Witwassen: wat is het, hoe werkt het en welke straffen?

Gepubliceerd op 7 augustus 2025 · Laatst bijgewerkt op 10 oktober 2026

Witwassen is strafbaar als u de criminele herkomst van geld of goederen verbergt, of als u zulke voorwerpen verwerft, bezit, overdraagt of gebruikt terwijl u weet of had moeten vermoeden dat ze uit een misdrijf komen. Op opzetwitwassen staat volgens artikel 420bis Sr maximaal zes jaar gevangenisstraf, op gewoontewitwassen acht jaar; wie alleen opbrengst van een eigen misdrijf onder zich heeft zonder iets te verhullen, valt onder de veel lichtere bepaling van eenvoudig witwassen.

De strafbaarstelling staat in de artikelen 420bis tot en met 420quater.1 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). Naast gevangenisstraf kan de rechter een geldboete opleggen. Voor de meeste vormen is dat een boete van de vijfde categorie, sinds 1 januari 2026 ten hoogste 110.000 euro.

Wat is witwassen volgens de wet?

Witwassen is het wegwerken of benutten van vermogen dat uit een misdrijf komt. Artikel 420bis Sr kent daarvoor twee varianten.

De eerste variant is het verbergen of verhullen van de werkelijke aard, herkomst, vindplaats, vervreemding of verplaatsing van een voorwerp. Ook het verhullen wie de rechthebbende is, valt eronder. Voorwaarde is dat de dader weet dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. De tweede variant is het verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of gebruikmaken van zo een voorwerp met diezelfde wetenschap.

Het begrip voorwerp is ruim. Geld, goederen, vorderingen, aandelen en ook cryptovaluta vallen eronder. Aan het bestanddeel “afkomstig uit enig misdrijf” stelt de rechtspraak geen hoge eisen. Niet nodig is dat vaststaat welk misdrijf de opbrengst opleverde, wie het pleegde of wanneer. Voldoende is dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Een overtreding of een verkeersboete volstaat niet: er moet een misdrijf aan ten grondslag liggen. Bij vermenging van legaal en crimineel vermogen kan het geheel besmet raken. De rechtspraak eist wel dat het criminele deel van betekenis is.

Voor wie zijn eigen misdrijfopbrengst onder zich heeft, geldt een belangrijke beperking. Bestaat de gedraging alleen uit het verwerven of voorhanden hebben van een voorwerp uit een misdrijf dat de verdachte zelf pleegde, dan is dat geen gewoon witwassen. Er moet dan een handeling zijn die echt gericht is op het verbergen of verhullen van de criminele herkomst. Ontbreekt die, dan blijft de lichtere strafbaarstelling van eenvoudig witwassen over. Witwassen ligt daarmee dicht tegen heling aan, dat zich juist richt op goederen die door misdrijf zijn verkregen.

Welke vormen van witwassen kent het Wetboek van Strafrecht?

De wet kent vijf strafbaarstellingen. Ze verschillen in de vereiste mate van verwijtbaarheid en in de zwaarte van de straf.

Opzetwitwassen en gewoontewitwassen

Artikel 420bis Sr stelt opzetwitwassen strafbaar met maximaal zes jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Voorwaardelijk opzet volstaat. Wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat het geld uit misdrijf komt, valt er dus ook onder.

Artikel 420ter Sr verhoogt het maximum naar acht jaar voor wie van witwassen een gewoonte maakt of het beroepsmatig doet. Denk aan een onderneming die jarenlang met valse facturen werkt.

Schuldwitwassen

Volgens artikel 420quater Sr is ook strafbaar wie redelijkerwijs had moeten vermoeden dat het voorwerp uit misdrijf afkomstig was. Het maximum is twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vijfde categorie. Deze variant kan bijvoorbeeld handelaren en dienstverleners treffen die grote contante bedragen aannemen zonder vragen te stellen, terwijl de omstandigheden daar wel aanleiding toe gaven.

Eenvoudig witwassen

De artikelen 420bis.1 en 420quater.1 Sr gelden sinds 1 januari 2017. Ze zijn bedoeld voor de situatie waarin iemand alleen een voorwerp uit eigen misdrijf verwerft of voorhanden heeft, zonder verhullingshandeling. Het maximum is zes maanden gevangenisstraf bij opzet en drie maanden bij schuld. Zo blijft bijvoorbeeld het onder zich houden van eigen drugsgeld toch strafbaar.

Wat geldt voor rechtspersonen?

