Onteigening voor warmtenetten en windparken: welke rechten heeft u?

Gepubliceerd op 8 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Wordt uw grond onteigend voor een windpark, een warmtenet of een ander energieproject, dan heeft u recht op een volledige schadeloosstelling en kunt u de onteigening laten toetsen door de rechter. Voor kabels en leidingen kiest de overheid vaak niet voor onteigening maar voor een gedoogplicht: u blijft eigenaar, moet de leiding dulden en krijgt een schadevergoeding.

Sinds 1 januari 2024 staat het onteigeningsrecht in hoofdstuk 11 van de Omgevingswet; de oude Onteigeningswet is vervallen. Hieronder leest u hoe de procedure verloopt, welke termijnen gelden en hoe de schadeloosstelling wordt bepaald.

Wanneer mag de overheid onteigenen voor een energieproject?

Alleen als er een onteigeningsbelang is en de onteigening noodzakelijk en urgent is. De rechter toetst die drie criteria altijd (artikel 16.107 Omgevingswet).

• Onteigeningsbelang: de onteigening dient een fysieke verandering of een gebruik in het belang van de fysieke leefomgeving, meestal op basis van een omgevingsplan of projectbesluit dat het windpark of de installatie mogelijk maakt.
• Noodzaak: de grond moet echt nodig zijn, en de onteigenaar moet eerst serieus hebben geprobeerd de grond minnelijk te verwerven. Kan en wil de eigenaar het project zelf uitvoeren zoals het plan voorschrijft (zelfrealisatie), dan kan dat aan de noodzaak in de weg staan.
• Urgentie: de grond moet binnen afzienbare tijd nodig zijn.

Het ruimtelijke besluit dat het project mogelijk maakt, zoals een omgevingsplan of een projectbesluit, kunt u afzonderlijk aanvechten met een zienswijze en beroep. Meer over die besluiten leest u in ons artikel over vergunningen onder de Omgevingswet.

Hoe verloopt de onteigeningsprocedure?

In drie fasen: de onteigeningsbeschikking met bekrachtiging door de bestuursrechter, de vaststelling van de schadeloosstelling door de burgerlijke rechter en de inschrijving van de onteigeningsakte. De eerste twee fasen lopen deels tegelijk.

1. Ontwerpbeschikking: het bevoegd gezag (gemeente, provincie of Rijk) legt een ontwerp-onteigeningsbeschikking ter inzage volgens afdeling 3.4 Awb. U kunt mondeling of schriftelijk een zienswijze indienen.
2. Onteigeningsbeschikking: het bevoegd gezag stelt de beschikking vast en maakt haar bekend.
3. Bekrachtiging: het bevoegd gezag moet binnen zes weken na terinzagelegging de rechtbank om bekrachtiging vragen. In die periode kunnen belanghebbenden, zoals eigenaren, huurders en pachters, bedenkingen indienen, ook als zij geen zienswijze hebben ingediend.
4. Hoger beroep: tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
5. Eigendomsovergang: pas als de beschikking en het onderliggende besluit onherroepelijk zijn en de voorlopige schadeloosstelling is betaald, gaat de eigendom over door inschrijving van een notariële onteigeningsakte.

Een uitgebreide toelichting op de procedure staat op de pagina over onteigening van de Rechtspraak. Let op: wie de termijn voor bedenkingen laat verlopen, kan bezwaren tegen de onteigening zelf in de regel niet meer inbrengen.

Hoe wordt de schadeloosstelling bepaald?

U krijgt vergoed alle schade die een rechtstreeks en noodzakelijk gevolg is van de onteigening (artikel 15.18 Omgevingswet). Dat omvat de waarde van het onteigende, de waardevermindering van wat u overhoudt en andere schade, zoals inkomensschade en bijkomende kosten.

• Werkelijke waarde: de prijs bij een veronderstelde koop in het vrije commerciële verkeer tussen de onteigende als redelijk handelende verkoper en de onteigenaar als redelijk handelende koper.
• Waardevermindering van het overblijvende: bijvoorbeeld als een agrarisch perceel door de onteigening slechter bruikbaar wordt.
• Inkomensschade en kosten: zoals bedrijfsschade, verhuis- en herinrichtingskosten.
• Huurders en pachters: ook zij hebben een eigen recht op schadeloosstelling.

De burgerlijke rechter stelt de schadeloosstelling vast, na een verzoek van de onteigenaar (artikel 11.14 Omgevingswet). De rechter benoemt in de regel deskundigen, houdt een zitting, doet zo nodig onderzoek ter plaatse en stelt eerst een voorlopige en daarna een definitieve schadeloosstelling vast. Tegen de definitieve beslissing staat cassatie open bij de Hoge Raad. In redelijkheid gemaakte kosten van rechtsbijstand en deskundigen komen in de regel voor rekening van de onteigenaar.

Wat is een gedoogplicht voor kabels en leidingen?

Een verplichting om de aanleg, het onderhoud en de aanwezigheid van een openbaar werk, zoals een warmteleiding of een hoogspanningskabel, op of in uw grond te dulden. De gedoogplicht staat in afdeling 10.2 van de Omgevingswet en vervangt de vroegere Belemmeringenwet Privaatrecht.

