Witwassen: vormen, bewijs en straffen in het Wetboek van Strafrecht

Gepubliceerd op 7 augustus 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Witwassen is strafbaar als u de criminele herkomst van geld of goederen verbergt, of als u zulke voorwerpen verwerft, bezit, overdraagt of gebruikt terwijl u weet of had moeten vermoeden dat ze uit een misdrijf komen. Op opzetwitwassen staat maximaal zes jaar gevangenisstraf, op gewoontewitwassen acht jaar. De belangrijkste uitzondering: wie alleen de opbrengst van een eigen misdrijf onder zich heeft zonder dat dit kan bijdragen aan het verhullen van de herkomst, valt onder de veel lichtere bepaling van eenvoudig witwassen.

De strafbaarstelling staat in de artikelen 420bis tot en met 420quater.1 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Naast gevangenisstraf kan de rechter een geldboete opleggen. Voor de meeste vormen is dat een boete van de vijfde categorie: per 1 januari 2026 ten hoogste € 110.000 (art. 23 lid 4 Sr).

Wat is witwassen volgens de wet?

Witwassen is het wegwerken of benutten van vermogen dat uit een misdrijf komt. Artikel 420bis Sr kent daarvoor twee varianten.

De eerste variant is het verbergen of verhullen van de werkelijke aard, herkomst, vindplaats, vervreemding of verplaatsing van een voorwerp. Ook het verhullen wie de rechthebbende is, valt eronder. Voorwaarde is dat de dader weet dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. De tweede variant is het verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of gebruikmaken van zo een voorwerp met diezelfde wetenschap.

Het begrip voorwerp is ruim. Geld, goederen, vorderingen, aandelen en ook cryptovaluta vallen eronder. Aan het bestanddeel “afkomstig uit enig misdrijf” stelt de rechtspraak geen hoge eisen. Niet nodig is dat vaststaat welk misdrijf de opbrengst opleverde, wie het pleegde of wanneer. Voldoende is dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Een overtreding of een verkeersboete volstaat niet: er moet een misdrijf aan ten grondslag liggen. Bij vermenging van legaal en crimineel vermogen kan het geheel besmet raken. Witwassen ligt dicht tegen heling aan (art. 416 Sr), dat zich richt op goederen die door misdrijf zijn verkregen.

Welke vormen van witwassen kent het Wetboek van Strafrecht?

De wet kent vijf strafbaarstellingen. Ze verschillen in de vereiste mate van verwijtbaarheid en in de zwaarte van de straf.

Bron voor de boetebedragen: artikel 23 lid 4 Sr op wetten.overheid.nl, geraadpleegd op 29 oktober 2026.

Opzetwitwassen en gewoontewitwassen

Bij opzetwitwassen volstaat voorwaardelijk opzet. Wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat het geld uit misdrijf komt, valt er dus ook onder. Artikel 420ter Sr verhoogt het maximum naar acht jaar voor wie van witwassen een gewoonte maakt of het beroepsmatig doet. Denk aan een onderneming die jarenlang met valse facturen werkt.

Schuldwitwassen

Volgens artikel 420quater Sr is ook strafbaar wie redelijkerwijs had moeten vermoeden dat het voorwerp uit misdrijf afkomstig was. Deze variant kan bijvoorbeeld handelaren en dienstverleners treffen die grote contante bedragen aannemen zonder vragen te stellen, terwijl de omstandigheden daar wel aanleiding toe gaven.

Eenvoudig witwassen

De artikelen 420bis.1 en 420quater.1 Sr zijn bedoeld voor de situatie waarin iemand alleen een voorwerp uit eigen misdrijf verwerft of voorhanden heeft. Zo blijft bijvoorbeeld het onder zich houden van eigen drugsgeld strafbaar, maar met een veel lager maximum.

Wat geldt voor rechtspersonen?

Bij een rechtspersoon kan de rechter volgens artikel 23 lid 7 Sr uitwijken naar de naasthogere boetecategorie, als de voorgeschreven categorie geen passende straf toelaat. De zesde categorie bedraagt per 1 januari 2026 ten hoogste € 1.100.000.

Wanneer is het voorhanden hebben van eigen opbrengst geen witwassen?