Bij een rechtspersoon kan de rechter volgens artikel 23 Sr uitwijken naar de naasthogere boetecategorie. Dat kan als de voorgeschreven categorie geen passende straf toelaat. De zesde categorie bedraagt sinds 1 januari 2026 ten hoogste 1.100.000 euro. De volledige tekst van de strafbepalingen vindt u in het Wetboek van Strafrecht.

Hoe verloopt een witwasconstructie in de praktijk?

Onderzoekers beschrijven witwassen meestal in drie fasen: plaatsing, versluiering en integratie. Niet elke zaak doorloopt ze alle drie.

In de plaatsingsfase komt contant geld het financiële stelsel binnen. Dat gebeurt bijvoorbeeld via stortingen die bewust onder een meldgrens blijven, via een cash-intensieve onderneming waarin criminele opbrengst met legale omzet wordt vermengd, of via de aankoop van edelmetaal of cryptovaluta.

In de versluieringsfase wordt de herkomst gemaskeerd. Denk aan ketens van overboekingen tussen vennootschappen, fictieve facturen, leningen die nooit worden terugbetaald, buitenlandse structuren of mixdiensten voor cryptovaluta. Kenmerkend zijn snelle grensoverschrijdende transacties zonder economische logica en ronde bedragen.

In de integratiefase krijgt het vermogen een schijnbaar legitieme bestemming. Voorbeelden zijn vastgoed, een deelneming in een onderneming, kunst of dure voertuigen.

De methoden veranderen met de techniek, maar een aantal patronen keert terug. Cash-intensieve bedrijven zoals horeca, autohandel en kapsalons lenen zich voor vermenging. Vastgoedtransacties trekken door hun omvang veel vermogen aan; notarissen en makelaars treden daarbij op als poortwachter.

Bij handelsgerelateerd witwassen worden goederen tussen gelieerde ondernemingen te duur, te goedkoop of zelfs fictief gefactureerd, zoals bij btw-carrouselfraude. Ook professionele dienstverleners kunnen, bewust of onbewust, structuren opzetten die transacties een legitiem aanzien geven. Bij cryptovaluta komen daar eigen opsporings- en bewijsvragen bij. Daarover leest u meer in ons artikel over crypto en strafrecht.

Wanneer is een voorwerp afkomstig uit enig misdrijf?

Dat is het moment waarop het OM aannemelijk maakt dat het niet anders kan dan dat het voorwerp uit een misdrijf komt. Direct bewijs van het onderliggende misdrijf is daarvoor niet nodig.

Dit is vaak het beslissende bewijspunt. Het openbaar ministerie (OM) steunt dan op feiten en omstandigheden die een vermoeden van witwassen rechtvaardigen. Denk aan een groot contant bedrag zonder verklaarbare bron, een ongebruikelijke verpakking of een levensstijl die niet past bij het opgegeven inkomen. De Hoge Raad heeft daarvoor een vaste werkwijze aanvaard.

In het arrest van 13 juli 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BM0787) maakte de Hoge Raad duidelijk waar de grens ligt. Een gerechtvaardigd vermoeden van witwassen betekent niet dat de verdachte moet bewijzen dat het geld legaal is verkregen. Geeft de verdachte een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand onwaarschijnlijke verklaring over de herkomst, dan mag de rechter die niet zonder meer terzijde schuiven. Het OM moet dan onderzoek doen naar de gestelde legale herkomst. Blijft dat onderzoek uit, dan kan niet worden bewezen dat het voorwerp uit misdrijf afkomstig is.

Daarnaast geldt de zogenoemde kwalificatie-uitsluitingsgrond. Wie alleen een voorwerp voorhanden heeft uit een misdrijf dat hij zelf pleegde, zonder iets te doen om de herkomst te verhullen, pleegt geen gewoon witwassen in de zin van artikel 420bis Sr. Voor die situatie is juist het eenvoudig witwassen van artikel 420bis.1 Sr geschreven. Dat onderscheid bepaalt de strafmaat en verdient daarom aandacht bij het lezen van de tenlastelegging.

Welke signalen wijzen op witwassen?

Signalen zijn transacties of gedrag die niet passen bij wat bekend is over iemand. Geen enkel signaal bewijst op zichzelf witwassen.

Financiële instellingen letten op transactiepatronen die het klantprofiel niet verklaart. Voorbeelden zijn contante stortingen die stelselmatig net onder een meldgrens blijven, meerdere stortingen op één dag op verschillende locaties, snelle internationale overboekingen zonder zichtbare economische grondslag, en bedragen die binnenkomen en direct weer contant worden opgenomen.

