Gepubliceerd op 15 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Na een veroordeling voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is, moet u in de regel DNA afstaan als u een vrijheidsstraf, taakstraf of vrijheidsbenemende maatregel krijgt (artikel 2 Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden). De belangrijkste uitzonderingen: bij alleen een geldboete geldt de plicht niet, en ze vervalt als uw profiel al in de databank staat of als redelijkerwijs aannemelijk is dat het profiel niets kan bijdragen aan de opsporing.
De afname zelf kunt u niet weigeren, ook niet door hoger beroep in te stellen. Wel kunt u binnen veertien dagen na de afname bij de rechtbank bezwaar maken tegen het bepalen en verwerken van uw DNA-profiel. Als verdachte kunt u alleen worden verplicht als de officier van justitie of de rechter-commissaris dat beveelt. Hieronder leest u hoe dat werkt, wanneer een bezwaar kans maakt en hoe lang uw profiel wordt bewaard.
Inhoudsopgave
Welke veroordelingen leiden tot DNA-afname?
De Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden is van 16 september 2004 en geldt sinds 1 februari 2005. Ze heeft één doel: met een DNA-profiel in de databank strafbare feiten voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten.
Twee voorwaarden moeten samen vervuld zijn. Het moet gaan om een misdrijf uit artikel 67 lid 1 Wetboek van Strafvordering (Sv). Dat zijn vooral misdrijven met een wettelijk strafmaximum van vier jaar of meer, plus een aantal met name genoemde lichtere misdrijven, zoals eenvoudige mishandeling. Daarnaast moet u een van de volgende straffen of maatregelen krijgen, ook als die (deels) voorwaardelijk is opgelegd:
- gevangenisstraf of jeugddetentie;
- een taakstraf, ook als werkstraf of leerstraf;
- tbs, plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ) of in een inrichting voor stelselmatige daders (ISD);
- plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis (artikel 37 Wetboek van Strafrecht).
Het wettelijk strafmaximum telt, niet de straf die u krijgt. Wie voor een misdrijf uit artikel 67 lid 1 Sv een korte taakstraf krijgt, valt er dus onder. Ook een strafbeschikking van het OM met een taakstraf kan tot afname leiden. Een strafbeschikking of vonnis met alleen een geldboete niet.
| Uw situatie | DNA afstaan? |
|---|---|
| Veroordeeld voor misdrijf uit art. 67 lid 1 Sv tot gevangenisstraf, taakstraf of maatregel | Ja, op bevel van de officier van justitie |
| Zelfde misdrijf, alleen een geldboete | Nee |
| Uw profiel staat al in de databank | Nee, geen nieuwe afname |
| Profiel kan redelijkerwijs niets bijdragen aan de opsporing | Nee; dit is ook de grond voor bezwaar |
| Verdachte, nog niet veroordeeld | Alleen op bevel van officier van justitie of rechter-commissaris |
Hoe de afname na een veroordeling verloopt
De officier van justitie geeft kort na de uitspraak in eerste aanleg een schriftelijk bevel tot afname. Daarin staat om welke veroordeling het gaat, en waar en wanneer u zich moet melden. Zit u in een penitentiaire inrichting, dan wordt het celmateriaal daar afgenomen; anders meldt u zich met een geldig identiteitsbewijs bij de politie.
Eerst wordt uw identiteit vastgesteld, meestal ook met vingerafdrukken. Daarna strijkt een daarvoor opgeleide medewerker met een wattenstaafje langs de binnenkant van uw wang. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) bepaalt vervolgens uw DNA-profiel en neemt het op in de DNA-databank voor strafzaken. Zolang een bezwaar loopt, wordt het profiel nog niet bepaald.
Een hoger beroep stelt de afname niet uit. Wordt u in hoger beroep alsnog vrijgesproken, dan worden het celmateriaal en het profiel vernietigd. Dat bevestigde de Rechtbank Zeeland-West-Brabant nog op 10 februari 2026 (ECLI:NL:RBZWB:2026:7281), in een zaak waarin het vonnis nog niet onherroepelijk was.
Wat gebeurt er als u niet verschijnt?
Verschijnt u niet op de oproep, dan kan de officier van justitie uw aanhouding bevelen. De politie kan u dan op elk moment aanhouden, bijvoorbeeld bij een verkeerscontrole, en meenemen voor de afname. Medische of religieuze bezwaren zijn geen wettelijke grond om te weigeren. De enige juridische weg is het bezwaar tegen het bepalen en verwerken van het profiel.
Bezwaar tegen opname in de DNA-databank
U dient binnen veertien dagen na de afname een schriftelijk bezwaarschrift in bij de griffie van de rechtbank die u in eerste aanleg heeft veroordeeld (artikel 7 Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden). De termijn is strikt: een te laat bezwaar wordt niet-ontvankelijk verklaard. De rechtbank behandelt het bezwaar in raadkamer, dus niet in een openbare zitting.
Verklaart de rechtbank het bezwaar gegrond, dan wordt het celmateriaal vernietigd. Is het ongegrond, dan wordt het profiel bepaald en opgenomen. Tegen die beslissing staat geen rechtsmiddel open; dat staat ook uitdrukkelijk in de beslissingen die de rechtbanken publiceren.
Wanneer maakt een bezwaar kans?
Een bezwaar slaagt alleen als redelijkerwijs aannemelijk is dat uw DNA-profiel, gelet op de aard van het misdrijf of de bijzondere omstandigheden waaronder het is gepleegd, niet van betekenis kan zijn voor de voorkoming, opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten (artikel 2 lid 1 onder b van de wet). De rechter kijkt dus naar twee dingen.
