Internationale echtscheiding: welke rechter is bevoegd en welk recht geldt?

Gepubliceerd op 30 oktober 2020 · Laatst bijgewerkt op 13 oktober 2026

U kunt in Nederland scheiden als de Nederlandse rechter bevoegd is volgens artikel 3 van Verordening (EU) 2019/1111 (Brussel II-ter), bijvoorbeeld omdat u allebei in Nederland woont, uw partner hier woont of u allebei Nederlander bent. Op de echtscheiding zelf past de Nederlandse rechter dan Nederlands recht toe (artikel 10:56 BW), maar voor uw vermogen, de alimentatie en de kinderen kan het recht of de rechter van een ander land gelden.

Een echtscheiding is internationaal zodra er een grensoverschrijdend element in zit: een buitenlandse nationaliteit, een partner die in het buitenland woont, een huwelijk dat buiten Nederland is gesloten of vermogen in een ander land. Ook twee Nederlanders die samen in Spanje wonen, scheiden internationaal. De rechter splitst uw zaak dan op in afzonderlijke vragen, en elke vraag heeft een eigen regeling.

Wanneer is de Nederlandse rechter bevoegd?

De Nederlandse rechter is bevoegd als uw situatie past in een van de gronden van artikel 3 Brussel II-ter. Eén grond is genoeg; ze staan naast elkaar en hebben geen rangorde.

Brussel II-ter geldt sinds 1 augustus 2022 in alle EU-lidstaten behalve Denemarken en verving Brussel II-bis. De verordening geldt ook voor een scheiding van tafel en bed en voor de nietigverklaring van een huwelijk. De Nederlandse rechter is bevoegd als:

• u allebei uw gewone verblijfplaats in Nederland heeft;
• Nederland uw laatste gezamenlijke gewone verblijfplaats was en een van u hier nog woont;
• de echtgenoot tegen wie het verzoek is gericht (de verweerder) in Nederland woont;
• u een gezamenlijk verzoek indient en een van u in Nederland woont;
• u als verzoeker in Nederland woont en hier ten minste een jaar direct voor het verzoek verblijft;
• u als verzoeker in Nederland woont, de Nederlandse nationaliteit heeft en hier ten minste zes maanden direct voor het verzoek verblijft;
• u allebei de Nederlandse nationaliteit heeft, waar u ook woont.

Heeft maar één van u de Nederlandse nationaliteit en woont u allebei in het buitenland, dan is dat niet genoeg. Is volgens de verordening geen enkele rechter in de EU bevoegd, bijvoorbeeld omdat u allebei buiten de EU woont, dan bepaalt artikel 4 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) de rechtsmacht. Dat artikel verklaart dezelfde gronden van de verordening van overeenkomstige toepassing.

Wat is uw gewone verblijfplaats?

Uw gewone verblijfplaats is de plaats waar het werkelijke centrum van uw leven ligt. Het gaat om de feiten, niet alleen om uw inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP).

De rechter kijkt naar uw werk of studie, uw woning, de school van de kinderen en uw sociale en familiebanden. Ook een verblijf dat bedoeld was als tijdelijk, zoals een uitzending als expat, kan na verloop van tijd een gewone verblijfplaats in Nederland opleveren. De rechter toetst zijn bevoegdheid uit zichzelf en beoordeelt die op de dag dat het verzoekschrift wordt ingediend; verhuist een van u daarna, dan blijft hij bevoegd.

Wat als uw partner in een ander land ook een scheiding aanvraagt?

Binnen de EU behandelt de rechter bij wie het eerst een verzoek is ingediend de zaak. De later aangezochte rechter houdt de behandeling aan en verklaart zich onbevoegd zodra de eerste rechter zijn bevoegdheid vaststelt (artikel 20 Brussel II-ter).

Zijn rechters in meer landen bevoegd, dan mag de verzoeker kiezen. Dat bewust kiezen heet forumshopping en is toegestaan, maar een kortstondig of schijnbaar verblijf om te kunnen procederen telt niet als gewone verblijfplaats. Omdat rechtsstelsels sterk verschillen in de duur van partneralimentatie en in de verdeling van vermogen, is de keuze van het land een strategische afweging. Buiten de EU geldt de voorrangsregel niet vanzelf, zodat twee procedures naast elkaar kunnen lopen.