De Hoge Raad oordeelde op 26 oktober 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BM4440) dat ook wie opbrengst van een eigen misdrijf voorhanden heeft, in beginsel voor witwassen kan worden veroordeeld. Niet elke zodanige gedraging rechtvaardigt echter die kwalificatie. Staat vast dat het enkele voorhanden hebben niet kan hebben bijgedragen aan het verhullen van de criminele herkomst, dan is het geen witwassen.

Voor die situatie is het eenvoudig witwassen van artikel 420bis.1 Sr geschreven. Het onderscheid bepaalt de strafmaat: zes jaar of zes maanden. Het verdient daarom aandacht bij het lezen van de tenlastelegging. Een advocaat kijkt dan of er een handeling is die gericht is op het verhullen van de herkomst, of alleen bezit.

Hoe verloopt een witwasconstructie in de praktijk?

Onderzoekers beschrijven witwassen meestal in drie fasen: plaatsing, versluiering en integratie. Niet elke zaak doorloopt ze alle drie.

Cash-intensieve bedrijven zoals horeca, autohandel en kapsalons lenen zich voor vermenging. Vastgoedtransacties trekken door hun omvang veel vermogen aan; notarissen en makelaars treden daarbij op als poortwachter.

Bij handelsgerelateerd witwassen worden goederen tussen gelieerde ondernemingen te duur, te goedkoop of zelfs fictief gefactureerd, zoals bij btw-carrouselfraude. Ook professionele dienstverleners kunnen, bewust of onbewust, structuren opzetten die transacties een legitiem aanzien geven. Bij cryptovaluta komen daar eigen opsporings- en bewijsvragen bij. Daarover leest u meer in ons artikel over crypto en strafrecht.

Wanneer is een voorwerp afkomstig uit enig misdrijf?

Het OM hoeft het onderliggende misdrijf niet direct te bewijzen. Het is voldoende als de vastgestelde feiten geen andere redelijke verklaring toelaten dan dat het voorwerp uit misdrijf komt.

Dit is vaak het beslissende bewijspunt. Het openbaar ministerie (OM) steunt dan op feiten en omstandigheden die een vermoeden van witwassen rechtvaardigen. Denk aan een groot contant bedrag zonder verklaarbare bron, een ongebruikelijke verpakking of een levensstijl die niet past bij het opgegeven inkomen.

In het arrest van 13 juli 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BM0787) maakte de Hoge Raad duidelijk waar de grens ligt. Een vermoeden van witwassen betekent niet zonder meer dat de verdachte moet aantonen dat het geld legaal is verkregen; het OM moet het bewijs leveren. In die zaak had de verdachte een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand onwaarschijnlijke verklaring gegeven over een geldlening. Het OM had de gestelde legale herkomst niet onderzocht. De vrijspraak door het hof bleef in stand.

Welke signalen wijzen op witwassen?

Signalen zijn transacties of gedrag die niet passen bij wat bekend is over iemand. Geen enkel signaal bewijst op zichzelf witwassen.

Financiële instellingen letten op transactiepatronen die het klantprofiel niet verklaart. Voorbeelden zijn contante stortingen die stelselmatig net onder een meldgrens blijven, meerdere stortingen op één dag op verschillende locaties, snelle internationale overboekingen zonder zichtbare economische grondslag, en bedragen die binnenkomen en direct weer contant worden opgenomen.

Daarnaast tellen gedragsmatige signalen. Denk aan een bestedingspatroon dat niet past bij het bekende inkomen, contante betaling van huur, loon of grote facturen, een web van vennootschappen zonder aanwijsbare bedrijfsactiviteit, of een winkel met weinig klanten en een opvallend hoge omzet. Bij een instelling die onder de Wwft valt, kunnen zulke signalen leiden tot een melding.

Wordt u zelf met zo een signaal geconfronteerd, dan is de vraag: kunt u de herkomst van uw vermogen aantonen? Bankafschriften, koopovereenkomsten, belastingaangiften en leningsovereenkomsten zijn het beste weerwoord. Wordt contant geld in beslag genomen, dan gelden eigen regels. Die zetten wij uiteen in ons artikel over inbeslagname van contant geld.

Welke verplichtingen legt de Wwft op?

De Wwft verplicht onder meer banken, notarissen en accountants om hun cliënten te onderzoeken en ongebruikelijke transacties te melden. Dat is een andere regeling dan de strafbaarstelling van witwassen.

Witwassen is een misdrijf uit het Wetboek van Strafrecht. De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) legt verplichtingen op aan instellingen zoals banken, accountants, notarissen, makelaars, trustkantoren, cryptodienstverleners en handelaren in goederen van hoge waarde.

