Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Met een rechtskeuze legt u vooraf vast welk recht geldt voor uw huwelijksvermogen en, binnen grenzen, voor partneralimentatie. Op de echtscheiding zelf past een Nederlandse rechter in beginsel altijd Nederlands recht toe (artikel 10:56 BW). Welke rechter bevoegd is voor de echtscheiding, kunt u niet vooraf afspreken.
Een rechtskeuze voorkomt dus niet elk probleem, maar wel de grootste onzekerheid: volgens welk recht uw vermogen bij een scheiding wordt verdeeld. Over gezag en omgang van de kinderen kunt u geen rechtskeuze maken. En een keuze werkt alleen als zij per onderwerp duidelijk is verwoord, zoals het gerechtshof Den Haag in 2024 liet zien.
Inhoudsopgave
Per onderwerp een eigen regeling
Een rechtskeuze is een afspraak tussen echtgenoten over welk nationaal recht geldt voor een bepaald onderwerp. Er bestaat geen clausule die alles regelt. Elk onderwerp heeft een eigen Europese of verdragsregeling, met eigen keuzemogelijkheden en vormeisen. De tabel geeft het overzicht.
| Onderwerp | Rechtskeuze mogelijk? | Keuze van rechter mogelijk? | Regeling |
|---|---|---|---|
| Huwelijksvermogen (huwelijk vanaf 29 januari 2019) | Ja: recht van gewone verblijfplaats of nationaliteit van een van u | Onder voorwaarden | Vo. (EU) 2016/1103, art. 22 en 23 |
| Huwelijksvermogen (huwelijk 1 september 1992 tot 29 januari 2019) | Ja | Niet in het verdrag geregeld | Haags Huwelijksvermogensverdrag 1978 |
| Partneralimentatie | Ja, met beperkingen | Ja | Haags Alimentatieprotocol 2007, art. 8; Vo. (EG) 4/2009, art. 4 |
| Kinderalimentatie (kind onder 18) | Nee | Nee | Protocol art. 8 lid 3 |
| Echtscheiding zelf | Alleen in de procedure, bij gezamenlijke buitenlandse nationaliteit | Nee | Art. 10:56 BW; Vo. (EU) 2019/1111 (Brussel II-ter) |
| Gezag en omgang | Nee | In de regel rechter van verblijfplaats kind | Brussel II-ter |
Meer over welk recht zonder keuze geldt, leest u in ons artikel over internationale huwelijken en het toepasselijke recht.
Het recht voor uw huwelijksvermogen kiezen
Voor huwelijken vanaf 29 januari 2019 geldt de Huwelijksvermogensverordening (Vo. (EU) 2016/1103). U kunt kiezen voor het recht van het land waar een van u of u beiden gewoon verblijft, of voor het recht van een land waarvan een van u de nationaliteit heeft (artikel 22). Die mogelijkheden worden beoordeeld op het moment van de keuze.
De keuze moet schriftelijk zijn, gedateerd en door u beiden ondertekend (artikel 23). Daarnaast gelden de vormeisen voor huwelijkse voorwaarden van het land waar u woont. In Nederland komt dat neer op een notariële akte.
Voor huwelijken van 1 september 1992 tot 29 januari 2019 geldt meestal het Haags Huwelijksvermogensverdrag 1978. Zonder keuze kan het toepasselijke recht onder dat verdrag na een verhuizing of na tien jaar wonen in een ander land vanzelf wijzigen. Een rechtskeuze voorkomt dat.
Hoe hard die verwijzingsregels zijn, bleek bij de Hoge Raad op 17 januari 2020 (ECLI:NL:HR:2020:70). De Hoge Raad overwoog dat het Huwelijksvermogensverdrag een gesloten stelsel van verwijzingsregels bevat. Daarin is geen ruimte voor de Nederlandse uitzondering voor gerechtvaardigd vertrouwen (artikel 10:9 BW). Wie denkt dat een ander recht geldt dan het verdrag aanwijst, kan daar dus niet op vertrouwen. Een uitdrukkelijke rechtskeuze geeft wel zekerheid.
Het gekozen recht bepaalt welke goederen worden gedeeld, hoe schulden worden verdeeld en wat privé blijft. In Nederland geldt sinds 1 januari 2018 de beperkte gemeenschap van goederen. Veel andere landen kennen gescheiden vermogens of een verrekening van de aanwas. Over huwelijkse voorwaarden leest u meer in ons artikel over huwelijkse voorwaarden bij scheiding.
