Internationale echtscheiding: welke rechter is bevoegd en welk recht geldt

Gepubliceerd op 30 oktober 2020 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

U kunt in Nederland scheiden als de Nederlandse rechter bevoegd is volgens artikel 3 van Verordening (EU) 2019/1111 (Brussel II-ter), bijvoorbeeld omdat u allebei in Nederland woont, uw partner hier woont of u allebei Nederlander bent. Op de echtscheiding zelf past de Nederlandse rechter dan Nederlands recht toe (artikel 10:56 BW), maar voor uw vermogen, de alimentatie en de kinderen kan het recht of de rechter van een ander land gelden.

Een echtscheiding is internationaal zodra er een grensoverschrijdend element in zit: een buitenlandse nationaliteit, een partner in het buitenland, een huwelijk buiten Nederland of vermogen in een ander land. Ook twee Nederlanders die samen in Spanje wonen, scheiden internationaal. De rechter splitst uw zaak dan op in afzonderlijke vragen, elk met een eigen regeling.

Welke regeling geldt voor welk onderdeel?

Wanneer is de Nederlandse rechter bevoegd?

Als uw situatie past in een van de gronden van artikel 3 Brussel II-ter. Eén grond is genoeg; ze hebben geen rangorde. Brussel II-ter geldt sinds 1 augustus 2022 in alle EU-lidstaten behalve Denemarken en verving Brussel II-bis. De verordening geldt ook voor een scheiding van tafel en bed en voor nietigverklaring van een huwelijk.

Heeft maar één van u de Nederlandse nationaliteit en woont u allebei in het buitenland, dan is dat niet genoeg. Is volgens de verordening geen enkele rechter in de EU bevoegd, bijvoorbeeld omdat u allebei buiten de EU woont, dan bepaalt het nationale recht de rechtsmacht (artikel 6 Brussel II-ter). In Nederland is dat artikel 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv), dat de gronden van de verordening van overeenkomstige toepassing verklaart.

Wat is uw gewone verblijfplaats?

De plaats waar het werkelijke centrum van uw leven ligt. Het gaat om de feiten, niet alleen om uw inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP). De rechter kijkt naar werk of studie, woning, de school van de kinderen en sociale en familiebanden. Ook een verblijf dat tijdelijk bedoeld was, zoals een uitzending als expat, kan na verloop van tijd een gewone verblijfplaats in Nederland opleveren.

De rechter toetst zijn bevoegdheid uit zichzelf, op de dag dat het verzoekschrift wordt ingediend. Verhuist een van u daarna, dan blijft hij bevoegd voor de echtscheiding.

Wat als uw partner in een ander land ook een scheiding aanvraagt?

Binnen de EU behandelt de rechter bij wie het eerst een verzoek is ingediend de zaak. De later aangezochte rechter houdt de behandeling aan en verklaart zich onbevoegd zodra de eerste rechter zijn bevoegdheid vaststelt (artikel 20 Brussel II-ter). Wie als eerste indient, bepaalt dus in welk land de procedure loopt.

Zijn rechters in meer landen bevoegd, dan mag de verzoeker kiezen. Dat heet forumshopping en is toegestaan, maar een kortstondig of schijnbaar verblijf om te kunnen procederen telt niet als gewone verblijfplaats. Omdat landen sterk verschillen in de duur van partneralimentatie en de verdeling van vermogen, is de keuze van het land een strategische afweging. Buiten de EU geldt de voorrangsregel niet vanzelf, zodat twee procedures naast elkaar kunnen lopen.

Welk recht past de Nederlandse rechter toe op de echtscheiding?

Nederlands recht. Volgens artikel 10:56 lid 1 BW beslist de Nederlandse rechter naar Nederlands recht of het huwelijk kan worden ontbonden, ook als geen van u Nederlander is. Nederland doet niet mee aan Verordening (EU) nr. 1259/2010 (Rome III). Lidstaten die wel meedoen, zoals Duitsland, België en Frankrijk, volgen de verwijzingsregels uit die verordening.

Naar Nederlands recht is de enige echtscheidingsgrond duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW). U hoeft geen schuld aan te tonen en niet eerst gescheiden te hebben gewoond. Er is één uitzondering. Heeft u allebei dezelfde buitenlandse nationaliteit, dan past de rechter het recht van dat land toe als u daar samen voor kiest, of als de keuze van een van u onweersproken blijft. Kiest maar één van u, dan geldt die keuze ook als u allebei een werkelijke maatschappelijke band met dat land heeft (artikel 10:56 lid 2 BW). De keuze moet uitdrukkelijk zijn of duidelijk blijken uit het verzoekschrift of verweerschrift (lid 3).

Kunt u scheiden als u in het buitenland bent getrouwd?

