Rechtskeuze bij internationale scheiding: wat kunt u vooraf vastleggen?

Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

Met een rechtskeuze legt u vooraf vast welk recht geldt voor uw huwelijksvermogen en, binnen grenzen, voor partneralimentatie. Op de echtscheiding zelf past een Nederlandse rechter in beginsel altijd Nederlands recht toe (art. 10:56 BW), en welke rechter bevoegd is, kunt u met een clausule niet vooraf bepalen.

Een rechtskeuze voorkomt dus niet elk probleem, maar wel de grootste onzekerheid: hoe uw vermogen bij een scheiding wordt verdeeld. Over gezag en omgang van de kinderen kunt u geen rechtskeuze maken.

Wat is een rechtskeuze bij een internationaal huwelijk?

Een rechtskeuze is een afspraak tussen echtgenoten over welk nationaal recht geldt voor een bepaald onderwerp. Per onderwerp gelden eigen regels: voor het huwelijksvermogen, voor alimentatie en voor de echtscheiding zelf.

Dat onderscheid is belangrijk. Er bestaat geen clausule die “alles” regelt. Een goed opgestelde rechtskeuze noemt daarom per onderwerp welk recht geldt en voldoet aan de vormeisen van de regeling die daarvoor geldt. Meer over welk recht zonder keuze geldt, leest u in ons artikel over internationale huwelijken en het toepasselijke recht.

Welk recht kunt u kiezen voor uw huwelijksvermogen?

Voor huwelijken vanaf 29 januari 2019 geldt de Europese Huwelijksvermogensverordening (Vo. (EU) 2016/1103). U kunt kiezen voor het recht van het land waar één van u of u beiden gewoon verblijft, of voor het recht van een land waarvan één van u de nationaliteit heeft (art. 22).

Die mogelijkheden worden beoordeeld op het moment van de keuze. De keuze moet schriftelijk zijn, gedateerd en door u beiden ondertekend (art. 23), en daarnaast voldoen aan de vormeisen voor huwelijkse voorwaarden in uw woonland. In Nederland betekent dat een notariële akte.

Voor huwelijken van 1 september 1992 tot 29 januari 2019 geldt meestal het Haags Huwelijksvermogensverdrag 1978. Zonder keuze kan het toepasselijke recht onder dat verdrag na een verhuizing of na tien jaar wonen in een ander land automatisch wijzigen. Een rechtskeuze voorkomt dat.

Het gekozen recht bepaalt welke goederen worden gedeeld, hoe schulden worden verdeeld en wat privé blijft. In Nederland geldt sinds 1 januari 2018 de beperkte gemeenschap van goederen; veel andere landen kennen een stelsel van gescheiden vermogens of een verrekening van de aanwas. Over huwelijkse voorwaarden leest u meer in ons artikel over huwelijkse voorwaarden bij scheiding.

Kunt u een rechtskeuze maken voor alimentatie?

Ja, voor partneralimentatie, met beperkingen. Volgens het Haags Alimentatieprotocol 2007 (art. 8) kunt u kiezen voor het recht van de nationaliteit of de gewone verblijfplaats van één van u, of voor het recht dat u voor uw huwelijksvermogen of de echtscheiding heeft gekozen.

Voor kinderalimentatie voor kinderen onder de 18 jaar is geen rechtskeuze mogelijk. Bovendien past de rechter het gekozen recht niet toe als dat kennelijk onbillijke gevolgen heeft en u bij de keuze niet volledig was geïnformeerd over de gevolgen.

De verschillen zijn groot. Naar Nederlands recht duurt partneralimentatie in beginsel maximaal vijf jaar (art. 1:157 BW), met uitzonderingen, en loopt kinderalimentatie door tot 21 jaar. Andere landen hanteren andere termijnen en berekeningen. Laat de gevolgen per land doorrekenen voordat u kiest.

Welk recht geldt voor de echtscheiding zelf?

Een Nederlandse rechter beslist volgens Nederlands recht of en op welke grond een huwelijk kan worden ontbonden (art. 10:56 lid 1 BW). Nederland doet niet mee aan de Europese Rome III-verordening, die in andere lidstaten wel een vooraf gemaakte rechtskeuze voor de echtscheiding toelaat.

Er is één uitzondering: hebben u beiden dezelfde buitenlandse nationaliteit, dan kunt u in de procedure kiezen voor het recht van dat land (art. 10:56 lid 2 BW). Die keuze moet uitdrukkelijk blijken uit het verzoekschrift of verweerschrift. In de praktijk is het Nederlandse recht, met duurzame ontwrichting als enige grond, meestal eenvoudiger.

Bepaalt een rechtskeuze ook welke rechter bevoegd is?

Nee. Voor de echtscheiding bepaalt de Verordening Brussel II-ter (sinds 1 augustus 2022) welke rechter bevoegd is, op basis van onder meer de gewone verblijfplaats en de nationaliteit van de echtgenoten (art. 3). Een forumkeuze voor de echtscheiding zelf is daarin niet mogelijk.

Vaak zijn meerdere landen tegelijk bevoegd. Dan is de rechter bij wie het eerst een verzoek is ingediend bevoegd en moeten latere rechters de zaak aanhouden. Wie het eerst indient, bepaalt dus mede welk land beslist, en daarmee soms het toepasselijke recht. Lees hierover ons artikel over forumshopping bij echtscheiding.