Daarnaast tellen gedragsmatige signalen. Denk aan een bestedingspatroon dat niet past bij het bekende inkomen, contante betaling van huur, loon of grote facturen, een web van vennootschappen zonder aanwijsbare bedrijfsactiviteit, of een winkel met weinig klanten en een opvallend hoge omzet. Zulke signalen zijn aanleiding voor nader onderzoek. Bij een instelling die onder de Wwft valt, kunnen ze leiden tot een melding.

Wordt u zelf met zo een signaal geconfronteerd, dan is de vraag: kunt u de herkomst van uw vermogen aantonen? Bankafschriften, koopovereenkomsten, belastingaangiften en leningsovereenkomsten zijn het beste weerwoord. Wordt contant geld in beslag genomen, dan gelden eigen regels. Die zetten wij uiteen in ons artikel over inbeslagname van contant geld.

Welke verplichtingen legt de Wwft op?

De Wwft verplicht onder meer banken, notarissen en accountants om hun cliënten te onderzoeken en ongebruikelijke transacties te melden. Dat is een andere regeling dan de strafbaarstelling van witwassen.

Witwassen is een misdrijf uit het Wetboek van Strafrecht. De Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) legt verplichtingen op aan instellingen zoals banken, accountants, notarissen, makelaars, trustkantoren, cryptodienstverleners en handelaren in goederen van hoge waarde.

Artikel 3 Wwft verplicht tot cliëntenonderzoek. De instelling moet de cliënt identificeren en verifiëren, de uiteindelijk belanghebbende achterhalen, doel en aard van de relatie vaststellen en transacties doorlopend controleren. De uiteindelijk belanghebbende is in beginsel degene met een belang van meer dan 25 procent. Die drempel komt uit de Wwft en heeft niets te maken met de strafbaarstelling van witwassen. Bij een hoger risico volgt verscherpt cliëntenonderzoek.

Volgens artikel 16 Wwft moeten instellingen een verrichte of voorgenomen ongebruikelijke transactie direct melden bij de Financiële inlichtingen eenheid, FIU-Nederland. Direct betekent: zo snel als redelijkerwijs mogelijk nadat het ongebruikelijke karakter bekend is geworden. De oude termijn van veertien dagen geldt al jaren niet meer.

Naast subjectieve indicatoren gelden objectieve indicatoren uit het Uitvoeringsbesluit Wwft 2018. Daartoe horen voor bepaalde instellingen contante transacties vanaf 10.000 euro. FIU-Nederland kan een melding verdacht verklaren en doorgeven aan opsporingsdiensten.

Het toezicht is verdeeld. De Nederlandsche Bank houdt toezicht op banken, betaalinstellingen en aanbieders van cryptodiensten. De Autoriteit Financiële Markten houdt toezicht op beleggingsondernemingen, en het Bureau Financieel Toezicht op notarissen en accountants. Deze toezichthouders kunnen aanwijzingen geven, lasten onder dwangsom en bestuurlijke boetes opleggen, en hun besluiten openbaar maken. Bij opzet of grove schuld kan daarnaast strafrechtelijke vervolging van de instelling of haar bestuurders volgen. De wettekst staat in de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme.

Wat verandert het Europese anti-witwaspakket?

Vanaf 10 juli 2027 gelden Europese regels rechtstreeks voor cliëntenonderzoek, uiteindelijk belanghebbenden en meldplichten. Tot die datum blijft de Wwft onverkort gelden.

De Europese Unie heeft in 2024 een pakket vastgesteld dat het toezicht ingrijpend hervormt. De kern is Verordening (EU) 2024/1624. Omdat het om een verordening gaat, vervalt een groot deel van de nationale Wwft-regels of wordt het vervangen. Daarnaast komt er Europees toezicht via de nieuwe Europese autoriteit voor de bestrijding van witwassen.

Voor Nederlandse instellingen betekent dit dat zij interne procedures, risicobeleid en cliëntdossiers de komende tijd tegen het licht moeten houden. De verordening is beschikbaar op EUR-Lex.

Welke straffen en maatregelen kan de rechter opleggen?

Naast gevangenisstraf en geldboete kan de rechter het voordeel ontnemen en voorwerpen verbeurd verklaren. Financieel wegen die maatregelen vaak zwaarder dan de straf zelf.