Artikel 3 Wwft verplicht tot cliëntenonderzoek. De instelling moet de cliënt identificeren en verifiëren, de uiteindelijk belanghebbende achterhalen, doel en aard van de relatie vaststellen en transacties doorlopend controleren. De uiteindelijk belanghebbende is in beginsel degene met een belang van meer dan 25 procent. Die drempel komt uit de Wwft en heeft niets te maken met de strafbaarstelling van witwassen. Bij een hoger risico volgt verscherpt cliëntenonderzoek.

Volgens artikel 16 Wwft moeten instellingen een verrichte of voorgenomen ongebruikelijke transactie direct melden bij de Financiële inlichtingen eenheid, FIU-Nederland. Direct betekent: zo snel als redelijkerwijs mogelijk nadat het ongebruikelijke karakter bekend is geworden. Een vaste termijn van veertien dagen geldt niet meer.

Naast subjectieve indicatoren gelden objectieve indicatoren uit het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018. Daartoe horen voor bepaalde instellingen contante transacties vanaf € 10.000. FIU-Nederland kan een melding verdacht verklaren en doorgeven aan opsporingsdiensten.

Het toezicht is verdeeld. De Nederlandsche Bank houdt toezicht op banken, betaalinstellingen en aanbieders van cryptodiensten. De Autoriteit Financiële Markten houdt toezicht op beleggingsondernemingen, en het Bureau Financieel Toezicht op notarissen en accountants. Deze toezichthouders kunnen aanwijzingen geven, lasten onder dwangsom en bestuurlijke boetes opleggen, en hun besluiten openbaar maken. Bij opzet kan daarnaast strafrechtelijke vervolging van de instelling of haar bestuurders volgen (Wet op de economische delicten). De wettekst staat in de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme.

Wat verandert het Europese anti-witwaspakket?

Vanaf 10 juli 2027 gelden Europese regels rechtstreeks voor cliëntenonderzoek, uiteindelijk belanghebbenden en meldplichten. Tot die datum blijft de Wwft gelden.

De Europese Unie heeft in 2024 een pakket vastgesteld dat het toezicht hervormt. De kern is Verordening (EU) 2024/1624. Omdat het om een verordening gaat, vervalt een groot deel van de nationale Wwft-regels of wordt het vervangen. Daarnaast komt er Europees toezicht via de nieuwe Europese autoriteit voor de bestrijding van witwassen (AMLA).

Voor Nederlandse instellingen betekent dit dat zij interne procedures, risicobeleid en cliëntdossiers tegen het licht moeten houden. De verordening is beschikbaar op EUR-Lex.

Welke straffen en maatregelen kan de rechter opleggen?

Naast gevangenisstraf en geldboete kan de rechter het voordeel ontnemen en voorwerpen verbeurd verklaren. Financieel wegen die maatregelen vaak zwaarder dan de straf zelf.

Volgens artikel 36e Sr kan het wederrechtelijk verkregen voordeel worden ontnomen, ook als dat voordeel uit andere feiten dan het bewezenverklaarde komt. Die ontnemingsvordering loopt in een aparte procedure. Zij kan nog jaren na het vonnis tot een betalingsverplichting leiden. Wat dat inhoudt, leest u in ons artikel over de ontnemingsmaatregel.

Daarnaast kan de rechter voorwerpen verbeurd verklaren. Het OM kan al tijdens het onderzoek conservatoir beslag laten leggen op bankrekeningen, vastgoed en voertuigen (art. 94a Sv). Bij de straftoemeting wegen onder meer mee: de omvang van het witgewassen bedrag, de duur en professionaliteit van de constructie, betrokkenheid bij een crimineel samenwerkingsverband, eerdere veroordelingen en de opstelling van de verdachte.

Hoe verloopt de strafprocedure?

De procedure begint meestal met een onderzoek door de FIOD of de politie, vaak met doorzoekingen en digitaal beslag. Bij ernstige bezwaren kan het OM voorlopige hechtenis vorderen. Hoe lang die mag duren, bespreken wij in ons artikel over voorlopige hechtenis.

Een zaak kan ook buiten de rechter om worden afgedaan, bijvoorbeeld met een strafbeschikking of een transactie. De verschillen zetten wij uiteen in ons artikel over de OM-transactie, strafbeschikking of dagvaarding. Tegen een vonnis van de rechtbank kunt u binnen veertien dagen hoger beroep instellen (art. 408 Sv).

