Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Een handelsagent heeft volgens de wet recht op provisie, op informatie om die provisie te controleren, op een minimale opzegtermijn en, na het einde van de agentuur, vaak op een klantenvergoeding (art. 7:428 e.v. Burgerlijk Wetboek). Is hem een gebied of klantenkring toegewezen, dan krijgt hij ook provisie over orders die de principaal daar zonder hem binnenhaalt, tenzij uitdrukkelijk is afgesproken dat hij geen alleenrecht heeft (art. 7:431 lid 1 sub c BW).
Veel van deze regels zijn van dwingend recht: de principaal kan er niet ten nadele van de agent van afwijken (art. 7:445 BW). Hieronder leest u welke rechten en plichten de wet geeft, hoe een rechter een klantenvergoeding berekent en waar agent en principaal op letten. Een algemene uitleg vindt u op onze pagina over de agentuurovereenkomst.
Inhoudsopgave
Handelsagent, werknemer, distributeur of franchisenemer?
U bent handelsagent als een principaal u tegen beloning opdraagt om bij het sluiten van overeenkomsten te bemiddelen, en soms ook om die overeenkomsten in zijn naam en voor zijn rekening te sluiten, zonder dat u ondergeschikt bent (art. 7:428 BW). De agentuur is een duurovereenkomst voor bepaalde of onbepaalde tijd.
Het onderscheid is belangrijk, omdat de beschermende regels alleen voor de agent gelden:
| Rol | Kenmerk | Regeling |
|---|---|---|
| Handelsagent | Bemiddelt zelfstandig, verdient provisie | Art. 7:428-7:445 BW |
| Handelsvertegenwoordiger in loondienst | Werkt onder gezag van de werkgever | Arbeidsrecht, art. 7:686 e.v. BW |
| Distributeur of dealer | Koopt zelf in en verkoopt op eigen naam; verdient aan de marge | Geen specifieke wettelijke regeling; het contract en algemeen verbintenissenrecht |
| Franchisenemer | Werkt met de formule van een ander | Art. 7:911 e.v. BW |
De naam van het contract is niet beslissend. De rechter kijkt naar wat partijen feitelijk hebben afgesproken en hoe zij in de praktijk samenwerken. In een zaak bij de kantonrechter Rotterdam (31 maart 2022) was de overeenkomst een agentuurovereenkomst, hoewel de beloning deels uit een vast bedrag per maand bestond (ECLI:NL:RBROT:2022:2547).
Wat u schriftelijk moet vastleggen
De wet stelt geen vormvereiste: een mondelinge agentuurovereenkomst is geldig. Iedere partij kan wel van de ander een ondertekend stuk verlangen met de inhoud van de overeenkomst en latere wijzigingen.
Sommige afspraken werken alleen als ze schriftelijk of uitdrukkelijk zijn gemaakt. Het gaat onder meer om het concurrentiebeding (art. 7:443 BW), het uitsluiten van het alleenrecht in een toegewezen gebied (art. 7:431 lid 1 sub c BW) en het beding dat provisie pas verschuldigd is als de klant heeft betaald (art. 7:432 BW).
Leg daarom vast voor welk gebied, welke klanten en welke producten de agent werkt, hoe de provisie wordt berekend en of de agent ook voor anderen mag werken.
Wanneer de agent provisie verdient
De agent heeft recht op provisie voor overeenkomsten die tijdens de agentuur door zijn tussenkomst tot stand komen, en voor nieuwe overeenkomsten met klanten die hij eerder heeft aangebracht (art. 7:431 lid 1 BW). Ook na het einde van de agentuur kan hij provisie verdienen op orders die vooral aan zijn werk te danken zijn en binnen een redelijke termijn worden gesloten (art. 7:431 lid 2 BW).
Heeft de principaal een order niet binnen de afgesproken termijn geweigerd, dan geldt die voor de provisie als aanvaard; zonder afspraak is die termijn een maand (art. 7:432 BW). De principaal kan de provisie dus niet ontlopen door lang te wachten met reageren.
