Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 15 oktober 2026
Food fraud kan voor uw bedrijf leiden tot een bestuurlijke boete of maatregel van de NVWA, strafvervolging voor onder meer een economisch delict, oplichting of valsheid in geschrift, en civiele claims van afnemers en concurrenten. Ook als u zelf niet frauduleus handelde, maar een vervalst ingrediënt van een leverancier verwerkte, kunt u aansprakelijk zijn tegenover uw eigen afnemers; strafrechtelijk speelt dan vooral de vraag naar opzet of verwijtbaarheid.
Hieronder leest u wat onder food fraud en misleiding valt, welke strafrechtelijke en civiele gevolgen er zijn en hoe u uw bedrijf beschermt. Zie ook ons artikel over etikettering van levensmiddelen.
Inhoudsopgave
Wat is food fraud?
Food fraud is het opzettelijk verkeerd voorstellen van levensmiddelen om er financieel voordeel mee te behalen. Voorbeelden zijn het vervangen van een duur ingrediënt door een goedkoper, een valse herkomst of een onterecht biologisch keurmerk.
Misleiding is breder en vereist geen opzet. Op grond van artikel 7 van Verordening (EU) 1169/2011 mag voedselinformatie de consument niet misleiden over onder meer de aard, samenstelling, herkomst en productiemethode van een levensmiddel. Artikel 16 van de Algemene Levensmiddelenverordening (EG) 178/2002 bepaalt hetzelfde voor etikettering, reclame en presentatie.
Bekende risicoproducten zijn vlees, vis, olijfolie, honing, specerijen en biologische producten. De paardenvleesaffaire van 2013 liet zien hoe kwetsbaar lange handelsketens zijn.
Welke strafrechtelijke gevolgen kan food fraud hebben?
Overtreding van de Warenwet en de daarop gebaseerde regels is een economisch delict op grond van de Wet op de economische delicten (WED). Bij opzet is het een misdrijf. Daarnaast kunnen commune delicten uit het Wetboek van Strafrecht van toepassing zijn.
Welke strafbepalingen spelen een rol?
- Oplichting (artikel 326 Sr): het met een listige kunstgreep of samenweefsel van verdichtsels bewegen tot afgifte van een goed of betaling.
- Valsheid in geschrift (artikel 225 Sr): het vervalsen van certificaten, analyserapporten of vrachtdocumenten.
- Verkoop van schadelijke waren (artikel 174 Sr): het verkopen van waren waarvan men weet dat ze schadelijk zijn voor leven of gezondheid, met verzwijging van dat schadelijke karakter.
- Overtreding van de Warenwet en EU-voedselregels als economisch delict (artikel 1a WED).
Wie kan worden vervolgd?
Niet alleen de natuurlijke persoon die de fraude pleegde, maar ook de rechtspersoon en degene die opdracht gaf of feitelijk leiding gaf aan de verboden gedraging (artikel 51 Sr). De rechter kan naast een straf ook ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel opleggen (artikel 36e Sr). Meer leest u bij fraude binnen een onderneming: wie is strafrechtelijk aansprakelijk?
Wat doet de NVWA?
De NVWA houdt toezicht op levensmiddelen en kan onder meer een waarschuwing geven, een bestuurlijke boete opleggen, een last onder bestuursdwang of dwangsom opleggen of producten uit de handel laten nemen. Bij vermoedens van opzettelijke fraude kan de NVWA-IOD, de opsporingsdienst van de NVWA, een strafrechtelijk onderzoek starten onder leiding van het Openbaar Ministerie. Tegen een bestuurlijke boete kunt u binnen zes weken bezwaar maken (artikel 6:7 Awb).
Welke civiele gevolgen kan food fraud hebben?
Afnemers kunnen u aanspreken op non-conformiteit, consumenten en concurrenten op misleiding, en benadeelden op onrechtmatige daad. Een veroordeling in een strafzaak kan die civiele claims versterken.
Aansprakelijkheid tegenover afnemers
Een levensmiddel dat niet de samenstelling of herkomst heeft die is afgesproken, beantwoordt niet aan de overeenkomst (artikel 7:17 BW). De afnemer kan dan herstel, vervanging, prijsvermindering, ontbinding (artikel 6:265 BW) of schadevergoeding vorderen. Heeft u zelf een vervalst ingrediënt gekocht, dan kunt u uw leverancier op dezelfde manier aanspreken.
Misleiding en onrechtmatige daad
Misleidende informatie tegenover consumenten is een oneerlijke handelspraktijk (artikelen 6:193a tot en met 6:193j BW). Tussen ondernemingen geldt de regeling voor misleidende reclame (artikel 6:194 BW). Een concurrent die schade lijdt door misleidende claims, kan een vordering instellen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW), bijvoorbeeld een verbod en schadevergoeding.
Doorwerking van een strafvonnis
Een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling levert in een civiele procedure dwingend bewijs op van de bewezenverklaarde feiten, behoudens tegenbewijs (artikel 161 Rv). Een strafzaak heeft daarom direct gevolgen voor de civiele positie van uw bedrijf.
Wat doet u als u fraude in uw keten ontdekt?