Bent u strafbaar als u uw bankrekening uitleent?

Ja, dat kan. Wie een ander geld via zijn rekening laat lopen, aanvaardt volgens de strafrechter al snel bewust de kans dat dat geld uit misdrijf komt.

Wie zijn bankrekening, pinpas of inloggegevens tegen betaling uitleent, of geld voor een ander ontvangt en doorboekt, heet een geldezel. Criminelen werven daarvoor vaak jongeren en studenten via sociale media, met het verhaal dat het om een onschuldige bijverdienste gaat. Voor de strafrechter is dat verhaal zelden genoeg.

De rechtbank Overijssel veroordeelde op 25 juni 2026 (ECLI:NL:RBOVE:2026:3588) een man die op verzoek van een ander een rekening had geopend en het binnenkomende geld voor die ander pinde, tegen € 50 per transactie. In twee maanden kwamen er 1.606 Tikkie-betalingen binnen, samen € 109.335. De man verklaarde dat hij ervoor koos geen vragen te stellen. De rechtbank oordeelde dat hij bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat de rekening voor criminele doeleinden werd gebruikt. Hij kreeg zes maanden gevangenisstraf voor medeplegen van witwassen; eerdere veroordelingen wogen daarbij mee.

Ontbreekt opzet, dan kan nog schuldwitwassen worden bewezen: de omstandigheden gaven reden om te vermoeden dat het geld niet deugde.

Geldt dat ook voor stromannen?

Dezelfde redenering raakt stromannen. Dat zijn mensen die op papier bestuurder of aandeelhouder van een vennootschap zijn, terwijl een ander feitelijk de leiding heeft. De inschrijving in het handelsregister beschermt hen niet. Wie tekent voor transacties waarvan hij de achtergrond niet kent of niet wil kennen, kan persoonlijk worden vervolgd.

Welke gevolgen zijn er naast de strafzaak?

Slachtoffers van de onderliggende fraude kunnen het doorgesluisde bedrag via de civiele rechter terugvorderen van de rekeninghouder. Banken zeggen de rekening vaak op en kunnen de klant registreren in hun interne en gezamenlijke waarschuwingssystemen. Dat maakt het openen van een nieuwe rekening lastig. Tegen zo’n registratie staat verweer open, bij de bank, bij het Kifid of bij de rechter.

Wat gebeurt er na een melding of verdenking?

Een melding bij FIU-Nederland is geen aangifte en leidt niet vanzelf tot een strafzaak. Pas als de FIU de transactie verdacht verklaart, komt de informatie beschikbaar voor opsporingsdiensten zoals de politie en de FIOD.

Volgt wel een strafrechtelijk onderzoek, dan is beslag meestal de eerste ingrijpende maatregel. Het OM kan conservatoir beslag leggen om een latere ontnemingsmaatregel veilig te stellen. Die ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel is een aparte procedure naast de strafzaak. Wij bespreken haar in ons artikel over de ontnemingsmaatregel en in ons artikel over het ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel.

Beslag voelt vaak zwaarder dan de strafzaak zelf. Bankrekeningen en bedrijfsmiddelen raken buiten gebruik, terwijl er nog niets is bewezen. Tegen beslag kunt u een klaagschrift indienen bij de raadkamer van de rechtbank (art. 552a Sv). Snel handelen is verstandig, omdat de gevolgen voor een onderneming zich in weken kunnen opstapelen.

Welke gevolgen heeft een verdenking voor een onderneming?

Zowel de rechtspersoon als de feitelijk leidinggevenden kunnen worden vervolgd (art. 51 Sr). Daarnaast kunnen bank, vergunningverlener en toezichthouder elk hun eigen maatregelen nemen.

Een bestuurder die wist of bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat er crimineel vermogen door de onderneming liep, komt dus naast de vennootschap in beeld. Hoe die aansprakelijkheid loopt, zetten wij uiteen in ons artikel over de gevolgen van witwassen binnen een bv.

De gevolgen blijven niet tot het strafrecht beperkt. Een bank kan bij een verdenking de relatie beëindigen. Een vergunning of subsidie kan via een Bibob-onderzoek onder druk komen te staan. En een toezichthouder kan zelfstandig een bestuurlijke boete opleggen wegens schending van de Wwft. Die sporen lopen naast elkaar en kennen elk hun eigen rechtsbescherming en termijnen.