Provisie mag alleen afhangen van de betaling door de klant als dat uitdrukkelijk is afgesproken. Ook dan ontstaat het recht uiterlijk als de klant zijn deel heeft uitgevoerd of had moeten uitvoeren.
Exclusiviteit: een recht op provisie, geen verkoopverbod
Heeft de principaal de agent een gebied of klantenkring toegewezen, dan heeft de agent recht op provisie over alle overeenkomsten met klanten in dat gebied of uit die kring, ook als hij er zelf niet aan heeft meegewerkt (art. 7:431 lid 1 sub c BW). Dat geldt niet als uitdrukkelijk is afgesproken dat de agent daar geen alleenrecht heeft.
Exclusiviteit in deze zin verbiedt de principaal dus niet om zelf in het gebied te verkopen of daar een andere agent in te zetten. Hij moet de toegewezen agent dan wel provisie betalen.
Omgekeerd mag een agent in beginsel ook voor andere principalen werken, tenzij dat in de overeenkomst is uitgesloten. Werkt hij voor een concurrent, dan kan dat wel in strijd zijn met zijn plicht om de belangen van de principaal te behartigen.
De provisieopgave en het recht op inzage
De principaal moet na elke maand een schriftelijke opgave geven van de provisie over die maand, met de gegevens waarop de berekening berust, en wel vóór het einde van de volgende maand (art. 7:433 lid 1 BW). Partijen kunnen schriftelijk afspreken dat dit per twee of drie maanden gebeurt.
De agent mag de bewijsstukken inzien, zoals facturen en orderbevestigingen, maar kan geen kopieën eisen. Hij mag zich op eigen kosten laten bijstaan door een deskundige (art. 7:433 lid 2 BW). Weigert de principaal de deskundige, dan benoemt de voorzieningenrechter er een op verzoek van de agent.
Opzegtermijnen in een tabel
Is niets afgesproken, dan geldt een opzegtermijn van vier maanden, die na drie jaar met één maand en na zes jaar met nog eens twee maanden wordt verlengd (art. 7:437 lid 1 BW). Opzeggen gebeurt tegen het einde van een kalendermaand (art. 7:437 lid 3 BW).
| Duur van de agentuur | Wettelijke termijn zonder afspraak | Minimum bij een afwijkende afspraak |
|---|---|---|
| Eerste jaar | Vier maanden | Eén maand |
| Tweede jaar | Vier maanden | Twee maanden |
| Derde jaar | Vier maanden | Drie maanden |
| Na drie jaar | Vijf maanden | Drie maanden |
| Na zes jaar | Zes maanden | Drie maanden |
Spreken partijen een langere termijn af, dan mag de termijn voor de principaal niet korter zijn dan die voor de agent (art. 7:437 lid 2 BW).
Wie opzegt zonder die termijn in acht te nemen, is schadeplichtig, tenzij hij opzegt wegens een dringende reden die hij direct aan de ander meedeelt (art. 7:439 BW). Meer over opzeggen van duurovereenkomsten leest u in ons artikel opzegging van duurovereenkomsten.
De klantenvergoeding na het einde van de agentuur
Na het einde van de agentuur heeft de agent recht op een klantenvergoeding als hij nieuwe klanten heeft aangebracht of de omzet met bestaande klanten aanmerkelijk heeft vergroot, de principaal daar nog aanzienlijke voordelen van heeft en een vergoeding billijk is (art. 7:442 lid 1 BW).
De vergoeding bedraagt maximaal één jaarbeloning, berekend naar het gemiddelde van de laatste vijf jaar, of van de kortere duur van de agentuur (art. 7:442 lid 2 BW). De agent moet uiterlijk een jaar na het einde van de overeenkomst laten weten dat hij aanspraak maakt op de vergoeding. Doet hij dat niet, dan vervalt het recht (art. 7:442 lid 3 BW).
Wat telt mee in de berekening?
In de Rotterdamse zaak van 31 maart 2022 vorderde de agent bijna € 300.000, berekend over vijf jaar en inclusief zijn vaste maandvergoeding. De kantonrechter wees dat af. De klantenvergoeding ziet op de provisie uit aangebrachte of uitgebreide klanten, dus de vaste beloning telde niet mee. De agentuur had ongeveer 3,5 jaar geduurd; het maximum werd berekend over die kortere periode. Toegewezen werd € 115.069 (ECLI:NL:RBROT:2022:2547).
