Gepubliceerd op 15 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Een echtscheidingsconvenant kunt u altijd wijzigen als u en uw ex-partner het samen eens zijn over nieuwe afspraken. Zonder instemming van de ander kan het alleen via de rechter, en dan verschilt de drempel per onderdeel: alimentatie wijzigt de rechter bij gewijzigde omstandigheden (artikel 1:401 BW), de verdeling van het vermogen alleen bij bedrog, misbruik van omstandigheden, of benadeling voor meer dan een kwart doordat u zich vergiste in de waarde (artikel 3:196 BW).
Een convenant is een overeenkomst tussen u beiden. Het wordt vaak in de echtscheidingsbeschikking opgenomen, maar blijft een afspraak die u samen hebt gemaakt. Daarom geldt de hoofdregel: wat u samen hebt afgesproken, verandert u samen. De tabel hieronder laat per onderdeel zien wat er zonder instemming van de ander mogelijk is.
| Onderdeel | Eenzijdig wijzigen via de rechter? | Wettelijke grond | Termijn |
|---|---|---|---|
| Partneralimentatie | Ja, bij gewijzigde omstandigheden of als de afspraak vanaf het begin grovelijk in strijd was met de wettelijke maatstaven | Artikel 1:401 lid 1 en lid 5 BW | Geen vaste termijn; ingangsdatum in de regel niet vóór het verzoek |
| Partneralimentatie met niet-wijzigingsbeding | Alleen bij een zo ingrijpende wijziging dat ongewijzigd laten naar redelijkheid en billijkheid niet langer kan | Artikel 1:159 lid 3 BW | Geen vaste termijn |
| Kinderalimentatie | Ja, bij gewijzigde omstandigheden; een niet-wijzigingsbeding geldt hier niet | Artikel 1:401 BW | Geen vaste termijn |
| Verdeling van woning en vermogen | Alleen vernietiging bij bedrog, misbruik van omstandigheden, of benadeling voor meer dan een kwart door dwaling over de waarde | Artikelen 3:44 en 3:196 BW | In de regel drie jaar na ontdekking (artikel 3:52 BW) |
| Zorgregeling in het ouderschapsplan | Ja, de rechter beslist in het belang van het kind | Artikel 1:253a BW | Geen vaste termijn |
De genoemde artikelen leest u na in Boek 1 BW (alimentatie, ouderschap) en Boek 3 BW (verdeling, vernietiging en verjaring); de regels over het ouderschapsplan staan in artikel 815 Rv. Stand: oktober 2026.
Inhoudsopgave
Wat staat er in het convenant en wat in het ouderschapsplan?
In het convenant legt u de financiële afspraken vast: wie de woning krijgt, hoe u de inboedel en de schulden verdeelt, hoe u het pensioen verdeelt en welke partneralimentatie wordt betaald, met bedrag en looptijd. Een convenant is niet wettelijk verplicht. U stelt het samen op, meestal met hulp van een advocaat of mediator. De advocaat dient het bij de rechtbank in, zodat het in de echtscheidingsbeschikking kan worden opgenomen.
Afspraken over de kinderen staan in het ouderschapsplan. Dat is wél verplicht bij een echtscheiding met minderjarige kinderen (artikel 815 lid 2 Rv). Het plan regelt de zorgverdeling, de informatie-uitwisseling en de kosten van verzorging en opvoeding, waaronder de kinderalimentatie. Lees meer over het ouderschapsplan. Wilt u afspraken over de kinderen wijzigen, dan gaat het dus meestal om het ouderschapsplan, niet om het convenant.
Hoe wijzigt u het convenant als u het samen eens bent?
Bent u het eens over aanpassingen, dan legt u die vast in een schriftelijke wijzigingsovereenkomst, die u beiden ondertekent. Daarin staat welke bepaling van het oude convenant vervalt, wat ervoor in de plaats komt en per welke datum. Dat is sneller en goedkoper dan een procedure.
