Witwassen en financiële criminaliteit: wat strafbaar is en hoe het bewijs werkt

Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Witwassen is strafbaar volgens artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht: wie verhult waar geld of een voorwerp vandaan komt, of het verwerft, voorhanden heeft of gebruikt terwijl hij weet dat het uit een misdrijf afkomstig is, riskeert maximaal zes jaar gevangenisstraf. Ook zonder opzet kunt u strafbaar zijn: schuldwitwassen (artikel 420quater Sr) geldt als u redelijkerwijs had moeten vermoeden dat het geld uit een misdrijf kwam.

Daarnaast verplicht de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) banken, notarissen, advocaten, accountants, makelaars en andere poortwachters om cliënten te onderzoeken en ongebruikelijke transacties te melden. Hieronder leest u wat onder financiële criminaliteit valt, hoe de Hoge Raad het bewijs van witwassen benadert, hoe het toezicht werkt en wat u kunt doen als u verdachte bent of uw bank vragen stelt.

Wat valt onder financiële criminaliteit?

Financiële criminaliteit omvat strafbare feiten waarbij geld of het financiële stelsel centraal staat. Naast witwassen gaat het om fraude, oplichting, corruptie, belastingfraude en terrorismefinanciering.

Oplichting is strafbaar volgens artikel 326 Sr; belastingfraude valt onder de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Omkoping is strafbaar gesteld in de artikelen 177 en 328ter Sr. Meer over fraude leest u in onze gids over oplichting en fraude.

Wanneer is er sprake van witwassen?

Er is sprake van witwassen als iemand een voorwerp dat uit een misdrijf afkomstig is verbergt, verhult, verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of gebruikt. Een “voorwerp” is ruim: geld, cryptovaluta, auto’s, vastgoed en vorderingen vallen er allemaal onder.

Het Wetboek van Strafrecht kent meerdere varianten, die verschillen in zwaarte:

De tekst van deze artikelen vindt u in het Wetboek van Strafrecht.

Is het storten van eigen misdrijfgeld al witwassen?

Niet zonder meer. De Hoge Raad oordeelde op 7 oktober 2014 (ECLI:NL:HR:2014:2913) dat het contant storten van geld uit een eigen misdrijf op de eigen rekening alleen als witwassen geldt als dat handelen gericht is op het daadwerkelijk verbergen of verhullen van de criminele herkomst. Het hof had dat in die zaak onvoldoende gemotiveerd. Wie alleen opbrengst uit een eigen misdrijf bezit, valt daarom vaak onder het lichtere eenvoudig witwassen.

Hoe bewijst het OM dat geld uit een misdrijf komt?

Het Openbaar Ministerie hoeft niet precies te bewijzen uit welk misdrijf het geld afkomstig is. Het moet wel aantonen dat het niet anders kan zijn dan dat het geld uit enig misdrijf komt.

De Hoge Raad vatte op 18 december 2018 (ECLI:NL:HR:2018:2352) zijn lijn samen in stappen:

• de feiten en omstandigheden moeten een vermoeden van witwassen rechtvaardigen, bijvoorbeeld grote contante bedragen zonder legaal inkomen;
• dan mag van de verdachte een verklaring over de herkomst worden verlangd die concreet en verifieerbaar is en niet op voorhand zeer onwaarschijnlijk;
• geeft de verdachte zo’n verklaring, dan moet het OM nader onderzoek doen naar die herkomst;
• blijft een bruikbare verklaring uit, dan mag de rechter dat meewegen in het bewijs.

In die zaak had de verdachte zijn salaris als legale bron genoemd. Het hof had onvoldoende gemotiveerd waarom dat geen bruikbare verklaring was. De Hoge Raad vernietigde de uitspraak op dat punt en verwees de zaak terug naar het gerechtshof Den Haag. Een herkomstverklaring met stukken kan dus beslissend zijn. Lees meer op onze pagina over witwassen.

Welke methoden van witwassen komen voor?

Bekende methoden zijn het opknippen van contante bedragen, het gebruik van katvangers en stromannen, en ingewikkelde bedrijfsstructuren. Ook cryptovaluta speelt een steeds grotere rol.

• contant geld in kleine bedragen storten of wisselen om onder meldgrenzen te blijven;
• bankrekeningen of bedrijven op naam van een katvanger zetten;
• geld rondpompen via schijncontracten, valse facturen of leningen tussen verbonden partijen;
• investeren in vastgoed, kunst, auto’s of luxegoederen;
• cryptovaluta omzetten via niet-gereguleerde platforms of mixers.

Ook wie zijn bankrekening tegen betaling “uitleent” aan een ander, loopt het risico vervolgd te worden voor (schuld)witwassen. Dat komt vooral voor bij jongeren die als geldezel worden benaderd.

Welke verplichtingen legt de Wwft op?

De Wwft verplicht instellingen tot cliëntenonderzoek en tot het melden van ongebruikelijke transacties aan FIU-Nederland. Wie zich niet aan de Wwft houdt, kan een bestuurlijke boete krijgen en kan zich schuldig maken aan een economisch delict.

Onder het cliëntenonderzoek (artikel 3 Wwft) valt het vaststellen en verifiëren van de identiteit van de cliënt, het achterhalen van de uiteindelijk belanghebbende (UBO), het vaststellen van het doel van de zakelijke relatie en het doorlopend controleren van transacties. Bij een hoger risico, bijvoorbeeld bij politiek prominente personen (PEP’s), geldt een verscherpt onderzoek (artikelen 8 tot en met 9a Wwft).