Een voorbeeld ter illustratie van het maximum: verdiende een agent in de laatste vijf jaar gemiddeld € 60.000 per jaar aan beloning, dan is de klantenvergoeding nooit hoger dan € 60.000. Of het volledige maximum wordt toegekend, hangt af van het voordeel voor de principaal en van wat billijk is.
Wanneer er geen klantenvergoeding is
Er is geen recht op een klantenvergoeding als de principaal heeft opgezegd wegens een dringende reden die aan de agent te wijten is. Hetzelfde geldt als de agent zelf heeft opgezegd, tenzij dat gerechtvaardigd was door omstandigheden aan de kant van de principaal of door zijn leeftijd, invaliditeit of ziekte. Ook als de agent zijn plaats met instemming van de principaal aan een ander heeft overgedragen, is er geen vergoeding (art. 7:442 lid 4 BW).
Grenzen aan het concurrentiebeding
Een concurrentiebeding is alleen geldig als het schriftelijk is aangegaan, en het mag niet langer duren dan twee jaar na het einde van de agentuur (art. 7:443 BW). Het mag alleen gaan over het gebied of de klantenkring van de agent en over de soort producten waarvoor hij werkte.
De rechter kan een concurrentiebeding geheel of gedeeltelijk buiten werking stellen als het de agent onbillijk benadeelt. Meer hierover leest u in ons artikel over het non-concurrentiebeding.
Controlepunten voor agent en principaal
| Als handelsagent | Als principaal |
|---|---|
| Controleer welk gebied of welke klantenkring u is toegewezen en of uw alleenrecht uitdrukkelijk is uitgesloten | Sluit het alleenrecht uitdrukkelijk uit als u zelf in het gebied wilt verkopen zonder provisie te betalen |
| Vraag elke maand de schriftelijke provisieopgave op en vraag zo nodig inzage in de stukken | Verstrek de provisieopgave vóór het einde van de volgende maand |
| Toets een opzegging aan de wettelijke termijn van vier, vijf of zes maanden | Reken bij beëindiging met de opzegtermijn en een mogelijke klantenvergoeding van maximaal één jaarbeloning |
| Meld uw aanspraak op een klantenvergoeding binnen een jaar na het einde | Leg een concurrentiebeding schriftelijk vast, beperkt tot gebied, klanten en producten, voor maximaal twee jaar |
Onze rol bij agentuurovereenkomsten
Wij adviseren zowel handelsagenten als principalen; meer over onze aanpak leest u op de pagina ondernemingsrecht advocaat.
- Wij stellen een agentuurovereenkomst op of toetsen een bestaande overeenkomst aan de dwingende regels van art. 7:428 e.v. BW.
- Wij controleren provisieopgaven en regelen inzage in de onderliggende stukken via een deskundige.
- Wij berekenen een klantenvergoeding of beoordelen een claim daarop.
- Wij beoordelen een opzegging en de schadevergoeding bij een te korte termijn.
Veelgestelde vragen
Geldt de Nederlandse regeling ook als de principaal in het buitenland zit?
Partijen kunnen een ander recht kiezen. Werkt de agent binnen de EU, dan blijft de bescherming uit de Europese agentuurrichtlijn volgens het Hof van Justitie van de EU in de regel van toepassing. In de Rotterdamse zaak uit 2022 gold een Canadese rechtskeuze, maar de kantonrechter paste voor de klantenvergoeding toch de regels uit de richtlijn toe. Lees meer in ons artikel over grensoverschrijdende vertegenwoordiging.
Kan de agent vooraf afstand doen van de klantenvergoeding?
Nee. Van de regeling van de klantenvergoeding kan vóór het einde van de overeenkomst niet ten nadele van de agent worden afgeweken (art. 7:445 BW). Over een concrete vergoeding kunnen partijen na het einde wel een regeling treffen.
