Fraude binnen een onderneming: wanneer de bv en de bestuurder strafbaar zijn

Gepubliceerd op 27 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Bij fraude binnen een onderneming kan het Openbaar Ministerie zowel de onderneming zelf als de mensen die het feit pleegden of er leiding aan gaven vervolgen (artikel 51 Wetboek van Strafrecht). Een bestuurder is niet strafbaar alleen omdat hij bestuurder is: hij moet de fraude zelf hebben gepleegd, ertoe opdracht hebben gegeven of er feitelijk leiding aan hebben gegeven, bijvoorbeeld door bewust niet in te grijpen terwijl hij dat kon en moest.

Hieronder leest u wanneer een rechtspersoon dader is, wanneer een bestuurder of leidinggevende als feitelijk leidinggever strafbaar is, welk bewijs nodig is en wat een onderneming kan doen als fraude aan het licht komt. Meer achtergrond vindt u in ons artikel over bedrijven en strafrecht.

Om welke strafbare feiten gaat het bij bedrijfsfraude?

Fraude is geen eigen delict, maar een verzamelnaam. De meeste vormen staan in het Wetboek van Strafrecht.

Voor elk van die feiten gelden eigen bestanddelen, zoals opzet of het oogmerk om zichzelf of een ander te bevoordelen. Het OM moet al die bestanddelen bewijzen, ook als de verdachte een onderneming is.

Wanneer pleegt een onderneming zelf een strafbaar feit?

Een rechtspersoon is dader als de verboden gedraging redelijkerwijs aan hem kan worden toegerekend. In het Drijfmest-arrest van 21 oktober 2003 gaf de Hoge Raad als oriëntatiepunt of de gedraging plaatsvond in de sfeer van de rechtspersoon. Dat is in beginsel zo als zich een of meer van deze omstandigheden voordoen:

1. De gedraging is verricht door iemand die voor de onderneming werkt, in dienstbetrekking of anderszins.
2. De gedraging past in de normale bedrijfsvoering.
3. De gedraging is de onderneming dienstig geweest.
4. De onderneming kon erover beschikken en aanvaardde de gedraging. Onder aanvaarden valt ook het niet nemen van de zorg die redelijkerwijs kon worden gevergd om de gedraging te voorkomen.

Opzet of schuld van de rechtspersoon is een aparte vraag. Steelt een werknemer alleen voor zichzelf uit de kas, dan is de onderneming meestal slachtoffer en geen dader.

Wat is het verschil tussen functioneel daderschap en feitelijk leidinggeven?

Functioneel daderschap gaat over de vraag wie als dader geldt, terwijl iemand anders de handeling feitelijk uitvoerde. Het speelt vooral bij overtredingen van regels voor bedrijven, zoals milieu- en arbeidsregels. Feitelijk leidinggeven is een aparte vorm van strafbaarheid: iemand wordt gestraft omdat hij leiding gaf aan een strafbaar feit dat de rechtspersoon heeft gepleegd (artikel 51 lid 2 Sr).

Voor feitelijk leidinggeven moet eerst vaststaan dat de rechtspersoon het feit heeft begaan; pas daarna komt de vraag wie daaraan leiding gaf. Het OM kan de rechtspersoon, de feitelijk leidinggever of beiden vervolgen. Op de feitelijk leidinggever staat dezelfde maximumstraf als op de pleger.

Wanneer geeft een bestuurder feitelijk leiding aan fraude?

Een formele functie is niet genoeg en ook niet nodig. In het overzichtsarrest van 26 april 2016 zette de Hoge Raad de maatstaf op een rij. Iemand geeft feitelijk leiding als hij actief bijdraagt aan het strafbare feit. Ook een passieve rol kan genoeg zijn: hij is bevoegd en redelijkerwijs gehouden maatregelen te nemen om het feit te voorkomen, doet dat niet en aanvaardt bewust de aanmerkelijke kans dat het feit zich voordoet.

Dat opzet is een aparte eis. Het kan blijken uit wat de leidinggever wist over strafbare feiten binnen de rechtspersoon, of uit een werkwijze waarbij strafbare feiten onvermijdelijk waren. In die zaak hielp het de verdachte niet dat hij na 2000 geen bestuurlijk mandaat meer had. Ook iemand zonder formele functie, zoals een stille eigenaar, kan dus feitelijk leidinggever zijn. Wie niets wist en ook niet bewust een risico aanvaardde, is dat niet, ook niet als hij bestuurder is. Meer leest u in ons artikel over bestuurdersaansprakelijkheid bij strafbare feiten.

