Vrijspraak: betekenis, gronden en gevolgen

Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Vrijspraak betekent dat de rechter niet wettig en overtuigend bewezen vindt dat u het tenlastegelegde feit heeft gepleegd (artikel 352 lid 1 Wetboek van Strafvordering). U krijgt dan geen straf, maar het Openbaar Ministerie kan tegen de vrijspraak binnen veertien dagen hoger beroep instellen.

Vrijspraak is iets anders dan een verklaring van onschuld. De rechter stelt alleen vast dat het bewijs voor een veroordeling tekortschiet. De bewijslast ligt bij het OM; u hoeft uw onschuld niet te bewijzen. Hieronder leest u wanneer de rechter vrijspreekt, hoe vrijspraak verschilt van ontslag van alle rechtsvervolging en sepot, welke uitspraken van de Hoge Raad de bewijsvragen bepalen en welke termijnen na een vrijspraak gelden.

Wat houdt vrijspraak juridisch in?

Vrijspraak is een einduitspraak van de strafrechter dat het tenlastegelegde feit niet is bewezen. Na de zitting beantwoordt de rechter eerst de formele vragen van artikel 348 Sv en daarna de materiële vragen van artikel 350 Sv.

De eerste materiële vraag is of het feit bewezen is. Luidt het antwoord nee, dan volgt vrijspraak. Aan de vragen of het feit strafbaar is en welke straf past, komt de rechter dan niet meer toe.

Een vrijspraak kan ook gedeeltelijk zijn. Staan meerdere feiten ten laste, of meerdere onderdelen van één feit, dan kan de rechter voor een deel vrijspreken en voor een ander deel veroordelen.

Vrijspraak, ontslag, niet-ontvankelijkheid of sepot: de verschillen

Bij vrijspraak is het feit niet bewezen; bij ontslag van alle rechtsvervolging is het wel bewezen, maar niet strafbaar. Een sepot is geen uitspraak van de rechter maar een beslissing van het OM om niet te vervolgen.

Ontslag van alle rechtsvervolging volgt bijvoorbeeld als de verdachte uit noodweer handelde, als hij door een psychische stoornis volledig ontoerekeningsvatbaar was, of als het bewezen feit geen strafbaar feit oplevert. Meer daarover leest u bij strafuitsluitingsgronden.

Bij een sepot besluit de officier van justitie de zaak niet aan de rechter voor te leggen, bijvoorbeeld wegens onvoldoende bewijs of omdat vervolging niet in het algemeen belang is. Een rechtstreeks belanghebbende, zoals het slachtoffer, kan daarover beklag doen bij het gerechtshof; zie de artikel 12-procedure.

Wanneer is het bewijs onvoldoende voor een veroordeling?

De rechter spreekt vrij als hij niet op basis van wettige bewijsmiddelen overtuigd is dat de verdachte het feit heeft begaan (artikel 338 Sv). Het bewijs moet alle onderdelen van de tenlastelegging dekken.

De eerste eis is dat het bewijs wettig is. Het moet bestaan uit de bewijsmiddelen van artikel 339 Sv: de eigen waarneming van de rechter, verklaringen van de verdachte, van getuigen en van deskundigen, en schriftelijke stukken. Daarnaast gelden minimumeisen. Een bewezenverklaring mag niet uitsluitend steunen op de verklaring van één getuige (artikel 342 lid 2 Sv) of alleen op de verklaring van de verdachte (artikel 341 lid 4 Sv).

De tweede eis is dat de rechter overtuigd is. Heeft hij redelijke twijfel over de schuld van de verdachte, dan moet hij vrijspreken. Dat beginsel heet in de rechtspraak “bij twijfel in het voordeel van de verdachte”.

Het bewijs schiet bijvoorbeeld tekort als getuigenverklaringen elkaar tegenspreken, als sporen ook op een andere manier verklaard kunnen worden, of als de verdachte op camerabeelden niet te herkennen is. Bij een vechtpartij met meerdere betrokkenen is soms niet vast te stellen wie wat heeft gedaan.

