Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026
Producenten moeten bij het ontwerp van hun producten steeds vaker voldoen aan Europese eisen voor levensduur, repareerbaarheid, recyclebaarheid en productinformatie. De kern is de Ecodesignverordening (EU) 2024/1781, maar die werkt pas per productgroep zodra de Europese Commissie daarvoor uitvoeringsregels vaststelt; voor de meeste producten gelden de concrete eisen dus nog niet.
Hieronder leest u welke regels nu al gelden, welke eraan komen en wat dat betekent voor uw ontwerp, uw verpakkingen en uw duurzaamheidsclaims. Een breder overzicht vindt u in ons artikel wanneer wordt duurzaamheid een juridische verplichting?
Inhoudsopgave
Welke regels gelden voor duurzaam productontwerp?
De belangrijkste regels zijn de Ecodesignverordening (ESPR), de Batterijverordening (EU) 2023/1542, de Verpakkingsverordening (EU) 2025/40 (PPWR) en de regels voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Daarnaast gelden sinds kort strengere regels voor duurzaamheidsclaims.
Verordeningen gelden rechtstreeks in alle lidstaten. Richtlijnen, zoals de richtlijn over het recht op reparatie, moeten eerst in Nederlandse wetgeving worden omgezet. Voor u als producent maakt dat verschil voor de vraag welke tekst precies geldt en wie toezicht houdt.
Wat regelt de Ecodesignverordening?
De ESPR is op 18 juli 2024 in werking getreden en geldt in beginsel voor alle fysieke producten op de EU-markt, met uitzonderingen zoals levensmiddelen, diervoeders, geneesmiddelen en voertuigen. De verordening geeft de Commissie de bevoegdheid om per productgroep eisen te stellen via gedelegeerde handelingen.
Die eisen kunnen gaan over duurzaamheid, herbruikbaarheid, repareerbaarheid, energie-efficiëntie, gerecycleerde inhoud en de aanwezigheid van zorgwekkende stoffen. Een eis gaat volgens de verordening in de regel pas 18 maanden na inwerkingtreding van de gedelegeerde handeling gelden, zodat u tijd heeft om uw ontwerp aan te passen.
Welke productgroepen komen het eerst aan de beurt?
In het werkplan 2025-2030 heeft de Commissie onder meer textiel en kleding, meubels, matrassen, banden, ijzer en staal en aluminium als prioriteit aangewezen. Daarnaast wil zij horizontale eisen stellen, bijvoorbeeld voor de repareerbaarheid van elektrische en elektronische apparaten. Volg voor uw productgroep de voorbereiding van de gedelegeerde handeling.
Wat is het digitaal productpaspoort?
Het digitaal productpaspoort is een digitale gegevensdrager, zoals een QR-code, met informatie over het product, bijvoorbeeld over materialen, reparatie en recycling. Het paspoort wordt per productgroep verplicht in de gedelegeerde handeling. Voor bepaalde batterijen is een batterijpaspoort al op grond van de Batterijverordening verplicht vanaf 18 februari 2027.
Mag u onverkochte producten vernietigen?
Voor kleding, kledingaccessoires en schoeisel niet meer. Grote ondernemingen mogen die op grond van de ESPR sinds 19 juli 2026 niet meer vernietigen; voor middelgrote ondernemingen geldt het verbod later. Daarnaast moeten grote ondernemingen openbaar maken hoeveel onverkochte producten zij vernietigen en waarom.
Welke regels gelden voor verpakkingen?
De Verpakkingsverordening (PPWR) is van toepassing vanaf 12 augustus 2026 en vervangt geleidelijk de oude verpakkingsrichtlijn. De PPWR stelt eisen aan recyclebaarheid, minimaal gerecycleerd plastic, het beperken van lege ruimte en etikettering.
Veel eisen gaan pas later gelden, met data tot in 2030 en daarna. Controleer daarom per eis vanaf wanneer die voor uw verpakking geldt. In Nederland betalen producenten en importeurs van verpakte producten daarnaast een afvalbeheersbijdrage aan het Afvalfonds Verpakkingen op grond van het Besluit beheer verpakkingen 2014.
Wat betekent uitgebreide producentenverantwoordelijkheid?
Bij uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) bent u als producent financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor de inzameling en verwerking van uw producten als afval. In Nederland geldt dit onder meer voor verpakkingen, elektrische apparaten, batterijen, autobanden en sinds 1 juli 2023 voor textiel.
UPV beloont een circulair ontwerp: een product dat goed te recyclen is, is meestal goedkoper in de afvalfase. Voor de meeste stelsels sluiten producenten zich aan bij een collectieve uitvoeringsorganisatie. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) houdt toezicht op de naleving van veel van deze verplichtingen.
Welke regels gelden voor reparatie?
De richtlijn over het recht op reparatie, Richtlijn (EU) 2024/1799, moest uiterlijk 31 juli 2026 in nationaal recht zijn omgezet. Fabrikanten van bepaalde producten, zoals wasmachines en smartphones, moeten reparatie ook na de wettelijke garantie tegen een redelijke prijs aanbieden.