Welk bewijs is nodig, en wat betekent een veroordeling voor een civiele zaak?

De strafrechter mag alleen veroordelen als het feit wettig en overtuigend is bewezen (artikel 338 Wetboek van Strafvordering). Het bewijs moet bestaan uit wettige bewijsmiddelen, zoals verklaringen, documenten en deskundigenrapporten (artikel 339 Sv). Een verklaring van één getuige is niet genoeg (artikel 342 lid 2 Sv).

Eist de onderneming schadevergoeding van een frauderende werknemer bij de civiele rechter, dan geldt een andere route. Wie zich op een feit beroept, moet dat bewijzen (artikel 150 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering) en de rechter waardeert het bewijs vrij. Een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling levert in die civiele zaak dwingend bewijs op van het bewezen verklaarde feit; de veroordeelde mag tegenbewijs leveren (artikel 161 Rv).

Welke straffen kunnen een onderneming en een bestuurder krijgen?

De zaak kan ook eindigen met een transactie of strafbeschikking van het OM, zonder zitting.

Wat doet u als onderneming als u fraude ontdekt?

Stel eerst het bewijs veilig en laat een onafhankelijk intern onderzoek doen. Er is geen algemene wettelijke plicht om aangifte te doen van fraude. Sommige sectoren, zoals banken, accountants en notarissen, hebben wel meldplichten, bijvoorbeeld van ongebruikelijke transacties onder de Wwft.

1. Leg e-mails, boekhouding en systemen vast voordat iemand ze kan wijzigen.
2. Houd bij het onderzoek rekening met de privacy van werknemers en de regels van de AVG.
3. Hoor de betrokken werknemer voordat u een besluit neemt.
4. Bepaal of u aangifte doet en of de onderneming zich als benadeelde partij in het strafproces voegt (artikel 51f Sv).

Een werknemer die fraudeert, riskeert ontslag op staande voet. De werkgever moet het ontslag direct geven en de reden meteen meedelen (artikel 7:677 BW); de werknemer kan binnen twee maanden de kantonrechter vragen het ontslag te vernietigen (artikel 7:686a lid 4 BW). Zie ook ons artikel over ontslag op staande voet. Werkgevers met 50 of meer werknemers moeten verder een interne meldprocedure hebben (Wet bescherming klokkenluiders).

Hoe beperkt u als bestuurder uw strafrechtelijk risico?

Omdat ook nalaten feitelijk leidinggeven kan zijn, telt vooral wat u aantoonbaar hebt gedaan na een signaal.

• Leg vast welke controles er zijn, zoals functiescheiding en het vier-ogenprincipe bij betalingen.
• Reageer aantoonbaar op signalen van fraude en leg vast welke maatregelen u nam.
• Zorg dat de interne meldprocedure werkt en dat meldingen worden opgevolgd.
• Wordt u als verdachte of getuige gehoord door de FIOD of de politie, zoek dan vóór het verhoor juridische bijstand; als verdachte hebt u een zwijgrecht (artikel 29 Sv).

Wat u kunt verwachten bij een onderzoek, leest u in ons artikel over een FIOD-onderzoek.

Hoe helpen wij bij fraude binnen een onderneming?

Onze strafrechtadvocaten staan ondernemingen, bestuurders en werknemers bij in fraudezaken.

• Wij beoordelen of de gedraging volgens de Drijfmest-criteria aan de onderneming kan worden toegerekend.
• Wij toetsen of de eisen voor feitelijk leidinggeven van artikel 51 lid 2 Sr, waaronder het opzet, kunnen worden bewezen.
• Wij bereiden u voor op een verhoor door de FIOD of de politie en staan u bij tijdens het verhoor.
• Wij begeleiden een intern onderzoek, zodat het bewijs bruikbaar is en de rechten van werknemers worden gerespecteerd.
• Wij voeren het verweer bij de rechtbank of het overleg met het OM over een transactie of strafbeschikking.

Veelgestelde vragen

Kan een bv een strafblad krijgen?

Ja. Een veroordeling of strafbeschikking van een rechtspersoon wordt opgenomen in de justitiële documentatie, net als bij een natuurlijke persoon. Dat kan bijvoorbeeld meewegen bij een aanbesteding of een vergunningaanvraag.