Een rechtskeuze voor partneralimentatie, en waarom die vaak mislukt
Voor partneralimentatie kunt u op elk moment een rechtskeuze maken op grond van artikel 8 van het Haags Alimentatieprotocol 2007. U kiest dan voor het recht van de nationaliteit of de gewone verblijfplaats van een van u. U kunt ook kiezen voor het recht dat u voor uw huwelijksvermogen of de echtscheiding hebt gekozen.
Er zijn twee grenzen. Voor onderhoud van een kind jonger dan 18 jaar is geen rechtskeuze mogelijk (artikel 8 lid 3). En de rechter laat het gekozen recht buiten toepassing als dat kennelijk onbillijke of onredelijke gevolgen heeft, tenzij u bij de keuze volledig was geïnformeerd over de gevolgen (artikel 8 lid 5).
Een keuze moet bovendien duidelijk zijn. Het gerechtshof Den Haag oordeelde op 27 november 2024 (ECLI:NL:GHDHA:2024:2273) over huwelijkse voorwaarden uit 2012 waarin Egyptisch recht was gekozen voor het huwelijksgoederenrecht en de ontbinding van het huwelijk. De man meende dat die keuze ook de partneralimentatie omvatte. Het hof vond de tekst niet duidelijk genoeg en zag geen keuze voor alimentatie. Omdat de vrouw in Nederland woonde, gold Nederlands recht.
De verschillen tussen landen zijn groot. Naar Nederlands recht duurt partneralimentatie in beginsel de helft van de huwelijksduur, met een maximum van vijf jaar en uitzonderingen (artikel 1:157 BW). Kinderalimentatie loopt door tot 21 jaar. Andere landen hanteren andere termijnen en berekeningen. Laat de gevolgen per land doorrekenen voordat u kiest.
Het recht voor de echtscheiding zelf: artikel 10:56 BW
Een Nederlandse rechter beslist volgens Nederlands recht of en op welke grond een huwelijk kan worden ontbonden (artikel 10:56 lid 1 van Boek 10 BW). Nederland doet niet mee aan de Europese Rome III-verordening, die in andere lidstaten wel een vooraf gemaakte rechtskeuze voor de echtscheiding toelaat.
Er is één uitzondering. Hebt u beiden dezelfde buitenlandse nationaliteit, dan kunt u in de procedure kiezen voor het recht van dat land (artikel 10:56 lid 2 BW). Die keuze moet uitdrukkelijk blijken uit het verzoekschrift of verweerschrift. Het Nederlandse recht, met duurzame ontwrichting als enige grond, is in de praktijk meestal eenvoudiger.
De bevoegde rechter: Brussel II-ter en de vraag wie het eerst indient
Een rechtskeuze bepaalt niet welke rechter de echtscheiding behandelt. Dat regelt de Verordening Brussel II-ter (Vo. (EU) 2019/1111, van toepassing sinds 1 augustus 2022), op basis van onder meer de gewone verblijfplaats en de nationaliteit van de echtgenoten (artikel 3). Een forumkeuze voor de echtscheiding zelf is daarin niet mogelijk.
Dat de Nederlandse rechter soms niet bevoegd is, bleek bij de rechtbank Midden-Nederland op 20 januari 2026 (ECLI:NL:RBMNE:2026:320). De rechtbank verklaarde zich onbevoegd over de echtscheiding, de partneralimentatie en de verdeling van het huwelijksvermogen. Over het gezag en de kinderalimentatie voor de dochter, die in Nederland woonde, besliste zij wel. Eén scheiding kan dus over twee landen verdeeld raken.
Vaak zijn meerdere landen tegelijk bevoegd. Dan is de rechter bij wie het eerst een verzoek is ingediend bevoegd, en houden latere rechters de zaak aan. Wie het eerst indient, bepaalt dus mede welk land beslist en daarmee soms het toepasselijke recht. Lees hierover ons artikel over forumshopping bij echtscheiding.
Voor alimentatie is een forumkeuze wel mogelijk, behalve voor kinderen onder de 18 jaar (artikel 4 Alimentatieverordening, Vo. (EG) nr. 4/2009). Voor het huwelijksvermogen kan een forumkeuze onder voorwaarden op grond van de Huwelijksvermogensverordening. Gezag en omgang behandelt in de regel de rechter van het land waar het kind gewoon verblijft.