Wat doet u bij een verdenking van witwassen?

Overleg eerst met een strafrechtadvocaat voordat u een verklaring aflegt. Verzamel daarnaast zo snel mogelijk de stukken die de legale herkomst van uw vermogen onderbouwen.

U heeft zwijgrecht (art. 29 Sv) en bent niet verplicht mee te werken aan uw eigen veroordeling. Een verklaring over de herkomst van vermogen die later onjuist of onvolledig blijkt, werkt in uw nadeel. Vraag om inzage in het dossier voordat u inhoudelijk verklaart.

Verzamel tegelijk wat de legale herkomst van uw vermogen onderbouwt: bankafschriften, jaarrekeningen, belastingaangiften, koop- en leningsovereenkomsten en correspondentie. Heeft het OM een vermoeden van criminele herkomst onderbouwd, dan verwacht de rechter van de verdachte een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring over de herkomst. Het arrest van 13 juli 2010 laat zien dat het OM zo’n verklaring dan moet onderzoeken. Wie die verklaring pas laat in de procedure geeft, verliest aan geloofwaardigheid.

Voor ondernemingen speelt er meer dan het strafrecht. Een bank kan de relatie opzeggen en een toezichthouder kan een eigen onderzoek starten. Wat u in het ene traject verklaart, komt in het andere terug. Stem de aanpak daarom vanaf het begin op elkaar af.

Hoe staan wij u bij bij een verdenking van witwassen?

Wij staan particulieren, ondernemers en bestuurders bij die van witwassen worden verdacht. Daarbij doen wij onder meer het volgende:

• Wij bereiden u voor op het verhoor door FIOD of politie en beoordelen eerst het dossier voordat u inhoudelijk verklaart.
• Wij stellen met u een concrete, verifieerbare verklaring over de legale herkomst van uw vermogen op, onderbouwd met stukken.
• Wij toetsen of de tenlastelegging klopt, onder meer het onderscheid tussen witwassen en eenvoudig witwassen (artikel 420bis.1 Sr).
• Wij dienen een klaagschrift in tegen beslag op uw rekeningen, vastgoed of bedrijfsmiddelen (artikel 552a Sv).
• Wij voeren verweer in de ontnemingsprocedure en tegen een registratie in de waarschuwingssystemen van banken.

Witwassen in vijf punten

• Opzetwitwassen kent een maximum van zes jaar, gewoontewitwassen acht jaar en schuldwitwassen twee jaar; de geldboete is ten hoogste € 110.000 per 1 januari 2026.
• Wie alleen opbrengst van een eigen misdrijf onder zich heeft en daarmee niets verhult, valt onder eenvoudig witwassen (HR 26 oktober 2010).
• Een vermoeden van witwassen verschuift de bewijslast niet zonder meer; een concrete, verifieerbare verklaring moet het OM onderzoeken (HR 13 juli 2010).
• Wie zijn rekening uitleent en bewust geen vragen stelt, riskeert een veroordeling voor witwassen (Rb. Overijssel 25 juni 2026).
• De Wwft verplicht instellingen tot cliëntenonderzoek en direct melden; vanaf 10 juli 2027 gelden daarvoor Europese regels.

Veelgestelde vragen

Wanneer verjaart witwassen?

Dat hangt af van de strafbedreiging (art. 70 Sr). Voor misdrijven met een maximum van meer dan drie jaar gevangenisstraf, zoals opzetwitwassen en gewoontewitwassen, is de verjaringstermijn twaalf jaar. Voor schuldwitwassen, met een maximum van twee jaar, is dat zes jaar. De termijn begint in beginsel op de dag na het plegen van het feit.

Wat is het verschil tussen witwassen en heling?

Heling (art. 416 Sr) gaat over goederen die door misdrijf zijn verkregen, zoals gestolen spullen die u koopt of verkoopt. Witwassen is ruimer en richt zich op het verhullen of gebruiken van criminele opbrengst, ook geld en vorderingen. Dezelfde gedraging kan soms onder beide bepalingen vallen.

Is een Wwft-melding over mij een beschuldiging?

Nee. Een melding betekent alleen dat een instelling een transactie ongebruikelijk vond. U wordt daar meestal niet over geïnformeerd; de instelling mag dat ook niet. Pas als het OM een onderzoek start, wordt u verdachte en gelden de rechten van een verdachte.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.