Let op de afdwingbaarheid. Een onderhandse overeenkomst is geldig, maar is geen executoriale titel. Wilt u bij niet-betalen direct een deurwaarder kunnen inschakelen, dan moet de nieuwe afspraak in een notariële akte of een rechterlijke uitspraak staan. Bij alimentatie kunt u de rechtbank samen vragen de gewijzigde afspraak in een beschikking vast te leggen. Bij een wijziging van de verdeling van een registergoed, zoals de woning, is een notariële akte sowieso nodig.
Wanneer wijzigt de rechter de alimentatie zonder instemming van uw ex?
De rechter wijzigt een afspraak over alimentatie als die door een wijziging van omstandigheden niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet (artikel 1:401 lid 1 BW). Denk aan een duurzame inkomensdaling, werkloosheid, ziekte, een nieuwe partner van de ontvanger of een andere zorgverdeling. U dient een verzoek in bij de rechtbank, via een advocaat. Een tweede grond is dat de afspraak vanaf het begin grovelijk in strijd was met de wettelijke maatstaven (artikel 1:401 lid 5 BW). Die drempel is hoog.
Uw verzoek staat of valt met bewijs. Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch wees op 27 juni 2024 een verzoek om verlaging van kinderalimentatie af (ECLI:NL:GHSHE:2024:2092). De man stelde dat hij een bijstandsuitkering had en niet kon werken, maar legde geen uitkeringsspecificaties over. De verklaring van een psycholoog vond het hof onvoldoende om arbeidsongeschiktheid aan te tonen, en hij solliciteerde niet. Omdat hij zijn waarheidsplicht (artikel 21 Rv) had geschonden, kon het hof geen wijziging van omstandigheden vaststellen.
Een wijziging werkt niet automatisch terug. De rechter bepaalt de ingangsdatum en kiest daarvoor in de regel niet een datum vóór de indiening van het verzoek. Wacht dus niet te lang als uw inkomen structureel daalt. Over terugwerkende kracht bij alimentatie leest u meer in een apart artikel.
Wat doet een niet-wijzigingsbeding?
In een convenant kunt u afspreken dat de partneralimentatie niet door de rechter mag worden gewijzigd. Zo’n niet-wijzigingsbeding moet schriftelijk zijn gemaakt. De rechter kan het dan alleen opzijzetten bij een zo ingrijpende wijziging van omstandigheden dat de verzoeker naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan het beding mag worden gehouden (artikel 1:159 lid 3 BW). Voor kinderalimentatie is een niet-wijzigingsbeding niet mogelijk.
Ook de duur van de partneralimentatie ligt grotendeels vast: sinds 1 januari 2020 in de regel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW), met uitzonderingen. Meer over de vraag of uw ex-partner recht op alimentatie heeft, leest u elders.
Kunt u de verdeling van woning en vermogen terugdraaien?
De afspraken over de verdeling liggen veel vaster dan alimentatie. Een verdeling is bedoeld als definitieve afwikkeling. U kunt haar alleen laten vernietigen op een van deze gronden:
- U hebt zich vergist in de waarde van een of meer goederen en bent daardoor voor meer dan een kwart benadeeld (artikel 3:196 lid 1 BW). Bij die beoordeling geldt de waarde op het moment van de verdeling.
- Uw ex heeft u door bedrog of misbruik van omstandigheden tot de verdeling bewogen (artikel 3:44 BW), bijvoorbeeld door een spaarrekening of een bedrijfswaarde te verzwijgen.
Heeft uw ex opzettelijk een goed verzwegen, dan biedt artikel 3:194 lid 2 BW een alternatief zonder vernietiging: wie een goed van de gemeenschap opzettelijk verzwijgt, verliest zijn aandeel daarin aan de ander. De vordering tot vernietiging verjaart in de regel drie jaar nadat u de benadeling of het bedrog hebt ontdekt (artikel 3:52 BW). Bij ondernemingen en ander complex vermogen is de waardering vaak het strijdpunt; laat dan een deskundige rapporteren voordat u procedeert.
