Witwassen en financiële criminaliteit: wat is strafbaar en welke regels gelden?

Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

Witwassen is strafbaar volgens artikel 420bis van het Wetboek van Strafrecht: wie verhult waar geld of een voorwerp vandaan komt, of het verwerft, voorhanden heeft of gebruikt terwijl hij weet dat het uit een misdrijf afkomstig is, riskeert maximaal zes jaar gevangenisstraf. Ook zonder opzet kunt u strafbaar zijn: schuldwitwassen (artikel 420quater Sr) geldt als u redelijkerwijs had moeten vermoeden dat het geld crimineel was.

Daarnaast verplicht de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) banken, notarissen, advocaten, accountants, makelaars en andere poortwachters om cliënten te onderzoeken en ongebruikelijke transacties te melden. Hieronder leest u wat onder financiële criminaliteit valt, hoe het toezicht werkt en wat u kunt doen als u verdachte bent of uw bank vragen stelt.

Wat valt onder financiële criminaliteit?

Financiële criminaliteit omvat strafbare feiten waarbij geld of het financiële stelsel centraal staat. Naast witwassen gaat het om fraude, oplichting, corruptie, belastingfraude en terrorismefinanciering.

Fraude en oplichting zijn strafbaar volgens onder meer artikel 326 Sr; belastingfraude valt onder de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Omkoping is strafbaar gesteld in de artikelen 177 en 328ter Sr. Meer over fraude leest u in onze gids over oplichting en fraude.

Wanneer is er sprake van witwassen?

Er is sprake van witwassen als iemand een voorwerp dat uit een misdrijf afkomstig is verbergt, verhult, verwerft, voorhanden heeft, overdraagt of gebruikt. Een “voorwerp” is ruim: geld, cryptovaluta, auto’s, vastgoed en vorderingen vallen er allemaal onder.

Het Wetboek van Strafrecht kent vier varianten, die verschillen in zwaarte:

• Opzettelijk witwassen (artikel 420bis Sr): maximaal zes jaar gevangenisstraf.
• Gewoontewitwassen (artikel 420ter Sr): maximaal acht jaar.
• Schuldwitwassen (artikel 420quater Sr): maximaal één jaar.
• Eenvoudig witwassen (artikel 420bis.1 Sr): het enkel verwerven of voorhanden hebben van opbrengsten uit een eigen misdrijf, zonder verhullende handelingen: maximaal zes maanden.

Het Openbaar Ministerie hoeft niet precies te bewijzen uit welk misdrijf het geld afkomstig is. Wel moet het onderbouwen dat het niet anders kan dan dat het uit enig misdrijf komt. Als het OM een vermoeden van witwassen aannemelijk maakt, wordt van de verdachte een concrete en verifieerbare verklaring over de herkomst verwacht. Lees meer op onze pagina over witwassen.

Welke methoden van witwassen komen voor?

Bekende methoden zijn het opknippen van contante bedragen, het gebruik van katvangers en stromannen, en ingewikkelde bedrijfsstructuren. FIU-Nederland en de FIOD noemen daarnaast steeds vaker cryptovaluta.

• Contant geld in kleine bedragen storten of wisselen om onder meldgrenzen te blijven.
• Bankrekeningen of bedrijven op naam van een katvanger zetten.
• Geld rondpompen via schijncontracten, valse facturen of leningen tussen verbonden partijen.
• Investeren in vastgoed, kunst, auto’s of luxegoederen.
• Cryptovaluta omzetten via niet-gereguleerde platforms of mixers.

Ook wie zijn bankrekening tegen betaling “uitleent” aan een ander, loopt het risico vervolgd te worden voor (schuld)witwassen. Dat komt vooral bij jongeren voor die als geldezel worden benaderd.

Welke verplichtingen legt de Wwft op?

De Wwft verplicht instellingen tot cliëntenonderzoek en tot het melden van ongebruikelijke transacties aan FIU-Nederland. Wie zich niet aan de Wwft houdt, kan een bestuurlijke boete krijgen en kan zich schuldig maken aan een economisch delict.

Onder het cliëntenonderzoek (artikel 3 Wwft) valt het vaststellen en verifiëren van de identiteit van de cliënt, het achterhalen van de uiteindelijk belanghebbende (UBO), het vaststellen van het doel van de zakelijke relatie en het doorlopend controleren van transacties. Bij een hoger risico, bijvoorbeeld bij politiek prominente personen (PEP’s), geldt een verscherpt onderzoek (artikel 8 Wwft).

De meldplicht staat in artikel 16 Wwft: een instelling meldt een ongebruikelijke transactie direct nadat het ongebruikelijke karakter bekend is geworden. De cliënt wordt daarover niet geïnformeerd; de instelling heeft een geheimhoudingsplicht (artikel 23 Wwft). Kan een instelling het cliëntenonderzoek niet afronden, dan moet zij de relatie weigeren of beëindigen (artikel 5 Wwft).

Wie houdt toezicht?

Welke toezichthouder bevoegd is, hangt af van de sector. FIU-Nederland ontvangt en analyseert de meldingen en geeft verdachte transacties door aan politie, FIOD en Openbaar Ministerie.

• De Nederlandsche Bank: banken, verzekeraars, betaalinstellingen en wisselkantoren.
• De AFM: beleggingsondernemingen en beleggingsinstellingen.
• Bureau Financieel Toezicht: accountants, notarissen en belastingadviseurs.
• De deken van de Orde van Advocaten: advocaten.
• Bureau Toezicht Wwft (Belastingdienst): onder meer makelaars en handelaren in goederen.
• De Kansspelautoriteit: casino’s en online kansspelaanbieders.

Welke Europese regels gelden?