Ja. Waar u bent getrouwd, maakt voor de bevoegdheid niet uit; het huwelijk moet wel in Nederland worden erkend. Een buiten Nederland gesloten huwelijk dat geldig is naar het recht van het land van voltrekking, wordt erkend (artikel 10:31 BW). Inschrijving in een Nederlands register is daarvoor niet nodig. Een huwelijksverklaring van een bevoegde autoriteit geeft het vermoeden dat het huwelijk geldig is (artikel 10:31 lid 4 BW).

Erkenning wordt geweigerd als het huwelijk in strijd is met de Nederlandse openbare orde (artikel 10:32 BW), bijvoorbeeld bij bigamie of als een van u bij het huwelijk jonger was dan achttien jaar, tenzij u inmiddels allebei achttien bent.

Welk recht geldt voor uw huwelijksvermogen?

Dat hangt af van uw trouwdatum, niet van het land waar u trouwde. Voor huwelijken vanaf 29 januari 2019 geldt Verordening (EU) 2016/1103. Voor huwelijken van 1 september 1992 tot die datum geldt in de regel het Haags Huwelijksvermogensverdrag van 14 maart 1978.

Onder de verordening geldt zonder rechtskeuze het recht van uw eerste gezamenlijke gewone verblijfplaats kort na het huwelijk, daarna het recht van uw gezamenlijke nationaliteit en anders het recht waarmee u samen het nauwst verbonden bent (artikel 26). Dat recht verandert daarna niet vanzelf. U kunt kiezen voor het recht van het land waar een van u woont of waarvan een van u de nationaliteit heeft (artikel 22). Die keuze is schriftelijk, gedateerd en door u beiden ondertekend. De rechter die de echtscheiding behandelt, is in de regel ook bevoegd voor het huwelijksvermogen (artikel 5). Berust zijn bevoegdheid alleen op de woonduur van de verzoeker, dan moet u daar allebei mee instemmen.

Onder het Haags verdrag 1978 kan het toepasselijke recht tijdens het huwelijk automatisch wisselen, bijvoorbeeld na een nationaliteitswijziging of na meer dan tien jaar wonen in een ander land. Op verschillende perioden van hetzelfde huwelijk kan dan verschillend recht gelden. Zo oordeelde de Rechtbank Den Haag op 12 mei 2025 (ECLI:NL:RBDHA:2025:8764) over een echtpaar dat in 1996 op het Marokkaanse consulaat in Rotterdam trouwde. Tot mei 2001 gold Marokkaans recht met scheiding van goederen; na de naturalisatie van de man gold voor de toekomst Nederlands recht met de algehele gemeenschap. Alleen wat na die datum was verworven, werd bij helfte verdeeld.

Geldt Nederlands recht, dan valt een huwelijk vanaf 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden in de beperkte gemeenschap van goederen; voor oudere huwelijken geldt in beginsel de algehele gemeenschap. Hoe u een rechtskeuze zo formuleert dat die in beide landen standhoudt, leest u bij de rechtskeuzeclausule bij een internationale scheiding.

Hoe verdeelt u bezittingen in het buitenland?

De bevoegde rechter beslist over het hele huwelijksvermogen, ook over een woning of rekening in het buitenland. De uitvoering, zoals de levering van een buitenlandse woning, verloopt volgens het recht van het land waar het goed ligt. Maak eerst een volledige inventarisatie van vastgoed, rekeningen, aandelen en pensioenen, en spreek een peildatum en een wisselkoers af. Verzwijgt een echtgenoot opzettelijk een goed van de gemeenschap, dan verliest hij zijn aandeel daarin aan de ander (artikel 3:194 lid 2 BW). De fiscale gevolgen van een grensoverschrijdende verdeling laat u beoordelen door een fiscalist; internationale fiscale structurering valt buiten onze praktijk.

Wat gebeurt er met uw pensioen?

Nederlands pensioen wordt verdeeld volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wvps 1995): ieder krijgt in beginsel de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen. Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, anders moet u de uitbetaling zelf met uw ex regelen. Het wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij scheiding 2022 is niet in werking getreden; de Wvps 1995 blijft gelden. Een buitenlandse pensioenuitvoerder is niet aan de Wvps gebonden, dus over buitenlands pensioen maakt u aparte afspraken in het convenant.

Welk recht geldt voor alimentatie over de grens?

De bevoegde rechter volgt uit de Alimentatieverordening (Verordening (EG) nr. 4/2009) en het toepasselijke recht uit het Haags Alimentatieprotocol van 23 november 2007. Hoofdregel is het recht van het land waar de alimentatiegerechtigde zijn gewone verblijfplaats heeft. De rechter die de echtscheiding behandelt, mag in de regel ook over de alimentatie beslissen.