Volgens artikel 36e Sr kan het wederrechtelijk verkregen voordeel worden ontnomen, ook als dat voordeel uit andere feiten dan het bewezenverklaarde komt. Die ontnemingsvordering loopt in een aparte procedure. Zij kan nog jaren na het vonnis tot een betalingsverplichting leiden. Wat dat inhoudt, leest u in ons artikel over de ontnemingsmaatregel.

Daarnaast kan de rechter voorwerpen verbeurd verklaren. Het OM kan al tijdens het onderzoek conservatoir beslag laten leggen op bankrekeningen, vastgoed en voertuigen. Bij de straftoemeting wegen onder meer mee: de omvang van het witgewassen bedrag, de duur en professionaliteit van de constructie, betrokkenheid bij een crimineel samenwerkingsverband, eerdere veroordelingen en de opstelling van de verdachte.

Hoe verloopt de strafprocedure?

De procedure begint meestal met een onderzoek door de FIOD of de politie, vaak met doorzoekingen en digitaal beslag. Bij ernstige bezwaren kan het OM voorlopige hechtenis vorderen. Hoe lang die mag duren, bespreken wij in ons artikel over voorlopige hechtenis.

Een zaak kan ook buiten de rechter om worden afgedaan, bijvoorbeeld met een strafbeschikking of een transactie. De verschillen zetten wij uiteen in ons artikel over de OM-transactie, strafbeschikking of dagvaarding. Tegen een vonnis van de rechtbank kunt u binnen veertien dagen hoger beroep instellen.

Bent u strafbaar als u uw bankrekening uitleent?

Ja, dat kan. Wie een ander geld via zijn rekening laat lopen, aanvaardt volgens de strafrechter al snel bewust de kans dat dat geld uit misdrijf komt.

Wie zijn bankrekening, pinpas of inloggegevens tegen betaling uitleent, of geld voor een ander ontvangt en doorboekt, heet een geldezel. Criminelen werven daarvoor vaak jongeren en studenten via sociale media, met het verhaal dat het om een onschuldige bijverdienste gaat. Voor de strafrechter is dat verhaal zelden genoeg.

Wie een onbekende toegang geeft tot zijn rekening en er geld laat binnenkomen en doorboeken, aanvaardt al snel bewust de aanmerkelijke kans dat dat geld uit misdrijf afkomstig is. Dat is voorwaardelijk opzet, en daarmee opzetwitwassen of medeplichtigheid daaraan. Ontbreekt opzet, dan kan nog schuldwitwassen worden bewezen: de omstandigheden gaven reden om te vermoeden dat het geld niet deugde.

Geldt dat ook voor stromannen?

Dezelfde redenering raakt stromannen. Dat zijn mensen die op papier bestuurder of aandeelhouder van een vennootschap zijn, terwijl een ander feitelijk de leiding heeft. De inschrijving in het handelsregister beschermt hen niet. Wie tekent voor transacties waarvan hij de achtergrond niet kent of niet wil kennen, kan persoonlijk worden vervolgd.

Welke gevolgen zijn er naast de strafzaak?

Slachtoffers van de onderliggende fraude kunnen het doorgesluisde bedrag via de civiele rechter terugvorderen van de rekeninghouder. Banken zeggen de rekening op en kunnen de klant registreren in hun waarschuwingssystemen, voor ten hoogste acht jaar. Dat maakt het openen van een nieuwe rekening vrijwel onmogelijk. Het Kifid heeft geoordeeld dat banken die maximale duur niet standaard mogen toepassen, maar per geval moeten afwegen. Ook tegen de registratie staat dus verweer open.

Wat gebeurt er na een melding of verdenking?

Een melding bij FIU-Nederland is geen aangifte en leidt niet vanzelf tot een strafzaak. Pas als de FIU de transactie verdacht verklaart, komt de informatie beschikbaar voor opsporingsdiensten zoals de politie en de FIOD.

Volgt wel een strafrechtelijk onderzoek, dan is beslag meestal de eerste ingrijpende maatregel. Het OM kan conservatoir beslag leggen om een latere ontnemingsmaatregel veilig te stellen. Die ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel is een aparte procedure naast de strafzaak. Wij bespreken haar in ons artikel over de ontnemingsmaatregel en in ons artikel over het ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel.