- De aard van het misdrijf. Bij sommige feiten kan DNA nooit bijdragen aan de opsporing, bijvoorbeeld bij valsheid in geschrift. Bij geweld of zedenfeiten oordelen rechtbanken vrijwel altijd dat DNA wel van belang kan zijn.
- Bijzondere omstandigheden. Hier gaat het om uw persoon: uw leeftijd ten tijde van het feit, het risico op herhaling en eerdere of latere veroordelingen.
Ook formele gebreken kunnen een rol spelen, zoals een bevel dat niet door de officier van justitie is gegeven of een veroordeling die niet onder de wet valt. Controleer daarom eerst het bevel zelf.
Minderjarigen: wat de Hoge Raad heeft beslist
De wet maakt geen onderscheid tussen minderjarigen en volwassenen. De Hoge Raad oordeelde op 7 april 2020 (ECLI:NL:HR:2020:626) dat er ook geen algemene uitzondering voor minderjarigen bestaat. Wel moet de rechter de minderjarigheid ten tijde van het misdrijf meewegen bij de vraag of er bijzondere omstandigheden zijn. Daarbij let hij op drie punten: zijn de gevolgen van opname evident disproportioneel, is het recidivegevaar gering, en zijn er eerdere relevante strafbare feiten.
Hoe streng die toets is, laat de Rechtbank Amsterdam zien in een beslissing van 13 mei 2026 (ECLI:NL:RBAMS:2026:6266). Een jongere die als minderjarige was veroordeeld voor openlijke geweldpleging en belediging van een ambtenaar, wees op zijn leeftijd en zijn lichte taakstraf. De rechtbank woog de minderjarigheid mee, maar verklaarde het bezwaar ongegrond: een latere veroordeling voor een geweldsfeit maakte het recidivegevaar niet gering. Lees ook over de rechten van minderjarige verdachten.
DNA-afname bij een verdachte: andere regels
Bent u nog niet veroordeeld, dan geldt de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden niet. Als verdachte mag de politie niet zomaar uw DNA afnemen. De officier van justitie kan een DNA-onderzoek bevelen als u wordt verdacht van een misdrijf uit artikel 67 lid 1 Sv, er ernstige bezwaren tegen u zijn en het onderzoek dat in het belang van de waarheid vereist (artikel 151b Sv). Ook de rechter-commissaris kan een DNA-onderzoek bevelen (artikel 195d Sv).
Werkt u niet mee, dan kan het celmateriaal ook zonder uw toestemming worden afgenomen. U kunt daarnaast vrijwillig meewerken, bijvoorbeeld om een verdenking te ontkrachten. Overleg daarover eerst met een advocaat: een vrijwillig afgegeven profiel kan ook in andere zaken een rol gaan spelen. Hoe het strafproces verder verloopt, leest u in ons artikel van aanhouding tot vrijspraak.
Wordt u als verdachte niet veroordeeld, bijvoorbeeld na vrijspraak of sepot, dan moet het Openbaar Ministerie uw profiel in de regel laten vernietigen. Gebeurt dat niet, dan kunt u het OM daarom verzoeken.
Hoe lang uw DNA-profiel bewaard blijft
De bewaartermijn hangt af van het wettelijk strafmaximum van het misdrijf, niet van uw straf. Het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken hanteert voor volwassen veroordeelden twee hoofdregels:
| Wettelijk strafmaximum van het misdrijf | Bewaartermijn profiel (hoofdregel) |
|---|---|
| Zes jaar of meer | 30 jaar |
| Minder dan zes jaar | 20 jaar |
Na afloop van de termijn worden profiel en celmateriaal vernietigd. Dat gebeurt eerder bij vrijspraak in hoger beroep of een gegrond bezwaar. Voor minderjarigen en bij zeer zware misdrijven gelden afwijkende termijnen; laat die voor uw situatie nagaan.
Het profiel bevat alleen gegevens voor identificatie, geen medische informatie. Het NFI vergelijkt het met sporen van nieuwe en onopgeloste misdrijven. DNA-gegevens zijn wel bijzondere persoonsgegevens: ze mogen alleen voor strafrechtelijke doelen worden gebruikt.
DNA-afname in vijf punten
- Na een veroordeling voor een misdrijf uit artikel 67 lid 1 Sv tot een vrijheidsstraf, taakstraf of maatregel volgt in de regel een bevel tot DNA-afname; bij alleen een geldboete niet.
- U kunt de afname niet weigeren of uitstellen door hoger beroep; wie niet verschijnt, kan worden aangehouden.
- Bezwaar tegen verwerking van het profiel kan binnen veertien dagen bij de rechtbank die u veroordeelde; daarna is geen rechtsmiddel meer mogelijk.
- Minderjarigheid is geen automatische uitzondering, maar weegt mee (HR 7 april 2020).
- Als verdachte bent u alleen verplicht op bevel van de officier van justitie of de rechter-commissaris (artikelen 151b en 195d Sv).
Hoe wij u bijstaan bij een bevel tot DNA-afname
De bezwaartermijn van veertien dagen is kort. Onze strafrechtadvocaten doen in die periode het volgende:
- Wij controleren of uw veroordeling onder artikel 2 van de wet valt en of het bevel juist is gegeven.
- Wij beoordelen of de aard van het misdrijf of uw persoonlijke omstandigheden een bezwaar dragen.
- Wij stellen het bezwaarschrift op, dienen het tijdig in en staan u bij in raadkamer.
- Wij gaan na vrijspraak na of materiaal en profiel daadwerkelijk zijn vernietigd.
Wettekst: Wetboek van Strafvordering (artikelen 67, 151b en 195d).