De meldplicht staat in artikel 16 Wwft: een instelling meldt een ongebruikelijke transactie direct nadat het ongebruikelijke karakter bekend is geworden. De cliënt wordt daarover niet geïnformeerd; de instelling heeft een geheimhoudingsplicht (artikel 23 Wwft). Kan een instelling het cliëntenonderzoek niet afronden, dan moet zij de relatie weigeren of beëindigen (artikel 5 Wwft).

Wie houdt toezicht?

Welke toezichthouder bevoegd is, hangt af van de sector. FIU-Nederland ontvangt en analyseert de meldingen en geeft verdachte transacties door aan politie, FIOD en Openbaar Ministerie.

Welke Europese regels komen eraan?

De Wwft is gebaseerd op Europese anti-witwasrichtlijnen en op de aanbevelingen van de Financial Action Task Force (FATF). In 2024 heeft de EU een nieuw pakket aangenomen, waaronder de anti-witwasverordening (EU) 2024/1624.

Stand per oktober 2026: die verordening geldt in grote lijnen vanaf 10 juli 2027 rechtstreeks in alle lidstaten en vervangt dan een groot deel van de Wwft-regels. Onderdeel ervan is een Europese limiet van € 10.000 voor contante betalingen bij de handel in goederen en diensten. Daarnaast is in Frankfurt een Europese anti-witwasautoriteit (AMLA) opgericht. Aanbieders van cryptodiensten hebben sinds 30 december 2024 een vergunning nodig op grond van de Europese MiCA-verordening.

Wat gebeurt er als u verdacht wordt van witwassen?

Een strafrechtelijk onderzoek begint vaak met een melding van FIU-Nederland, een bankonderzoek of een onderzoek van de FIOD. Al in het opsporingsonderzoek kan beslag worden gelegd op geld, rekeningen en goederen (artikel 94a Sv). Tegen dat beslag kunt u een klaagschrift indienen (artikel 552a Sv).

Als verdachte heeft u het recht om te zwijgen en recht op een advocaat vóór en tijdens het eerste politieverhoor (artikel 28c Sv). Toch laat het arrest van 18 december 2018 zien dat zwijgen over de herkomst van geld riskant kan zijn: de rechter mag het ontbreken van een bruikbare verklaring meewegen. Bereid een herkomstverklaring daarom goed voor en onderbouw haar met stukken. Na een veroordeling kan de rechter bovendien een ontnemingsmaatregel opleggen om het wederrechtelijk verkregen voordeel af te pakken (artikel 36e Sr).

Wat doet u als uw bank vragen stelt over de herkomst van geld?

Een bank die vragen stelt over de herkomst van geld, voert haar wettelijke cliëntenonderzoek uit. Meewerken is meestal verstandig, want zonder antwoord moet de bank de relatie beëindigen (artikel 5 Wwft).

• beantwoord vragen binnen de gestelde termijn en schriftelijk;
• onderbouw de herkomst met stukken: koopakten, loonstroken, schenkingsakten of jaarrekeningen;
• bewaar een kopie van alles wat u aanlevert;
• wordt uw rekening opgezegd, vraag dan om de reden en ga na of de bank zorgvuldig heeft gehandeld.

Meer hierover leest u in ons artikel banken controleren op witwassen.

Wat moet een Wwft-instelling op orde hebben?

Als poortwachter bent u zelf verantwoordelijk voor een werkend stelsel van cliëntenonderzoek en melding.

• een actuele risicobeoordeling van uw organisatie (artikel 2b Wwft);
• vastlegging van identificatie, UBO-onderzoek en het doel van de relatie;
• medewerkers die weten wanneer een transactie ongebruikelijk is en hoe zij melden;
• bewaring van de gegevens gedurende de wettelijke termijn na het einde van de relatie (artikel 33 Wwft);
• beleid dat aansluit op de compliance-eisen in uw sector en op de privacywetgeving.

Wat kunnen wij doen bij een witwasverdenking?

Onze strafrechtadvocaten staan verdachten en ondernemingen bij in onderzoeken naar witwassen en fraude.

• bijstand tijdens het politie- of FIOD-verhoor;
• een onderbouwde herkomstverklaring voorbereiden;
• een klaagschrift indienen tegen beslag (artikel 552a Sv);
• de verdediging voeren in de strafzaak en in een ontnemingsprocedure;
• het Wwft-beleid van uw onderneming beoordelen en reageren op vragen van toezichthouders.

In het kort

• Witwassen kent varianten van zes maanden (eenvoudig) tot acht jaar (gewoonte) gevangenisstraf.
• Het OM hoeft het misdrijf niet te benoemen; een vermoeden plus het ontbreken van een verifieerbare herkomstverklaring kan genoeg zijn (HR 18 december 2018).
• Storten van eigen misdrijfgeld is pas witwassen als het gericht is op verhullen (HR 7 oktober 2014).
• Vanaf 10 juli 2027 gelden grotendeels de Europese regels uit verordening 2024/1624.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de gevolgen van niet-naleving van de Wwft voor ondernemingen?

De toezichthouder kan een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete opleggen. Opzettelijke overtreding is daarnaast een economisch delict waarvoor het OM kan vervolgen.

Wat is het verschil tussen witwassen en heling?

Beide gaan over voorwerpen uit een misdrijf. Heling (artikel 416 Sr) gaat over goederen die u verwerft of voorhanden heeft terwijl u weet dat ze door misdrijf zijn verkregen. Witwassen is ruimer en richt zich vooral op het verhullen van de herkomst.