Food fraud en misleiding: strafrechtelijke en civiele gevolgen voor uw bedrijf

Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Food fraud kan voor uw bedrijf leiden tot een bestuurlijke boete of maatregel van de NVWA, strafvervolging voor onder meer een economisch delict, oplichting of valsheid in geschrift, en civiele claims van afnemers en concurrenten. Ook als u zelf niet frauduleus handelde, maar een vervalst ingrediënt van een leverancier verwerkte, kunt u aansprakelijk zijn tegenover uw eigen afnemers; strafrechtelijk draait het dan vooral om opzet of verwijtbaarheid.

Hieronder leest u wat onder food fraud en misleiding valt, welke strafrechtelijke en civiele gevolgen er zijn en hoe u uw bedrijf beschermt. Zie ook ons artikel over etikettering van levensmiddelen.

Food fraud en misleiding: het verschil

Food fraud is het opzettelijk verkeerd voorstellen van levensmiddelen om er financieel voordeel mee te behalen. Voorbeelden zijn het vervangen van een duur ingrediënt door een goedkoper, een valse herkomst of een onterecht biologisch keurmerk.

Misleiding is breder en vereist geen opzet. Op grond van artikel 7 van Verordening (EU) 1169/2011 mag voedselinformatie de consument niet misleiden over onder meer de aard, samenstelling, herkomst en productiemethode van een levensmiddel. Artikel 16 van de Algemene Levensmiddelenverordening (EG) 178/2002 bepaalt hetzelfde voor etikettering, reclame en presentatie.

Hoe klein een misleidende aanduiding kan zijn, laat een uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven van 14 november 2023 zien (ECLI:NL:CBB:2023:629). Na NVWA-bevindingen kreeg een producent boetes voor de leeftijdsaanduiding “vanaf de 12e maand” op opvolgmelk en voor het woord “groeimelk”. Het CBb liet de boete van € 525 voor de leeftijdsaanduiding staan, maar vernietigde de boete voor “groeimelk”: die term is een gangbare benaming en geen gezondheidsclaim.

Bekende risicoproducten zijn vlees, vis, olijfolie, honing, specerijen en biologische producten. Lange handelsketens met veel tussenschakels zijn het kwetsbaarst.

Welke strafrechtelijke gevolgen kan food fraud hebben?

Overtreding van de Warenwet en de daarop gebaseerde regels is een economisch delict op grond van de Wet op de economische delicten (WED). Bij opzet is het een misdrijf. Daarnaast kunnen commune delicten uit het Wetboek van Strafrecht van toepassing zijn.

Wat de paardenvleeszaak laat zien

In de paardenvleeszaak veroordeelde het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch op 15 maart 2019 een vleeshandelaar tot twintig maanden gevangenisstraf (ECLI:NL:GHSHE:2019:1017). Zijn bedrijven verkochten “snippers 70/30” als rundvlees, terwijl het product paardenvlees bevatte. Het hof achtte hem als feitelijk leidinggever verantwoordelijk voor valsheid in geschrift: facturen, pakbonnen en verklaringen vermeldden geen paardenvlees. De rechtbank had dertig maanden opgelegd; het hof sprak hem van een deel van de feiten vrij.

De zaak laat zien dat het OM bij food fraud vaak niet de Warenwet, maar de valse documenten centraal zet. Wie handelspapieren laat opmaken die niet kloppen met de werkelijke samenstelling, loopt het grootste strafrechtelijke risico.

Wie kan worden vervolgd?

Niet alleen de natuurlijke persoon die de fraude pleegde, maar ook de rechtspersoon en degene die opdracht gaf of feitelijk leiding gaf aan de verboden gedraging (artikel 51 Sr). De rechter kan naast een straf ook ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel opleggen (artikel 36e Sr). Meer leest u bij fraude binnen een onderneming: wie is strafrechtelijk aansprakelijk?

Wat doet de NVWA?

De NVWA houdt toezicht op levensmiddelen en kan onder meer een waarschuwing geven, een bestuurlijke boete laten opleggen, een last onder bestuursdwang of dwangsom opleggen of producten uit de handel laten nemen. Bij vermoedens van opzettelijke fraude kan de NVWA-IOD, de opsporingsdienst van de NVWA, een strafrechtelijk onderzoek starten onder leiding van het Openbaar Ministerie. Tegen een bestuurlijke boete maakt u binnen zes weken bezwaar (artikel 6:7 Awb); daarna volgt beroep bij de bestuursrechter.

Welke civiele gevolgen kan food fraud hebben?