Bij partneralimentatie kan een van u zich ertegen verzetten dat het recht van de woonplaats van de ontvanger geldt, als het huwelijk nauwer verbonden is met een ander land, zoals dat van uw laatste gezamenlijke woonplaats (artikel 5 van het protocol). Voer dat verweer direct in uw eerste processtuk.

Geldt Nederlands recht, dan duurt partneralimentatie in beginsel de helft van de duur van het huwelijk, met een maximum van vijf jaar en uitzonderingen voor lange huwelijken en jonge kinderen (artikel 1:157 BW). Kinderalimentatie loopt tot het kind 21 jaar is (artikel 1:395a BW). Buitenlandse inkomsten en expatvergoedingen tellen mee bij de draagkracht. Leg in de afspraken ook vast in welke munt wordt betaald en wanneer de bedragen worden herzien, omdat wisselkoersen en kosten van levensonderhoud uiteenlopen. Een alimentatiebeslissing kan in een ander land worden erkend en ten uitvoer gelegd. Meer leest u bij kinderalimentatie in internationale gezinnen en de inning van alimentatie over de grens via het LBIO.

Wie beslist over de kinderen?

In beginsel de rechter van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft op het moment dat de zaak aanhangig wordt gemaakt (artikel 7 lid 1 Brussel II-ter; buiten de EU het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996). Woont uw kind in het buitenland, dan kan de Nederlandse rechter uw huwelijk wel ontbinden, maar niet zonder meer over gezag en omgang beslissen.

Dat moment telt per verzoek. De Hoge Raad besliste op 8 november 2024 (ECLI:NL:HR:2024:1594) over een verzoek om een terugverhuisgebod dat pas in hoger beroep werd gedaan. Dat verzoek was aanhangig op de dag van het hogerberoepschrift. Het kind woonde toen in de Verenigde Arabische Emiraten, zodat de Nederlandse rechter voor dat verzoek niet bevoegd was.

Heeft u minderjarige kinderen, dan hoort bij het verzoekschrift een ouderschapsplan (artikel 815 lid 2 Rv). Leg daarin bij een internationale scheiding ook vast wie de reiskosten betaalt, hoe het kind reist, hoe vakanties over twee landen worden verdeeld, hoe het contact op afstand verloopt (bijvoorbeeld vaste videobelmomenten) en wat er met paspoorten gebeurt. Verhuizen met een kind naar het buitenland mag niet zonder toestemming van de andere ouder met gezag of vervangende toestemming van de rechter (artikel 1:253a BW); anders is sprake van internationale kinderontvoering. Meer leest u bij kinderen, verhuizing en paspoorten na een internationale scheiding.

Hoe verloopt de procedure in Nederland?

Een echtscheiding begint met een verzoekschrift dat een advocaat bij de rechtbank indient; zonder advocaat kan dat niet. U dient het verzoek samen of alleen in. Bij een eenzijdig verzoek krijgt uw partner zes weken voor een verweerschrift.

Woont uw partner in het buitenland, dan moet het verzoekschrift daar volgens de voorgeschreven regels worden betekend: binnen de EU via de Betekeningsverordening (Verordening (EU) 2020/1784), daarbuiten via het Haags Betekeningsverdrag 1965 of langs diplomatieke weg. Dat is vaak de grootste vertragingsfactor. Een zitting via een videoverbinding is soms mogelijk; dat vraagt u vooraf aan. De verdere stappen staan in de echtscheidingsprocedure van verzoekschrift tot inschrijving.

Welke stukken heeft u nodig?

Anderstalige stukken laat u vertalen door een vertaler die is ingeschreven in het Register beëdigde tolken en vertalers. Begin vroeg: buitenlandse akten opvragen en legaliseren kan weken tot maanden duren.

Wanneer bent u officieel gescheiden?

Pas als de beschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Dat moet binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden, anders verliest zij haar kracht (artikel 1:163 BW). De beschikking wordt onherroepelijk als binnen drie maanden geen hoger beroep is ingesteld, of eerder als u allebei een akte van berusting tekent. Is uw buitenlandse huwelijk nooit in een Nederlands register ingeschreven, dan gebeurt de inschrijving in de registers van de gemeente Den Haag.

Wordt de echtscheiding in het andere land erkend?

Binnen de EU wel, zonder aparte procedure (artikel 30 Brussel II-ter). Voor gebruik in een andere lidstaat vraagt u bij de rechtbank het certificaat op grond van de verordening. Buiten de EU bepaalt het andere land dat zelf. Daar heeft u meestal een apostille of legalisatie en een beëdigde vertaling nodig, en soms een erkenningsprocedure ter plaatse. Een scheiding die in het land van uw partner niet wordt erkend, laat u daar formeel getrouwd, wat problemen geeft bij hertrouwen of vastgoed.