Erkenning van de rechtskeuze buiten de EU
Binnen de lidstaten die meedoen aan de Huwelijksvermogensverordening wordt een rechtskeuze die aan de verordening voldoet, erkend. Buiten die landen hangt het af van het recht van dat land. Hebt u bezittingen buiten de EU, zoals een woning, controleer dan of dat land de keuze accepteert en of voor onroerend goed eigen regels gelden.
Een echtscheiding die in een EU-land is uitgesproken, wordt in de andere lidstaten erkend zonder aparte procedure (Brussel II-ter). Voor erkenning in Nederland van een echtscheiding van buiten de EU, zie ons artikel over erkenning van buitenlandse echtscheidingen.
Een rechtskeuze vastleggen in vier stappen
Woont u in Nederland, dan legt u een rechtskeuze voor uw huwelijksvermogen vast bij notariële akte, meestal samen met huwelijkse voorwaarden. Dat kan voor of tijdens het huwelijk. Een keuze tijdens het huwelijk werkt in beginsel alleen voor de toekomst, tenzij u anders afspreekt (artikel 22 lid 2 Vo. 2016/1103).
- Bepaal per onderwerp welk recht u wilt: huwelijksvermogen, partneralimentatie en eventueel een forumkeuze voor alimentatie. Noem elk onderwerp met zoveel woorden; de Haagse zaak uit 2024 laat zien wat een vage formulering kost.
- Controleer of dat recht een toegestane keuze is op grond van uw nationaliteit of verblijfplaats op het moment van de keuze.
- Laat de gevolgen van het gekozen recht voor u beiden uitleggen en leg vast dat dit is gebeurd (artikel 8 lid 5 Alimentatieprotocol).
- Laat de akte opstellen door de notaris en inschrijven in het huwelijksgoederenregister.
Buitenlandse stukken voor een Nederlandse procedure, zoals een huwelijksakte, moeten vaak een apostille of legalisatie hebben. Een vertaling maakt u via een beëdigd vertaler uit het Register beëdigde tolken en vertalers (Rbtv).
Aandachtspunten voor de partner met het hoogste inkomen of vermogen
- Leg de rechtskeuze voor het huwelijksvermogen vast voordat u verhuist; onder het verdrag van 1978 kan het recht anders vanzelf wijzigen.
- Zorg dat de andere partner aantoonbaar volledig is geïnformeerd, anders kan een alimentatiekeuze buiten toepassing blijven.
- Controleer of het gekozen recht wordt erkend in landen waar u vermogen hebt.
Aandachtspunten voor de partner met het laagste inkomen of vermogen
- Laat u voor ondertekening zelfstandig adviseren over wat u met de keuze opgeeft.
- Vraag een vertaling als de akte niet in uw taal is opgesteld.
- Ga na in welk land u bij een scheiding het eerst kunt indienen en wat dat betekent voor alimentatie en verdeling.
Rechtskeuze en verblijfsrecht
Een rechtskeuze heeft geen invloed op uw verblijfsrecht. Hebt u een verblijfsvergunning bij uw partner, dan moet u de scheiding melden bij de IND en een eigen verblijfsgrond aanvragen als u wilt blijven. Lees hierover ons artikel over verblijfsrecht bij echtscheiding.
Onze rol bij een rechtskeuze of internationale scheiding
- Beoordelen welk recht nu op uw huwelijk van toepassing is en welke keuzes u hebt.
- Met de notaris afstemmen over de tekst van de rechtskeuze en de huwelijkse voorwaarden.
- Bij een scheiding beoordelen in welk land u kunt indienen en de termijnen bewaken.
- De procedure in Nederland voeren als scheidingsadvocaat of familierecht advocaat.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er zonder rechtskeuze?
Dan bepalen de verwijzingsregels welk recht geldt. Onder de Huwelijksvermogensverordening is dat in de eerste plaats het recht van uw eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats na het huwelijk (artikel 26).
Kunnen wij nog een rechtskeuze maken als wij al getrouwd zijn?
Ja. Voor het huwelijksvermogen kan dat tijdens het huwelijk, bij notariële akte als u in Nederland woont. Voor partneralimentatie kan dat op elk moment, schriftelijk (artikel 8 Alimentatieprotocol).
Geldt dit ook voor een geregistreerd partnerschap?
Voor het vermogen van geregistreerde partners geldt een eigen verordening (Vo. (EU) 2016/1104) met vergelijkbare keuzemogelijkheden. Niet elk land erkent een geregistreerd partnerschap.
Lees ook: internationale echtscheiding: wat als een van de partners in het buitenland woont?