De Wwft is gebaseerd op Europese anti-witwasrichtlijnen en op de aanbevelingen van de Financial Action Task Force (FATF). In 2024 heeft de EU een nieuw pakket aangenomen, waaronder de anti-witwasverordening (EU) 2024/1624.

Die verordening geldt in grote lijnen vanaf 10 juli 2027 rechtstreeks in alle lidstaten en vervangt dan een groot deel van de Wwft-regels. Onderdeel ervan is een Europese limiet van € 10.000 voor contante betalingen bij de handel in goederen en diensten. Daarnaast is in Frankfurt een Europese anti-witwasautoriteit (AMLA) opgericht. Aanbieders van cryptodiensten hebben sinds 30 december 2024 een vergunning nodig op grond van de Europese MiCA-verordening en vallen onder de Wwft.

Wat gebeurt er als u verdacht wordt van witwassen?

Een strafrechtelijk onderzoek begint vaak met een melding van FIU-Nederland, een bankonderzoek of een onderzoek van de FIOD. Al in het opsporingsonderzoek kan beslag worden gelegd op geld, rekeningen en goederen (artikel 94a Sv).

Als verdachte heeft u het recht om te zwijgen en recht op een advocaat vóór en tijdens het eerste politieverhoor (artikel 28c Sv). Een herkomstverklaring is vaak beslissend, maar moet goed voorbereid en met stukken onderbouwd worden. Na een veroordeling kan de rechter bovendien een ontnemingsmaatregel opleggen om het wederrechtelijk verkregen voordeel af te pakken (artikel 36e Sr).

Waar let u op als uw bank vragen stelt?

Een bank die vragen stelt over de herkomst van geld, voert haar wettelijke cliëntenonderzoek uit. Meewerken is meestal verstandig, want zonder antwoord moet de bank de relatie beëindigen (artikel 5 Wwft).

• Beantwoord vragen binnen de gestelde termijn en schriftelijk.
• Onderbouw de herkomst met stukken: koopakten, loonstroken, schenkingsakten of jaarrekeningen.
• Bewaar een kopie van alles wat u aanlevert.
• Wordt uw rekening opgezegd, vraag dan om de reden en ga na of de bank zorgvuldig heeft gehandeld.

Meer hierover leest u in ons artikel banken controleren op witwassen.

Waar let u op als Wwft-instelling?

Als poortwachter bent u zelf verantwoordelijk voor een werkend stelsel van cliëntenonderzoek en melding.

• Heeft u een actuele risicobeoordeling van uw organisatie (artikel 2b Wwft)?
• Legt u identificatie, UBO-onderzoek en het doel van de relatie vast?
• Weten uw medewerkers wanneer een transactie ongebruikelijk is en hoe zij melden?
• Bewaart u de gegevens vijf jaar na het einde van de relatie (artikel 33 Wwft)?
• Stemt u uw beleid af op de compliance-eisen in uw sector en op de privacywetgeving?

Wat kunnen wij voor u doen bij witwassen en financiële criminaliteit?

Onze strafrechtadvocaten staan verdachten en ondernemingen bij in onderzoeken naar witwassen en fraude.

• Wij staan u bij tijdens het politie- of FIOD-verhoor.
• Wij bereiden met u een onderbouwde herkomstverklaring voor.
• Wij dienen een klaagschrift in tegen beslag (artikel 552a Sv).
• Wij voeren de verdediging in de strafzaak en in een ontnemingsprocedure.
• Wij beoordelen het Wwft-beleid van uw onderneming en reageren op vragen van toezichthouders.

Samengevat

• Witwassen is strafbaar in vier varianten, van zes maanden (eenvoudig) tot acht jaar (gewoonte).
• Ook schuldwitwassen is strafbaar: u had moeten vermoeden dat het geld crimineel was.
• De Wwft verplicht poortwachters tot cliëntenonderzoek en melding aan FIU-Nederland.
• Vanaf 10 juli 2027 gelden grotendeels de Europese regels uit verordening 2024/1624.
• Een onderbouwde herkomstverklaring en tijdige rechtsbijstand zijn bij een verdenking essentieel.

Veelgestelde vragen

Hoe wordt financiële criminaliteit opgespoord?

Vooral via meldingen van ongebruikelijke transacties aan FIU-Nederland, die verdachte transacties doorgeeft aan politie, FIOD en OM. Daarnaast doen de FIOD en de politie zelf financieel onderzoek.

Wat zijn de meest voorkomende methoden van witwassen?

Het opknippen van contant geld, het inzetten van katvangers, schijnconstructies met facturen of leningen, investeringen in vastgoed en luxegoederen, en cryptovaluta.

Welke wetgeving geldt bij de bestrijding van witwassen?

Strafrechtelijk de artikelen 420bis tot en met 420quater Sr. Preventief de Wwft, vanaf 10 juli 2027 grotendeels vervangen door de Europese anti-witwasverordening. Sancties tegen landen en personen vallen onder de Sanctiewet 1977.

Hoe werkt het cliëntenonderzoek bij een bank?

De bank stelt uw identiteit vast, achterhaalt bij ondernemingen de UBO, legt het doel van de relatie vast en controleert transacties doorlopend (artikel 3 Wwft). Bij een hoger risico vraagt de bank meer gegevens, zoals de herkomst van vermogen.

Wat zijn de gevolgen van niet-naleving van de Wwft voor ondernemingen?

De toezichthouder kan een last onder dwangsom of een bestuurlijke boete opleggen. Opzettelijke overtreding is daarnaast een economisch delict waarvoor het OM kan vervolgen.

Hoe helpt internationale samenwerking?

FIU’s in verschillende landen wisselen meldingen uit, en binnen de EU gelden steeds meer dezelfde regels. De Europese anti-witwasautoriteit AMLA gaat het toezicht verder coördineren.