Andersom wordt een echtscheiding van buiten de EU in Nederland erkend als zij na een behoorlijke procedure is uitgesproken door een instantie met rechtsmacht, of als de andere echtgenoot ermee heeft ingestemd of erin heeft berust (artikel 10:57 BW). Zie erkenning van buitenlandse echtscheidingen in Nederland.

Wat betekent de scheiding voor expats en hun verblijfsrecht?

Heeft u een verblijfsvergunning op eigen naam, bijvoorbeeld als kennismigrant, dan verandert er door de scheiding niets. Is uw vergunning gebaseerd op verblijf bij uw partner, dan vervalt die grond en geeft u de wijziging binnen vier weken door aan de IND. Onder voorwaarden is een vergunning op een andere grond mogelijk, zoals werk of voortgezet verblijf; daarbij telt vooral hoe lang u al rechtmatig in Nederland verblijft. De Nederlandse nationaliteit verliest u door een echtscheiding niet. Meer leest u bij scheiden als expat in Nederland.

Wat regelt u voordat u het verzoek indient?

• Stel vast welke grond van artikel 3 Brussel II-ter u heeft, inclusief de termijn van een jaar of zes maanden.
• Vergelijk welk recht elke bevoegde rechter op alimentatie en vermogen zou toepassen.
• Stel uw trouwdatum en eerste gezamenlijke woonland vast: vóór of na 29 januari 2019 maakt verschil.
• Vraag apostille, legalisatie en beëdigde vertalingen tijdig aan.
• Verhuis niet met de kinderen zonder schriftelijke toestemming van de andere ouder of de rechter.

Wat doet u als uw partner in het buitenland een procedure start?

• Stel vast op welke datum het buitenlandse verzoek is ingediend; binnen de EU bepaalt dat de voorrang.
• Laat direct beoordelen of de buitenlandse rechter echt bevoegd is, en betwist dat in uw eerste verweer binnen de buitenlandse termijn.
• Verzamel bewijs van de werkelijke gewone verblijfplaats van u allebei, zoals huurcontract, arbeidscontract en inschrijving.
• Neemt uw partner de kinderen mee, schakel dan direct de Centrale autoriteit internationale kinderaangelegenheden in.

Wat doen wij bij een internationale echtscheiding?

• Beoordelen of de Nederlandse rechter bevoegd is (artikel 3 Brussel II-ter of artikel 4 Rv) en in welk land u het best indient.
• Per onderdeel vaststellen welk recht geldt: echtscheiding, huwelijksvermogen, alimentatie en kinderen.
• Het verzoekschrift, ouderschapsplan en convenant opstellen en de betekening in het buitenland regelen.
• De bevoegdheid van een buitenlandse rechter betwisten en afstemmen met een advocaat in het andere land.
• De termijnen bewaken: inschrijving binnen zes maanden en pensioenmelding binnen twee jaar.

Dit doen wij als scheidingsadvocaat en familierechtadvocaat.

Internationale echtscheiding in vijf punten

• Bevoegdheid volgt uit artikel 3 Brussel II-ter; de plaats van het huwelijk telt niet.
• Binnen de EU krijgt de rechter bij wie het eerst is ingediend voorrang (artikel 20).
• Op de echtscheiding zelf past de Nederlandse rechter Nederlands recht toe (artikel 10:56 BW).
• Het recht op uw vermogen hangt af van uw trouwdatum en kan onder het Haags verdrag 1978 tijdens het huwelijk wisselen.
• Over de kinderen beslist de rechter van hun woonland, getoetst per verzoek (HR 8 november 2024).

Veelgestelde vragen

Moet ik voor de zitting naar Nederland komen?

Niet altijd. Bij een gezamenlijk verzoek is vaak geen zitting nodig. Bij een zitting kan de rechtbank soms een videoverbinding toestaan; uw advocaat vraagt dat vooraf aan.

Kunnen wij afspreken welke rechter onze scheiding behandelt?

Voor de echtscheiding zelf niet; daarvoor gelden alleen de gronden van artikel 3 Brussel II-ter. Voor partneralimentatie en huwelijksvermogen is een forumkeuze of rechtskeuze wel mogelijk, binnen de grenzen van de Alimentatieverordening en Verordening (EU) 2016/1103.

Geldt dit ook voor een geregistreerd partnerschap?

Dezelfde bevoegdheidsgronden gelden op overeenkomstige wijze, en de Nederlandse rechter is altijd bevoegd als het partnerschap in Nederland is aangegaan (artikel 4 lid 4 Rv). Controleer vooraf of het andere land de beëindiging erkent, want niet elk land kent het geregistreerd partnerschap.

De wetteksten vindt u op wetten.overheid.nl: Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en Burgerlijk Wetboek Boek 1. Lees ook internationaal familierecht: de basis en internationaal co-ouderschap.