Afnemers kunnen u aanspreken op non-conformiteit, consumenten en concurrenten op misleiding, en benadeelden op onrechtmatige daad. Een veroordeling in een strafzaak versterkt die civiele claims.

Aansprakelijkheid tegenover afnemers

Een levensmiddel dat niet de samenstelling of herkomst heeft die is afgesproken, beantwoordt niet aan de overeenkomst (artikel 7:17 BW). De afnemer kan dan herstel, vervanging, prijsvermindering, ontbinding (artikel 6:265 BW) of schadevergoeding vorderen. Heeft u zelf een vervalst ingrediënt gekocht, dan kunt u uw leverancier op dezelfde manier aanspreken.

Misleiding en onrechtmatige daad

Misleidende informatie tegenover consumenten is een oneerlijke handelspraktijk (artikelen 6:193a tot en met 6:193j BW). Tussen ondernemingen geldt de regeling voor misleidende reclame (artikel 6:194 BW). Een concurrent die schade lijdt door misleidende claims, kan een vordering instellen op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW), bijvoorbeeld een verbod en schadevergoeding.

Doorwerking van een strafvonnis

Een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling levert in een civiele procedure dwingend bewijs op van de bewezenverklaarde feiten, behoudens tegenbewijs (artikel 161 Rv). Een bewezenverklaarde valsheid in geschrift, zoals in de paardenvleeszaak, kan een afnemer dus direct gebruiken in een schadeclaim.

Wat doet u als u fraude in uw keten ontdekt?

Beoordeel direct of er een risico voor de voedselveiligheid is. Zo ja, dan moet u het product uit de handel nemen en de NVWA informeren (artikel 19 van Verordening (EG) 178/2002).

Leg vast wat u heeft ontdekt, bewaar monsters en documenten en stel uw leverancier schriftelijk aansprakelijk. Wordt u benaderd door de NVWA-IOD of de FIOD, laat u dan bijstaan voordat u een verklaring aflegt; u heeft als verdachte het recht om te zwijgen (artikel 29 Sv). Meer leest u bij vermoedens van fraude en een FIOD-onderzoek.

Hoe beschermt u uw bedrijf tegen food fraud?

Voer een kwetsbaarheidsanalyse uit, controleer uw leveranciers en leg kwaliteits- en herkomsteisen contractueel vast. Een aantoonbaar zorgvuldig systeem beperkt zowel het risico als de verwijtbaarheid.

• Kwetsbaarheidsanalyse: certificeringsschema’s onder het Global Food Safety Initiative, zoals BRCGS en FSSC 22000, vragen een food fraud-kwetsbaarheidsanalyse (VACCP) naast de HACCP-analyse.
• Leveranciersbeoordeling: controleer certificaten bij de uitgevende instantie en laat risicovolle grondstoffen steekproefsgewijs analyseren.
• Contractuele afspraken: specificaties, herkomstgaranties, auditrechten, terugroepkosten en vrijwaring.
• Interne meldprocedure: medewerkers moeten vermoedens veilig kunnen melden.

Wat controleert u als producent of importeur?

Als producent of importeur bent u verantwoordelijk voor wat u op de markt brengt. U mag alleen veilig voedsel in de handel brengen (artikel 14 Verordening 178/2002).

• Controleer of uw etiket klopt met de werkelijke samenstelling en herkomst.
• Bewaar traceerbaarheidsgegevens van één schakel terug en één schakel vooruit (artikel 18 Verordening 178/2002).
• Laat risicovolle grondstoffen periodiek analyseren.
• Leg in uw inkoopcontracten vrijwaring en terugroepkosten vast.

Wat regelt u als afnemer of retailer?

Als afnemer wilt u schade bij fraude kunnen verhalen op uw leverancier.

• Leg specificaties en herkomst schriftelijk vast in het contract.
• Meld een afwijking binnen bekwame tijd en schriftelijk (artikel 6:89 BW en, bij koop, artikel 7:23 BW).
• Bewaar monsters en analyserapporten als bewijs.
• Controleer of uw eigen claims tegenover consumenten onderbouwd zijn.

Onze rol bij food fraud en misleiding

Wij staan bedrijven bij in strafrechtelijke onderzoeken vanuit onze praktijk strafrecht en adviseren over de civiele en bestuursrechtelijke kant.

• Bijstand tijdens een verhoor of doorzoeking door de NVWA-IOD of FIOD.
• Een zienswijze of bezwaarschrift tegen een boete of maatregel van de NVWA.
• Een toets van uw etiketten en claims op misleiding.
• Inkoopvoorwaarden met herkomstgaranties en vrijwaringen.
• Het aansprakelijk stellen van uw leverancier, of verweer tegen claims van afnemers.