Een voorbeeld ter illustratie: op de plaats van een inbraak wordt een vingerafdruk van de verdachte gevonden. Kan die ook zijn achtergelaten bij een eerder, legaal bezoek, dan zegt het spoor op zichzelf weinig over de inbraak. Zonder ander bewijs kan dat tot vrijspraak leiden.

Leidt onrechtmatig verkregen bewijs tot vrijspraak?

Niet automatisch. De rechter bepaalt per geval of een vormverzuim gevolgen heeft: bewijsuitsluiting, strafvermindering, niet-ontvankelijkheid van het OM of alleen de vaststelling dat er een fout is gemaakt (artikel 359a Sv).

Het kader daarvoor heeft de Hoge Raad op 1 december 2020 herijkt (ECLI:NL:HR:2020:1889). Bewijsuitsluiting is vooral aan de orde als het recht op een eerlijk proces is geschonden. Bij een ernstige schending van een ander voorschrift kan uitsluiting ook nodig zijn, gelet op de ernst van het verzuim. Los daarvan sluit de rechter bewijs uit als een onregelmatigheid de betrouwbaarheid van de onderzoeksresultaten wezenlijk heeft aangetast.

Wordt het belangrijkste bewijs uitgesloten en blijft er te weinig over, dan volgt alsnog vrijspraak. De verdediging onderzoekt daarom hoe het bewijs is verkregen, bijvoorbeeld bij een doorzoeking of het uitlezen van een telefoon. Een verweer op grond van artikel 359a Sv moet wel concreet worden onderbouwd: welk voorschrift is geschonden, welk nadeel is ontstaan en welk rechtsgevolg wordt gevraagd.

Kan een fout in de tenlastelegging tot vrijspraak leiden?

Ja. De rechter mag alleen oordelen over wat het OM ten laste heeft gelegd (artikel 350 Sv). Kan een wezenlijk onderdeel niet worden bewezen, dan volgt voor dat onderdeel vrijspraak.

Niet elke fout is fataal. Een kennelijke verschrijving, zoals een verkeerd getypte datum, mag de rechter verbeterd lezen. Het OM kan de tenlastelegging tijdens de zitting ook laten wijzigen, zolang het om hetzelfde feit gaat (artikel 313 Sv). Blijkt bij een diefstal dat minder geld is weggenomen dan ten laste is gelegd, dan kan de rechter de diefstal van het lagere bedrag bewezen verklaren.

Anders ligt het als een bestanddeel van het delict niet bewezen kan worden. Staat alleen zware mishandeling (artikel 302 Sr) ten laste en is geen zwaar lichamelijk letsel of opzet daarop bewezen, dan volgt vrijspraak van dat feit. Het OM legt daarom vaak subsidiair een lichter feit ten laste, zoals mishandeling (artikel 300 Sr).

Welke rechten heeft u als verdachte tijdens de zaak?

U hoeft uw onschuld niet te bewijzen, u heeft een zwijgrecht (artikel 29 Sv) en u heeft recht op bijstand van een advocaat. Uw advocaat kan het bewijs van het OM betwisten en verzoeken om getuigen of een deskundige te horen.

Op de zitting presenteert de officier van justitie het bewijs. De rechter en de officier kunnen u vragen stellen, maar u kiest zelf of u antwoordt. Zwijgen is op zichzelf geen bewijs. Geeft u geen verklaring voor omstandigheden die sterk op uw betrokkenheid wijzen, dan kan de rechter dat wel meewegen in zijn motivering.

Getuigen laten horen: wat de Hoge Raad vraagt

Een verzoek om getuigen te horen moet per getuige worden onderbouwd. Dat heeft de Hoge Raad op 4 juli 2017 vooropgesteld (ECLI:NL:HR:2017:1015). De verdediging moet uitleggen waarom het horen van juist die persoon van belang is voor de beslissingen van artikel 348 en 350 Sv. Een verwijzing naar een verklaring in het dossier volstaat niet. Wijst de rechter het verzoek af, dan moet hij die afwijzing motiveren en zich ervan vergewissen dat het proces als geheel eerlijk is (artikel 6 EVRM).

