Echtscheidingsconvenant: wat u erin regelt en hoe bindend het is

Gepubliceerd op 21 juni 2026 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een echtscheidingsconvenant is een schriftelijke overeenkomst waarin u en uw ex-partner de financiële gevolgen van de scheiding vastleggen, zoals de woning, alimentatie en pensioen. Het convenant is niet wettelijk verplicht; bij minderjarige kinderen is een ouderschapsplan dat wel (artikel 815 Rv).

Wat u tekent, bindt u, ook jaren later. Twee uitspraken hieronder laten zien wat dat betekent: een convenant dat nooit werd uitgevoerd, en een poging om een convenant achteraf te vernietigen.

Wat is een echtscheidingsconvenant juridisch?

Het convenant is een overeenkomst tussen u en uw ex-partner over de financiële en materiële gevolgen van de echtscheiding. Daarin staat hoe bezittingen, schulden en verplichtingen worden verdeeld. Hetzelfde geldt bij de beëindiging van een geregistreerd partnerschap. Juridisch geldt het meestal als vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW): u legt samen vast wat tussen u geldt, en daar bent u aan gebonden.

Het convenant wordt meestal met het verzoekschrift bij de rechtbank ingediend. De rechter kan de afspraken op verzoek in de echtscheidingsbeschikking opnemen (artikel 819 Rv). Het convenant regelt de afspraken tussen ex-partners; het ouderschapsplan gaat over de minderjarige kinderen. Lees meer over het verschil met het ouderschapsplan.

Kunt u scheiden zonder convenant?

Ja, wettelijk wel. Maar in deze situaties is een convenant feitelijk nodig:

• er is een gezamenlijke koopwoning of hypotheek;
• er zijn gezamenlijke schulden of grote vermogensbestanddelen;
• er moet partneralimentatie worden geregeld;
• de pensioenverdeling moet worden vastgelegd;
• toeslagen of belastingen hangen af van vaste afspraken.

Bij een eenzijdig verzoek, zonder overeenstemming, kan de rechter zelf beslissen over de verdeling en alimentatie. Dat leidt tot minder voorspelbare uitkomsten en een langere procedure. Banken, notarissen en de Belastingdienst gaan in de praktijk uit van de afspraken in een ondertekend convenant.

Welke onderwerpen horen in het convenant?

Afspraken over de kinderen staan in het ouderschapsplan: hoofdverblijf, zorgverdeling, informatie-uitwisseling, belangrijke beslissingen en kinderalimentatie. In het convenant kunt u daarnaar verwijzen. De rechter toetst het ouderschapsplan aan het belang van het kind en geeft kinderen vanaf 12 jaar de gelegenheid hun mening te geven (artikel 809 Rv).

Partneralimentatie en pensioen: de wettelijke uitgangspunten

Voor scheidingsverzoeken vanaf 1 januari 2020 duurt partneralimentatie in de regel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW). Er zijn uitzonderingen. Zijn er kinderen jonger dan 12 jaar, dan loopt de alimentatie door tot het jongste kind 12 is. Duurde het huwelijk langer dan 15 jaar en bereikt de ontvanger binnen tien jaar de AOW-leeftijd, dan loopt de alimentatie door tot die leeftijd. In het convenant kunt u samen een andere duur afspreken.

Voor het ouderdomspensioen geldt de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding: zonder andere afspraak heeft ieder recht op de helft van het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd. De pensioenuitvoerder betaalt dat deel alleen rechtstreeks uit als het mededelingsformulier binnen twee jaar na de scheiding is ontvangen. Wilt u van de wettelijke verdeling afwijken, bijvoorbeeld door conversie, leg dat dan uitdrukkelijk in het convenant vast.

Vanaf wanneer bindt het convenant, en wanneer kunt u het afdwingen?

Het convenant bindt u beiden zodra u tekent, want het is een overeenkomst. Afdwingen via een deurwaarder kan pas als de afspraken in een rechterlijke beschikking zijn opgenomen; dan ontstaat een executoriale titel. Alimentatie kan dan ook via het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) worden geïnd.

1. Beide partners ondertekenen het convenant.
2. Een advocaat dient het met het verzoekschrift in bij de rechtbank.
3. De rechter spreekt de echtscheiding uit en neemt de afspraken op verzoek in de beschikking op (artikel 819 Rv).
4. De beschikking wordt binnen zes maanden na het onherroepelijk worden ingeschreven bij de burgerlijke stand; anders verliest zij haar kracht (artikel 1:163 BW).

De rechter toetst het convenant beperkt: afspraken die in strijd zijn met de wet of de openbare orde neemt hij niet over. Het ouderschapsplan toetst hij aan het belang van het kind.

In vier stappen naar een convenant

1. Inventarisatie: breng alle bezittingen, schulden, inkomsten en verplichtingen in kaart, inclusief polissen en pensioenen.
2. Bespreking: bespreek woonwensen, alimentatie en verdeling.
3. Op schrift stellen: stel het convenant op, eventueel met een mediator.
4. Juridische controle: laat een advocaat het convenant controleren en met het verzoekschrift indienen.

Veel stellen kiezen een gezamenlijke advocaat of mediator. Een mediator helpt bij het opstellen; een advocaat dient het verzoek bij de rechtbank in. Een convenant zonder juridische controle loopt het risico onvolledig te zijn of bepalingen te bevatten die later niet afdwingbaar blijken.

Woning en hypotheek: wat gaat er mis als het convenant niet wordt uitgevoerd?