Beoordeel direct of er een risico voor de voedselveiligheid is. Zo ja, dan moet u het product uit de handel nemen en de NVWA informeren (artikel 19 van Verordening (EG) 178/2002).
Leg vast wat u heeft ontdekt, bewaar monsters en documenten en stel uw leverancier schriftelijk aansprakelijk. Wordt u benaderd door de NVWA-IOD of de FIOD, laat u dan bijstaan voordat u een verklaring aflegt; u heeft als verdachte het recht om te zwijgen (artikel 29 Sv). Meer leest u bij vermoedens van fraude en een FIOD-onderzoek.
Hoe beschermt u uw bedrijf tegen food fraud?
Voer een kwetsbaarheidsanalyse uit, controleer uw leveranciers en leg kwaliteits- en herkomsteisen contractueel vast. Een aantoonbaar zorgvuldig systeem beperkt zowel het risico als de verwijtbaarheid.
- Kwetsbaarheidsanalyse: certificeringsschema’s onder het Global Food Safety Initiative, zoals BRCGS en FSSC 22000, vragen een food fraud-kwetsbaarheidsanalyse (VACCP) naast de HACCP-analyse.
- Leveranciersbeoordeling: controleer certificaten bij de uitgevende instantie en laat risicovolle grondstoffen steekproefsgewijs analyseren.
- Contractuele afspraken: specificaties, herkomstgaranties, auditrechten, terugroepkosten en vrijwaring.
- Interne meldprocedure: medewerkers moeten vermoedens veilig kunnen melden.
Waar let u als producent of importeur op?
Als producent of importeur bent u verantwoordelijk voor wat u op de markt brengt. – Controleer of uw etiket klopt met de werkelijke samenstelling en herkomst. – Bewaar traceerbaarheidsgegevens van één schakel terug en één schakel vooruit (artikel 18 Verordening 178/2002). – Laat risicovolle grondstoffen periodiek analyseren. – Leg in uw inkoopcontracten vrijwaring en terugroepkosten vast.
Waar let u als afnemer of retailer op?
Als afnemer wilt u schade bij fraude kunnen verhalen. – Leg specificaties en herkomst schriftelijk vast in het contract. – Meld een afwijking direct en schriftelijk (artikel 6:89 BW). – Bewaar monsters en analyserapporten als bewijs. – Controleer of uw eigen claims tegenover consumenten onderbouwd zijn.
Wat kunnen wij voor u doen bij food fraud en misleiding?
Wij staan bedrijven bij in strafrechtelijke onderzoeken vanuit onze praktijk strafrecht en adviseren over de civiele en bestuursrechtelijke kant. – Wij staan u bij tijdens een verhoor of doorzoeking door de NVWA-IOD of FIOD. – Wij stellen een zienswijze of bezwaarschrift op tegen een boete of maatregel van de NVWA. – Wij beoordelen uw etiketten en claims op misleiding. – Wij stellen inkoopvoorwaarden op met herkomstgaranties en vrijwaringen. – Wij stellen uw leverancier aansprakelijk of verweren u tegen claims van afnemers.
Samengevat
- Food fraud is het opzettelijk verkeerd voorstellen van levensmiddelen voor financieel gewin; misleiding vereist geen opzet.
- Overtreding van de Warenwet is een economisch delict; daarnaast kunnen oplichting (326 Sr) en valsheid in geschrift (225 Sr) aan de orde zijn.
- Rechtspersonen en feitelijk leidinggevenden kunnen worden vervolgd (artikel 51 Sr).
- Civiel kunt u worden aangesproken op non-conformiteit, misleiding en onrechtmatige daad.
- Een kwetsbaarheidsanalyse, leverancierscontrole en goede contracten beperken risico en verwijtbaarheid.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de meest voorkomende vormen van voedselfraude?
Het vervangen of verdunnen van ingrediënten, een valse herkomst, onterechte biologische of andere keurmerken en het vervalsen van certificaten of analyserapporten.
Welke strafrechtelijke sancties kan mijn bedrijf krijgen?
Een geldboete, ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en bij een economisch delict ook bijkomende straffen en maatregelen, zoals stillegging van de onderneming. De hoogte hangt af van het delict en de ernst van de zaak.
Hoe beschermt u uw bedrijf tegen betrokkenheid bij voedselfraude?
Met een kwetsbaarheidsanalyse, strenge leveranciersselectie, analyse van risicovolle grondstoffen en contractuele herkomstgaranties met auditrechten.
Welke civiele gevolgen kan voedselfraude hebben?
Afnemers kunnen ontbinding en schadevergoeding vorderen, en concurrenten kunnen een verbod en schadevergoeding eisen wegens misleidende reclame of onrechtmatige daad.
Welke verantwoordelijkheden heeft mijn bedrijf voor voedselveiligheid?
U mag alleen veilig voedsel in de handel brengen (artikel 14 Verordening 178/2002), moet uw keten kunnen traceren en moet een onveilig product uit de handel nemen en de NVWA informeren.
Hoe toont u aan dat u voedselfraude probeert te voorkomen?
Met een gedocumenteerde kwetsbaarheidsanalyse, certificering zoals BRCGS of FSSC 22000, leveranciersaudits en vastgelegde analyseresultaten. Dat dossier is ook van belang bij de vraag of u iets te verwijten valt.