Voor de praktijk betekent dit dat een getuige die tot vrijspraak kan bijdragen, tijdig en gemotiveerd moet worden opgegeven. Wanneer iemand juridisch als verdachte geldt en welke rechten daarbij horen, leest u in een apart artikel.

Wanneer hoort u of u bent vrijgesproken?

De politierechter doet meestal direct na de zitting mondeling uitspraak. In zaken bij de meervoudige kamer volgt de uitspraak uiterlijk veertien dagen na de sluiting van het onderzoek (artikel 345 Sv).

De rechter motiveert zijn beslissing. Bij een vrijspraak legt hij uit waarom het bewijs niet volstaat. Die motivering is van belang voor een eventueel hoger beroep van het OM en voor uw verdere positie.

Wat zijn de gevolgen van een vrijspraak?

Na een vrijspraak kan de rechter voor dat feit geen straf of maatregel opleggen, en ook geen schadevergoeding aan het slachtoffer toewijzen. U kunt wel zelf een vergoeding vragen voor voorarrest en voor de kosten van uw advocaat.

Een benadeelde partij die zich in het strafproces heeft gevoegd, wordt bij vrijspraak niet-ontvankelijk verklaard (artikel 361 Sv). Zij kan haar vordering nog wel bij de civiele rechter instellen. Die hanteert een eigen bewijsmaatstaf, zodat een civiele veroordeling tot schadevergoeding na een strafrechtelijke vrijspraak niet is uitgesloten.

Heeft u in verzekering of in voorlopige hechtenis gezeten, dan kunt u een schadevergoeding vragen (artikel 89 Sv). Ook kunt u een vergoeding vragen voor de kosten van uw advocaat en andere kosten (artikel 591a Sv).

Het onschuldvermoeden van artikel 6 lid 2 EVRM blijft na een vrijspraak doorwerken. Andere instanties mogen u niet behandelen alsof u het feit toch heeft gepleegd. In het civiele recht en het bestuursrecht kunnen wel andere maatstaven gelden, zodat een vrijspraak niet alle gevolgen buiten het strafproces wegneemt. Wat een strafzaak kan betekenen voor werk en reizen, leest u bij de gevolgen van een strafrechtelijke procedure.

Kan het OM in hoger beroep gaan tegen een vrijspraak?

Ja. Het OM kan binnen veertien dagen na de uitspraak hoger beroep instellen (artikel 408 Sv). Bent u volledig vrijgesproken, dan kunt u zelf geen hoger beroep instellen (artikel 404 Sv).

In hoger beroep behandelt het gerechtshof de zaak opnieuw. Het hof kan de vrijspraak bevestigen of u alsnog veroordelen. Tegen het arrest van het hof staat cassatie bij de Hoge Raad open, voor het OM en, bij een veroordeling, voor u. Meer over de afweging leest u bij hoger beroep in strafzaken.

Bent u gedeeltelijk vrijgesproken en voor een ander deel veroordeeld, dan kunt u wel hoger beroep instellen tegen de veroordeling. Ook dan geldt een termijn van veertien dagen.

Kan een onherroepelijke vrijspraak worden teruggedraaid?

Alleen in uitzonderlijke gevallen. Sinds 1 oktober 2013 kan de Hoge Raad op aanvraag van het College van procureurs-generaal een onherroepelijke vrijspraak herzien (artikel 482a Sv).

Dat kan vooral bij een opzettelijk misdrijf met de dood tot gevolg, als nieuw bewijs opduikt, zoals een later gevonden DNA-spoor of een bekentenis. Herziening ten nadele is ook mogelijk als de vrijspraak het gevolg was van valse stukken, meineed of omkoping. De drempel is hoog: er moet een ernstig vermoeden zijn dat de rechter anders tot een veroordeling was gekomen.