De afspraken over de woning zijn vaak het meest ingrijpend. Er zijn drie gangbare scenario’s:

• één partner neemt de woning over, met herfinanciering binnen een vaste termijn na inschrijving van de echtscheiding;
• de woning wordt vóór een afgesproken datum verkocht, met verdeling van overwaarde of restschuld;
• de woning blijft tijdelijk gezamenlijk eigendom, met een einddatum.

Wat er gebeurt als zo’n afspraak blijft liggen, laat een vonnis van de rechtbank Rotterdam van 29 april 2026 (ECLI:NL:RBROT:2026:5389) zien. In het convenant van 2006 was de woning aan de man toebedeeld. Het convenant werd nooit uitgevoerd: de woning bleef op beider naam tot de verkoop in 2024. De vrouw vorderde daarna de helft van de overwaarde. De rechtbank wees dat af. Partijen hadden in 2006 een verdeling afgesproken en zich daar jarenlang naar gedragen; dat de vrouw pas in 2024 uit de hoofdelijke aansprakelijkheid werd ontslagen, maakte de verdeling niet onaanvaardbaar.

Leg daarom precies vast: wie de woning krijgt, wanneer de levering bij de notaris plaatsvindt, wanneer het ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid geregeld moet zijn en wat er gebeurt als dat niet lukt. Leg ook de draagplicht voor een restschuld en de datum en wijze van taxatie vast.

Wanneer vragen instanties om uw convenant?

• bij een nieuwe hypotheek of huurwoning;
• bij de belastingaangifte na het jaar van scheiding;
• bij het aanvragen of aanpassen van toeslagen en uitkeringen;
• bij de pensioenuitvoerder, samen met het mededelingsformulier.

Het convenant is ook een bewijsstuk bij latere geschillen over alimentatie, schulden of pensioen. Bewaar het origineel en de echtscheidingsbeschikking op meerdere plekken, op papier en digitaal.

Convenant kwijt: waar vraagt u het op?

• bij de advocaat of mediator die het dossier behandelde, zolang die het dossier nog bewaart;
• bij de rechtbank waar het verzoek is ingediend, met het zaaknummer of het jaar van de scheiding;
• bij de gemeente (burgerlijke stand) voor gegevens over de inschrijving; het convenant zelf ligt daar meestal niet.

Kunt u het convenant later wijzigen of vernietigen?

Samen kan altijd: nieuwe afspraken legt u vast in een aanvullende overeenkomst, die u zo nodig aan de rechter voorlegt. Meer leest u in ons artikel over wanneer een echtscheidingsconvenant kan worden gewijzigd na de scheiding. Eenzijdig wijzigen gaat alleen via de rechter. Voor alimentatie moet u dan aantonen dat de omstandigheden zijn gewijzigd (artikel 1:401 BW), bijvoorbeeld door baanverlies, langdurige ziekte of samenwonen van de ontvanger.

Vernietiging van het convenant zelf is lastig. Mogelijke gronden zijn een wilsgebrek, zoals dwaling, bedrog of misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW), of benadeling voor meer dan een kwart bij een verdeling (artikel 3:196 BW). Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch wees op 31 oktober 2017 (ECLI:NL:GHSHE:2017:4743) zo’n vordering af. De man stelde dat hij door een psychiatrische opname niet goed had kunnen beslissen. Het hof vond dat onvoldoende onderbouwd; ook speelde mee dat hij door een advocaat was bijgestaan. Omdat partijen later in een vaststellingsovereenkomst hadden bevestigd dat het convenant bleef staan, kwam het hof aan de benadeling niet toe.

De les: laat u bijstaan voordat u tekent. Wie met juridische bijstand heeft getekend, komt achteraf moeilijk onder de afspraken uit.

Welke kosten komen erbij kijken?

De kosten van advocaat of mediator hangen af van de route en de complexiteit. Vaste overheidskosten zijn het griffierecht voor het echtscheidingsverzoek. Voor een verzoek van onbepaalde waarde bij de rechtbank gold per 1 januari 2026:

Bron: Rechtspraak, griffierecht. Bij een lager inkomen kunt u in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Een zorgvuldig convenant voorkomt latere procedures, zoals de twee hierboven.

Wat regelt u nadat het convenant is getekend?

Na de inschrijving van de echtscheiding voert u de afspraken uit: rekeningen overschrijven, verzekeringen aanpassen, adreswijzigingen doorgeven en instanties informeren. Regel ook de akte van verdeling of levering bij de notaris als een woning wordt toebedeeld, en stuur het mededelingsformulier naar de pensioenuitvoerder. De zaak bij de rechtbank Rotterdam laat zien dat uitstel jaren later tot een procedure kan leiden.

Wat wij doen bij een echtscheidingsconvenant

• Wij stellen het convenant op of controleren een concept van de mediator voordat u tekent.
• Wij leggen afspraken over de woning vast, met termijnen voor levering en ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid.
• Wij rekenen partner- en kinderalimentatie na en leggen indexering en einddatum vast.
• Wij dienen het convenant met het verzoekschrift in, zodat het in de beschikking kan worden opgenomen.

Meer leest u op de pagina van onze scheidingsadvocaten.

Het echtscheidingsconvenant in vijf punten

• Het convenant is een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW) en niet verplicht; het ouderschapsplan wel.
• Het bindt bij ondertekening; afdwingen via de deurwaarder kan na opname in de beschikking.
• Een niet-uitgevoerd convenant blijft gelden (rechtbank Rotterdam, 2026).
• Vernietiging achteraf slaagt zelden, zeker na juridische bijstand (hof ‘s-Hertogenbosch, 2017).
• Alimentatie kan bij gewijzigde omstandigheden via de rechter worden aangepast (artikel 1:401 BW).

Veelgestelde vragen over het echtscheidingsconvenant