Beslag voelt vaak zwaarder dan de strafzaak zelf. Bankrekeningen en bedrijfsmiddelen raken buiten gebruik, terwijl er nog niets is bewezen. Tegen beslag kunt u een klaagschrift indienen bij de raadkamer van de rechtbank. Snel handelen is verstandig, omdat de gevolgen voor een onderneming zich in weken kunnen opstapelen.

Welke gevolgen heeft een verdenking voor een onderneming?

Zowel de rechtspersoon als de feitelijk leidinggevenden kunnen worden vervolgd. Daarnaast kunnen bank, vergunningverlener en toezichthouder elk hun eigen maatregelen nemen.

Een bestuurder die wist of bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat er crimineel vermogen door de onderneming liep, komt dus naast de vennootschap in beeld. Hoe die aansprakelijkheid loopt, zetten wij uiteen in ons artikel over de gevolgen van witwassen binnen een bv.

De gevolgen blijven niet tot het strafrecht beperkt. Een bank kan bij een verdenking de relatie beëindigen. Een vergunning of subsidie kan via een Bibob-onderzoek onder druk komen te staan. En een toezichthouder kan zelfstandig een bestuurlijke boete opleggen wegens schending van de Wwft. Die sporen lopen naast elkaar en kennen elk hun eigen rechtsbescherming en termijnen.

Wat doet u bij een verdenking van witwassen?

Overleg eerst met een strafrechtadvocaat voordat u een verklaring aflegt. Verzamel daarnaast zo snel mogelijk de stukken die de legale herkomst van uw vermogen onderbouwen.

Wordt u als verdachte uitgenodigd of aangehouden, schakel dan direct een strafrechtadvocaat in en gebruik uw zwijgrecht totdat u met uw advocaat hebt overlegd. U bent niet verplicht mee te werken aan uw eigen veroordeling. Een verklaring over de herkomst van vermogen die later onjuist of onvolledig blijkt, werkt in uw nadeel. Vraag om inzage in het dossier voordat u inhoudelijk verklaart.

Verzamel tegelijk wat de legale herkomst van uw vermogen onderbouwt: bankafschriften, jaarrekeningen, belastingaangiften, koop- en leningsovereenkomsten en correspondentie. Heeft het OM een vermoeden van criminele herkomst onderbouwd, dan verwacht de rechter van de verdachte een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring over de herkomst. Wie die verklaring pas laat in de procedure geeft, verliest aan geloofwaardigheid.

Voor ondernemingen speelt er meer dan het strafrecht. Een bank kan de relatie opzeggen en een toezichthouder kan een eigen onderzoek starten. Die trajecten lopen naast elkaar, en wat u in het ene traject verklaart, komt in het andere terug. Stem de aanpak daarom vanaf het begin op elkaar af.

Wat kunnen wij voor u doen bij een verdenking van witwassen?

Wij staan particulieren, ondernemers en bestuurders bij die van witwassen worden verdacht. Daarbij doen wij onder meer het volgende:

• Wij bereiden u voor op het verhoor door FIOD of politie en beoordelen eerst het dossier voordat u inhoudelijk verklaart.
• Wij stellen met u een concrete, verifieerbare verklaring over de legale herkomst van uw vermogen op, onderbouwd met stukken.
• Wij toetsen of de tenlastelegging klopt, onder meer het onderscheid tussen witwassen en eenvoudig witwassen (artikel 420bis.1 Sr).
• Wij dienen een klaagschrift in tegen beslag op uw rekeningen, vastgoed of bedrijfsmiddelen (artikel 552a Sv).
• Wij voeren verweer in de ontnemingsprocedure en tegen een registratie in de waarschuwingssystemen van banken.

Samengevat

• Witwassen is strafbaar volgens de artikelen 420bis tot en met 420quater.1 Sr, met een maximum van zes jaar bij opzet, acht jaar bij gewoonte en twee jaar bij schuld.
• Wie alleen opbrengst van een eigen misdrijf onder zich heeft zonder iets te verhullen, valt onder eenvoudig witwassen, met een maximum van zes of drie maanden.
• De verdachte hoeft de legale herkomst niet te bewijzen, maar na een onderbouwd vermoeden verwacht de rechter wel een concrete en verifieerbare verklaring.
• De Wwft verplicht instellingen tot cliëntenonderzoek en tot het direct melden van ongebruikelijke transacties; vanaf 10 juli 2027 gelden daarvoor Europese regels.
• Naast straf dreigen ontneming, beslag, opzegging door de bank en registratie; tegen beslag en registratie staat verweer open.

Veelgestelde vragen

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina strafrecht advocaat.