Omgekeerd kan een veroordeelde herziening ten voordele vragen als een nieuw gegeven het ernstige vermoeden wekt dat de rechter bij bekendheid ervan zou hebben vrijgesproken (artikel 457 Sv). Ook die procedure is streng; niet elk nieuw gegeven is genoeg.

Wat betekent een vrijspraak voor het slachtoffer?

Een vrijspraak zegt niet dat het slachtoffer niet wordt geloofd of dat er niets is gebeurd. Het betekent dat het bewijs tegen deze verdachte voor een strafrechtelijke veroordeling niet volstond.

Het slachtoffer kan de schade nog via de civiele rechter verhalen. Slachtofferhulp Nederland kan helpen bij de verwerking. Juridische bijstand voor slachtoffers bespreken wij bij de slachtofferadvocaat. De strenge bewijsregels van artikel 338 tot en met 344 Sv beschermen tegen onterechte veroordelingen en dwingen politie en OM tot zorgvuldig onderzoek.

Wat bepaalt in het opsporingsonderzoek al de kans op vrijspraak?

Veel wordt beslist voordat de zaak op zitting komt. Een verklaring die u in de eerste uren afgeeft, kan later moeilijk worden rechtgezet. U heeft recht op overleg met een advocaat voor het eerste politieverhoor (artikel 28c Sv).

Uw advocaat kan het dossier opvragen, beoordelen of het bewijs rechtmatig is verkregen en tijdig onderzoekswensen indienen, zoals het horen van getuigen of het veiligstellen van camerabeelden die anders worden gewist. Bewaar zelf wat uw lezing kan ondersteunen: berichten, betaalbewijzen, reisgegevens of namen van mensen die u op een bepaald moment hebben gezien.

Heeft u een dagvaarding ontvangen, dan kunt u getuigen en deskundigen laten oproepen door dat uiterlijk tien dagen voor de zitting schriftelijk aan de officier van justitie op te geven (artikel 263 lid 2 Sv). Praat niet met de media of op sociale media over de zaak; wat u daar zegt, kan in het dossier terechtkomen.

Actualiteit (stand 29 oktober 2026): het nieuwe Wetboek van Strafvordering is aangenomen, maar treedt pas in werking bij koninklijk besluit; de streefdatum is 2029. Tot die tijd gelden de artikelnummers in dit artikel.

Hoe wij een verweer op vrijspraak opbouwen

• Het dossier opvragen en toetsen aan de bewijsregels van artikel 338 tot en met 344 Sv.
• Onderzoeken hoe het bewijs is verkregen en zo nodig een onderbouwd verweer voeren op grond van artikel 359a Sv.
• Getuigen en deskundigen tijdig en per persoon gemotiveerd opgeven.
• Bepleiten waarom het bewijs tekortschiet, ook voor afzonderlijke onderdelen van de tenlastelegging.
• Na een vrijspraak binnen drie maanden de verzoeken indienen om vergoeding van voorarrest en advocaatkosten (artikel 89 en 591a Sv).

Meer over onze werkwijze leest u op de pagina strafrecht.

Vrijspraak in vijf punten

• Vrijspraak betekent dat het feit niet wettig en overtuigend is bewezen (artikel 338 en 352 lid 1 Sv); het is geen verklaring van onschuld.
• Bij noodweer of ontoerekeningsvatbaarheid volgt ontslag van alle rechtsvervolging, geen vrijspraak.
• Onrechtmatig bewijs leidt alleen tot uitsluiting en eventueel vrijspraak binnen het kader van HR 1 december 2020.
• Het OM kan binnen veertien dagen in hoger beroep; bij volledige vrijspraak kunt u dat zelf niet.
• Na vrijspraak heeft u drie maanden om vergoeding te vragen voor voorarrest en advocaatkosten.