Voor alimentatie is een forumkeuze wel mogelijk, behalve voor kinderen onder de 18 jaar (art. 4 Alimentatieverordening, Vo. (EG) nr. 4/2009). Voor het huwelijksvermogen kan een forumkeuze onder voorwaarden in de Huwelijksvermogensverordening. Gezag en omgang behandelt in de regel de rechter van het land waar het kind gewoon verblijft.

Wordt de rechtskeuze in het buitenland erkend?

Binnen de lidstaten die meedoen aan de Huwelijksvermogensverordening wordt een rechtskeuze die aan de verordening voldoet, erkend. Buiten die landen hangt het af van het recht van dat land.

Heeft u bezittingen buiten de EU, zoals een woning, controleer dan of dat land de keuze accepteert en of voor onroerend goed eigen regels gelden. Een echtscheiding uitgesproken in een EU-land wordt in andere lidstaten erkend zonder aparte procedure. Voor erkenning van een echtscheiding van buiten de EU in Nederland, zie ons artikel over erkenning van buitenlandse echtscheidingen.

Hoe legt u een rechtskeuze vast?

Woont u in Nederland, dan legt u een rechtskeuze voor uw huwelijksvermogen vast bij notariële akte, meestal samen met huwelijkse voorwaarden. U kunt dat vóór of tijdens het huwelijk doen; een keuze tijdens het huwelijk werkt in beginsel alleen voor de toekomst, tenzij u anders afspreekt.

1. Bepaal per onderwerp welk recht u wilt: huwelijksvermogen, partneralimentatie en eventueel een forumkeuze voor alimentatie.
2. Controleer of dat recht een toegestane keuze is op grond van uw nationaliteit of verblijfplaats.
3. Laat de gevolgen van het gekozen recht voor u beiden uitleggen en vastleggen.
4. Laat de akte opstellen door de notaris en inschrijven in het huwelijksgoederenregister.

Buitenlandse stukken voor een Nederlandse procedure, zoals een huwelijksakte, moeten vaak zijn voorzien van een apostille of legalisatie en worden vertaald door een beëdigd vertaler die is ingeschreven in het Register beëdigde tolken en vertalers (Rbtv).

Waar let u op als u de economisch sterkere partner bent?

• Leg de rechtskeuze voor het huwelijksvermogen vast vóórdat u verhuist.
• Zorg dat de andere partner aantoonbaar volledig is geïnformeerd, anders kan een alimentatiekeuze buiten toepassing blijven.
• Controleer of het gekozen recht wordt erkend in landen waar u vermogen heeft.

Waar let u op als u de economisch zwakkere partner bent?

• Laat u vóór ondertekening zelfstandig adviseren over wat u met de keuze opgeeft.
• Vraag een vertaling als de akte niet in uw taal is opgesteld.
• Ga na in welk land u bij een scheiding het eerst kunt indienen en wat dat betekent.

Heeft een scheiding gevolgen voor uw verblijfsrecht?

Een rechtskeuze heeft geen invloed op uw verblijfsrecht. Heeft u een verblijfsvergunning bij uw partner, dan moet u de scheiding melden bij de IND en een eigen verblijfsgrond aanvragen als u wilt blijven. Lees hierover ons artikel over verblijfsrecht bij echtscheiding.

Wat kunnen wij voor u doen bij een rechtskeuze en internationale scheiding?

• Beoordelen welk recht nu op uw huwelijk van toepassing is en welke keuzes u heeft.
• De gevolgen van verschillende rechtsstelsels voor vermogen en alimentatie vergelijken.
• Met de notaris afstemmen over de tekst van de rechtskeuze en huwelijkse voorwaarden.
• Bij een scheiding beoordelen in welk land u kunt indienen en de termijnen bewaken.
• De procedure in Nederland voeren als scheidingsadvocaat of familierecht advocaat.

Samengevat

• Voor het huwelijksvermogen kunt u kiezen voor het recht van nationaliteit of gewone verblijfplaats (Vo. 2016/1103, art. 22).
• Voor partneralimentatie kan een rechtskeuze; voor kinderen onder de 18 niet.
• Op de echtscheiding zelf past de Nederlandse rechter Nederlands recht toe, behalve bij een gemeenschappelijke vreemde nationaliteit en keuze in de procedure.
• Een rechtskeuze bepaalt niet welke rechter de echtscheiding behandelt.

Veelgestelde vragen

Wat gebeurt er zonder rechtskeuze?

Dan bepalen de verwijzingsregels welk recht geldt. Onder de Huwelijksvermogensverordening is dat meestal het recht van uw eerste gemeenschappelijke gewone verblijfplaats na het huwelijk (art. 26).

Kunnen wij nog een rechtskeuze maken als wij al getrouwd zijn?

Ja. Voor het huwelijksvermogen kan dat tijdens het huwelijk, bij notariële akte als u in Nederland woont. Voor partneralimentatie kan dat op elk moment schriftelijk.

Kunnen wij afspreken dat een bepaalde rechter de scheiding behandelt?

Niet voor de echtscheiding zelf; Brussel II-ter laat geen forumkeuze toe. Voor alimentatie en onder voorwaarden voor het huwelijksvermogen wel.

Kunnen wij het recht voor gezag en omgang kiezen?

Nee. Daarover beslist in de regel de rechter van het land waar het kind gewoon verblijft, volgens zijn eigen recht en met het belang van het kind voorop.

Geldt dit ook voor een geregistreerd partnerschap?

Voor het vermogen van geregistreerde partners geldt een eigen verordening (Vo. (EU) 2016/1104) met vergelijkbare keuzemogelijkheden. Niet elk land erkent een geregistreerd partnerschap.

Lees ook: internationale echtscheiding: wat als een van de partners in het buitenland woont?