot een veroordeling was gekomen. Voor andere misdrijven blijft een onherroepelijke vrijspraak definitief.

Wat betekent een vrijspraak voor het slachtoffer?

Voor slachtoffers en nabestaanden is een vrijspraak vaak moeilijk te accepteren. Zij kunnen hun schade nog wel via de civiele rechter verhalen.

Een vrijspraak zegt niet dat het slachtoffer niet wordt geloofd of dat er niets is gebeurd. Het betekent dat het bewijs tegen deze verdachte voor een strafrechtelijke veroordeling niet volstond. Slachtofferhulp Nederland kan helpen bij de verwerking. Juridische bijstand voor slachtoffers bespreken wij bij de slachtofferadvocaat.

Vrijspraken maken ook zichtbaar waarom strenge bewijsregels bestaan. Zij beschermen tegen onterechte veroordelingen en dwingen politie en OM tot zorgvuldig onderzoek. Dat een uitspraak maatschappelijk soms onbegrip oproept, verandert niets aan de eis dat schuld wettig en overtuigend bewezen moet zijn.

Wat kunt u zelf doen als u verdachte bent?

Schakel vroeg een advocaat in en leg geen verklaring af voordat u met hem of haar heeft overlegd. Bewaar alles wat uw lezing kan ondersteunen.

De kansen op vrijspraak worden vaak al in het opsporingsonderzoek bepaald. Een verklaring die u in de eerste uren afgeeft, kan later moeilijk worden rechtgezet. Uw advocaat kan het dossier opvragen, beoordelen of het bewijs rechtmatig is verkregen en tijdig onderzoekswensen indienen, bijvoorbeeld het horen van getuigen of het veiligstellen van camerabeelden die anders worden gewist.

Verzamel zelf wat uw lezing kan ondersteunen: berichten, betaalbewijzen, reisgegevens of namen van mensen die u op een bepaald moment hebben gezien. Heeft u een dagvaarding ontvangen, laat dan direct controleren of er getuigen moeten worden opgegeven; daarvoor gelden korte termijnen. Praat niet met de media of op sociale media over de zaak. Wat u daar zegt, kan in het dossier terechtkomen.

Wat kunnen wij voor u doen als u vrijspraak wilt bepleiten?

Of een zaak op vrijspraak uitkomt, hangt vaak af van wat de verdediging in een vroeg stadium doet. Wij kunnen u daarbij onder meer op de volgende punten helpen:

• Wij vragen het dossier op en toetsen of het bewijs voldoet aan de eisen van artikel 338 tot en met 342 Sv.
• Wij onderzoeken of het bewijs rechtmatig is verkregen en voeren zo nodig verweer op grond van artikel 359a Sv.
• Wij dienen tijdig onderzoekswensen in, zoals het horen van getuigen of het veiligstellen van camerabeelden.
• Wij bepleiten op de zitting waarom het bewijs tekortschiet, ook voor afzonderlijke onderdelen van de tenlastelegging.
• Wij verdedigen u als het OM binnen veertien dagen hoger beroep instelt tegen de vrijspraak (artikel 408 Sv).
• Wij dienen na een vrijspraak binnen drie maanden de verzoeken in om vergoeding van voorarrest en advocaatkosten (artikel 89 en 591a Sv).

Samengevat

• Vrijspraak betekent dat het tenlastegelegde feit niet wettig en overtuigend is bewezen (artikel 338 en 352 lid 1 Sv).
• Bij noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid volgt geen vrijspraak maar ontslag van alle rechtsvervolging; een sepot is een beslissing van het OM.
• Het OM kan binnen veertien dagen in hoger beroep; bij volledige vrijspraak kunt u dat zelf niet.
• Na vrijspraak kunt u binnen drie maanden vergoeding vragen voor voorarrest en advocaatkosten (artikel 89 en 591a Sv).
• Herziening ten nadele is alleen in uitzonderlijke gevallen mogelijk, vooral bij opzettelijke levensdelicten.

Veelgestelde vragen

Law & More staat verdachten bij vanaf het eerste verhoor tot en met hoger beroep, met aandacht voor elk verweer dat tot vrijspraak kan leiden. Meer over onze werkwijze leest u op de pagina strafrecht. Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.