Kiest een consument binnen de wettelijke garantie voor reparatie, dan wordt die garantie volgens de richtlijn met twaalf maanden verlengd. Meer hierover leest u in ons artikel over het recht op reparatie.
Welke regels gelden voor duurzaamheidsclaims?
Sinds 27 september 2026 gelden strengere regels uit Richtlijn (EU) 2024/825 over milieuclaims tegenover consumenten. Algemene claims als “milieuvriendelijk” of “groen” zonder aantoonbare uitstekende milieuprestatie zijn dan verboden, net als duurzaamheidslabels die niet op een certificeringssysteem of overheidsregeling berusten.
Ook claims dat een product klimaatneutraal is op basis van alleen CO2-compensatie zijn verboden. In Nederland vallen deze regels onder de bepalingen over oneerlijke handelspraktijken in artikel 6:193a en volgende BW, en de ACM houdt toezicht. Lees meer over greenwashing als juridisch risico.
Een aparte Europese Green Claims-richtlijn, die extra eisen aan de onderbouwing van claims zou stellen, is voorgesteld maar niet vastgesteld. Baseer uw claims daarom op de regels die nu gelden.
Wat zijn de gevolgen als u niet voldoet?
Een product dat niet aan de ecodesigneisen voldoet, mag niet op de markt worden gebracht. Een toezichthouder kan dan een verkoopverbod, terugroepactie, last onder dwangsom of bestuurlijke boete opleggen; tegen zo’n besluit kunt u binnen zes weken bezwaar maken (artikel 6:7 Awb).
Daarnaast kunnen afnemers zich beroepen op non-conformiteit als een product niet de eigenschappen heeft die zij mochten verwachten (artikel 7:17 BW). Een misleidende duurzaamheidsclaim kan bovendien leiden tot een boete van de ACM of een procedure van een concurrent of consumentenorganisatie.
Waar let u als producent op?
Met een tijdige inventarisatie voorkomt u dat nieuwe eisen u overvallen. – Breng in kaart welke van uw producten onder een gedelegeerde handeling van de ESPR gaan vallen. – Controleer welke PPWR-eisen voor uw verpakkingen gelden en vanaf welke datum. – Ga na voor welke UPV-stelsels u zich moet aansluiten en of u correct afdraagt. – Toets uw duurzaamheidsclaims aan de regels die sinds 27 september 2026 gelden. – Leg in uw inkoopcontracten vast dat leveranciers de informatie aanleveren die u voor productpaspoorten nodig heeft.
Wat kunnen wij voor u doen bij duurzaam productontwerp?
Wij adviseren producenten over Europese productregels en begeleiden procedures tegen toezichthouders vanuit onze praktijk bestuursrecht. – Wij brengen in kaart welke ecodesign-, verpakkings- en UPV-regels voor uw producten gelden. – Wij toetsen uw duurzaamheidsclaims en productinformatie aan de geldende regels. – Wij stellen inkoop- en leveringsvoorwaarden op met afspraken over productinformatie en conformiteit. – Wij stellen een zienswijze of bezwaarschrift op tegen een maatregel of boete. – Wij beoordelen claims van afnemers bij non-conformiteit.
Samengevat
- De Ecodesignverordening geldt sinds 18 juli 2024, maar concrete eisen volgen per productgroep via gedelegeerde handelingen.
- Grote ondernemingen mogen onverkochte kleding en schoeisel sinds 19 juli 2026 niet meer vernietigen.
- De Verpakkingsverordening is van toepassing vanaf 12 augustus 2026, met eisen die gefaseerd ingaan.
- Sinds 27 september 2026 gelden strengere regels voor milieuclaims tegenover consumenten.
- Inventariseer tijdig welke eisen voor uw producten gaan gelden en leg ketenafspraken vast.
Veelgestelde vragen
Welke wettelijke eisen gelden in Nederland voor duurzaam productontwerp?
Vooral Europese verordeningen, zoals de Ecodesignverordening, de Batterijverordening en de Verpakkingsverordening, die rechtstreeks gelden. Daarnaast gelden Nederlandse regels voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, zoals het Besluit beheer verpakkingen 2014.
Wat is uitgebreide producentenverantwoordelijkheid?
Bij UPV draagt u als producent de kosten en organisatie van inzameling en verwerking van uw producten als afval. In Nederland geldt dit onder meer voor verpakkingen, elektrische apparaten, batterijen, banden en textiel.
Welke gevolgen heeft het als ik niet voldoe?
Een toezichthouder kan de verkoop verbieden, een terugroepactie eisen of een dwangsom of boete opleggen. Daarnaast kunnen afnemers u aansprakelijk stellen voor non-conformiteit.
Hoe beïnvloedt Europese wetgeving de Nederlandse regels?
Verordeningen gelden rechtstreeks; richtlijnen worden omgezet in Nederlandse wetten. Daardoor gelden in alle lidstaten grotendeels dezelfde productregels, wat export binnen de EU vereenvoudigt.
Krijg ik subsidie of fiscale voordelen voor circulair ontwerp?
Er bestaan regelingen, zoals de Milieu-investeringsaftrek (MIA) voor investeringen in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen. Of uw investering in aanmerking komt, hangt af van de jaarlijks vastgestelde Milieulijst van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.