Ook hier moet eerst worden geprobeerd tot een vrijwillige overeenkomst te komen, meestal een zakelijkerechtovereenkomst met een eenmalige vergoeding. Lukt dat niet, dan kan het bevoegd gezag een gedoogplicht opleggen; daartegen staan bezwaar of beroep open. De schade die u door de gedoogplicht lijdt, zoals waardevermindering of gewasschade, wordt vergoed.

Welke regels gelden er sinds 2026 voor energie en warmte?

Sinds 1 januari 2026 geldt de Energiewet, die de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet heeft vervangen. Voor de aanleg van netten verandert daardoor weinig aan het onteigenings- en gedoogrecht; dat blijft in de Omgevingswet geregeld.

De Wet collectieve warmte is in januari 2026 in het Staatsblad verschenen en treedt gefaseerd in werking. Die wet regelt vooral de organisatie van warmtenetten, de rol van gemeenten en de positie van afnemers, niet de onteigening. Meer over de positie van afnemers leest u in ons artikel over de nieuwe warmtewet.

Hoe zit het met hinder van een windpark?

Wie niet wordt onteigend maar naast een windpark woont, kan zijn bezwaren tegen geluid en slagschaduw inbrengen bij het omgevingsplan of projectbesluit. Ontstaat er waardevermindering van uw woning, dan kunt u onder voorwaarden een vergoeding van nadeelcompensatie vragen (afdeling 15.1 Omgevingswet).

Voor nadeelcompensatie geldt een normaal maatschappelijk risico dat voor uw rekening blijft; bij indirecte schade, zoals waardedaling van uw woning, is dat een vast forfait van 4% van de waarde van de onroerende zaak (artikel 15.7 Omgevingswet). De aanvraag moet in beginsel binnen vijf jaar nadat het besluit onherroepelijk is geworden worden ingediend (artikel 4:131 Awb). Lees meer over nadeelcompensatie.

Waar let u op als eigenaar?

• Reageer op een ontwerp-onteigeningsbeschikking met een zienswijze, en dien zo nodig binnen zes weken bedenkingen in bij de rechtbank.
• Ga na of u het project zelf kunt en wilt uitvoeren (zelfrealisatie).
• Laat een eigen taxateur de werkelijke waarde en de bijkomende schade berekenen voordat u op een aanbod ingaat.
• Breng ook inkomensschade en schade aan het overblijvende perceel in kaart.
• Vraag bij een gedoogplicht of zakelijkerechtovereenkomst naar de vergoeding voor waardevermindering en gewasschade.

Waar let u op als huurder of pachter?

• Ook u bent belanghebbende en kunt een zienswijze en bedenkingen indienen.
• U heeft een eigen recht op schadeloosstelling, bijvoorbeeld voor verhuis- of bedrijfsschade.
• Meld uw rechten tijdig aan bij de onteigenaar, zodat u in de procedure wordt betrokken.

Wat kunnen wij voor u doen bij onteigening voor een energieproject?

• Beoordelen of onteigeningsbelang, noodzaak en urgentie voldoende zijn onderbouwd.
• Opstellen van zienswijzen en bedenkingen tegen een onteigeningsbeschikking.
• Onderhandelen over minnelijke verwerving, een zakelijkerechtovereenkomst of een gedoogplicht.
• Procederen over de schadeloosstelling, samen met een taxateur.
• Adviseren over vergunningen en netaansluitingen, als advocaat energierecht.

Samengevat

• Onteigening loopt sinds 1 januari 2024 via de Omgevingswet: beschikking, bekrachtiging door de rechtbank, hoger beroep bij de Raad van State.
• De rechter toetst onteigeningsbelang, noodzaak en urgentie; minnelijk overleg en zelfrealisatie wegen mee.
• U krijgt volledige schadeloosstelling, vastgesteld door de burgerlijke rechter (artikel 15.18 Omgevingswet).
• Voor kabels en leidingen geldt vaak een gedoogplicht met schadevergoeding (afdeling 10.2 Omgevingswet).
• Termijnen zijn kort: bedenkingen dient u binnen zes weken na terinzagelegging in.

Veelgestelde vragen

Kan ik onteigening voorkomen?

Soms. U kunt aanvoeren dat onteigening niet nodig is, bijvoorbeeld omdat minnelijk overleg niet serieus is gevoerd of omdat u het project zelf kunt uitvoeren. De rechter beoordeelt dat bij de bekrachtiging.

Moet ik een advocaat betalen?

In de regel vergoedt de onteigenaar in redelijkheid gemaakte kosten van rechtsbijstand en deskundigen als onderdeel van de schadeloosstelling. Bespreek de kosten wel vooraf.

Hoe lang duurt een onteigening?

Dat verschilt sterk per project. De bekrachtiging en een eventueel hoger beroep kunnen samen meer dan een jaar duren; de schadeloosstellingsprocedure loopt deels parallel.

Krijg ik ook vergoeding voor emotionele schade?

Nee, in de regel niet. Vergoed wordt de schade die een rechtstreeks en noodzakelijk gevolg is van de onteigening, zoals de waarde, waardevermindering, inkomensschade en kosten.

Lees ook: nadelen van een warmtenet en juridische knelpunten bij aansluiting op het net.