Hebt u huwelijkse voorwaarden met een verrekenbeding, dan geldt voor de afrekening hetzelfde: is die in het convenant vastgelegd, dan staat zij in beginsel vast. De rechtsvordering tot verrekening zelf verjaart drie jaar na de echtscheiding (artikel 1:153 lid 1 BW), voor zover u nog niet hebt afgerekend.
Kunt u de pensioenverdeling nog wijzigen?
Een afspraak over pensioenverevening of conversie wijzigt u samen. Is de keuze al bij de pensioenuitvoerder gemeld en verwerkt, dan hangt een latere wijziging ook af van de regels van het pensioenfonds. Bij conversie is de splitsing definitief. Leg een wijziging daarom vast vóór de melding bij de pensioenuitvoerder, en controleer of de termijn van twee jaar voor die melding nog loopt.
Hoe past u afspraken over de kinderen aan?
U kunt het ouderschapsplan altijd samen aanpassen. Komt u er niet uit en hebt u samen het gezag, dan kan ieder van u de rechter vragen de zorgregeling vast te stellen of te wijzigen (artikel 1:253a BW). De rechter beslist in het belang van het kind. Veranderingen zijn vaak nodig door een verhuizing, andere werktijden of een kind dat ouder wordt. Kinderalimentatie wijzigt de rechter via artikel 1:401 BW. Meer over de kinderen bij een scheiding leest u in een apart artikel.
Wat doet u als uw ex zich niet aan het convenant houdt?
Staat de alimentatie in een rechterlijke uitspraak, dan kunt u het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) vragen de bijdrage te innen, of een deurwaarder inschakelen die bijvoorbeeld loonbeslag legt. Staat de afspraak alleen in een onderhands convenant, dan hebt u eerst een uitspraak van de rechter nodig.
Niet-financiële afspraken zijn lastiger af te dwingen. Werkt uw ex niet mee aan de levering van de woning, dan kan de rechter bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van die medewerking (artikel 3:300 BW). Bij afspraken over de kinderen kan de rechter de regeling aanscherpen of een dwangsom opleggen. Een spoedeisende kwestie legt u in kort geding voor.
Advocaat of mediator bij een wijziging?
Een mediator helpt als u allebei bereid bent om opnieuw te praten. Het resultaat is een wijzigingsovereenkomst. Een advocaat beoordeelt de juridische mogelijkheden, berekent of een wijziging kans maakt en vertegenwoordigt u bij de rechtbank. Een verzoek tot wijziging van alimentatie of van de zorgregeling dient alleen een advocaat in. Mediation en een procedure sluiten elkaar niet uit: lukt de mediation niet, dan kan de advocaat alsnog het verzoek indienen.
Wat wij doen als u uw convenant wilt wijzigen
Wilt u uw convenant aanpassen, of wil uw ex-partner dat? Onze familierechtadvocaten kunnen onder meer:
- beoordelen of uw convenant een niet-wijzigingsbeding bevat en wat dat betekent (artikel 1:159 BW);
- narekenen of de gewijzigde omstandigheden een nieuwe alimentatieberekening rechtvaardigen (artikel 1:401 BW);
- toetsen of de verdeling vernietigbaar is en of de verjaringstermijn nog loopt (artikelen 3:196 en 3:52 BW);
- een wijzigingsovereenkomst opstellen of een wijzigingsverzoek bij de rechtbank indienen.
Veelgestelde vragen
Binnen welke termijn kunt u een wijziging aanvragen?
Voor een wijziging van alimentatie geldt geen vaste termijn, maar de rechter laat de wijziging in de regel niet ingaan vóór de datum van uw verzoek. Wilt u de verdeling van het vermogen vernietigen, dan verjaart die vordering in de regel drie jaar nadat u de benadeling of het bedrog ontdekte (artikel 3:52 BW).
Kan een mondelinge afspraak het convenant wijzigen?
Een mondelinge afspraak kan geldig zijn, maar is moeilijk te bewijzen en geen executoriale titel. Een niet-wijzigingsbeding over partneralimentatie moet bovendien schriftelijk zijn. Leg een wijziging daarom altijd schriftelijk vast en laat haar zo nodig in een notariële akte of een rechterlijke uitspraak opnemen.