Welk recht past de Nederlandse rechter toe op de echtscheiding?

Nederlands recht. Volgens artikel 10:56 lid 1 BW beslist de Nederlandse rechter naar Nederlands recht of het huwelijk kan worden ontbonden, ook als geen van u Nederlander is.

Nederland doet niet mee aan Verordening (EU) nr. 1259/2010 (Rome III) over het toepasselijke echtscheidingsrecht. Lidstaten die wel meedoen, zoals Duitsland, België en Frankrijk, volgen hun eigen verwijzingsregels uit die verordening. Naar Nederlands recht is de enige echtscheidingsgrond duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). U hoeft geen schuld aan te tonen en u hoeft niet eerst een periode gescheiden te hebben gewoond.

Er is één uitzondering. Heeft u allebei dezelfde buitenlandse nationaliteit, dan past de rechter het recht van dat land toe als u daar samen voor kiest of als de keuze van een van u door de ander niet wordt weersproken. Kiest maar één van u, dan geldt die keuze ook als u allebei een werkelijke maatschappelijke band met dat land heeft (artikel 10:56 lid 2 BW). De keuze moet uitdrukkelijk zijn of duidelijk blijken uit het verzoekschrift of verweerschrift (lid 3).

Kunt u scheiden als u in het buitenland bent getrouwd?

Ja. Waar u bent getrouwd, maakt voor de bevoegdheid niet uit; het huwelijk moet wel in Nederland worden erkend. Een buiten Nederland gesloten huwelijk dat geldig is naar het recht van het land van voltrekking, wordt erkend (artikel 10:31 BW).

Inschrijving in een Nederlands register is voor de erkenning niet nodig. Een huwelijksverklaring van een bevoegde autoriteit geeft het vermoeden dat het huwelijk geldig is (artikel 10:31 lid 4 BW). Erkenning wordt geweigerd als het huwelijk in strijd is met de Nederlandse openbare orde (artikel 10:32 BW), bijvoorbeeld bij bigamie of als een van u bij het huwelijk jonger was dan achttien jaar, tenzij u inmiddels allebei achttien bent.

Bij het verzoek hoort de buitenlandse huwelijksakte, voorzien van een apostille of legalisatie, tenzij een verdrag of de EU-verordening openbare documenten (Verordening (EU) 2016/1191) dat overbodig maakt. Anderstalige stukken laat u vertalen door een vertaler die is ingeschreven in het Register beëdigde tolken en vertalers. Begin daar vroeg mee, want legalisatie kan weken tot maanden duren.

Welk recht geldt voor uw huwelijksvermogen?

Dat hangt af van uw trouwdatum, niet van het land waar u trouwde. Voor huwelijken vanaf 29 januari 2019 geldt Verordening (EU) 2016/1103, voor huwelijken van 1 september 1992 tot die datum in de regel het Haags Huwelijksvermogensverdrag van 14 maart 1978.

Onder de verordening geldt zonder rechtskeuze het recht van uw eerste gezamenlijke gewone verblijfplaats kort na het huwelijk, daarna het recht van uw gezamenlijke nationaliteit en anders het recht waarmee u samen het nauwst verbonden bent (artikel 26). Dat recht verandert daarna niet vanzelf. U kunt een rechtskeuze maken voor het recht van het land waar een van u woont of waarvan een van u de nationaliteit heeft (artikel 22); die keuze moet schriftelijk, gedateerd en door u beiden ondertekend zijn. De rechter die de echtscheiding behandelt, is in de regel ook bevoegd voor het huwelijksvermogen (artikel 5). Berust zijn bevoegdheid alleen op de woonduur van de verzoeker, dan moet u daar allebei mee instemmen.

Onder het Haags verdrag 1978 is de eerste gewone verblijfplaats na het huwelijk ook het uitgangspunt, maar het toepasselijke recht kan tijdens het huwelijk automatisch wisselen, bijvoorbeeld na een verblijf van meer dan tien jaar in een ander land of na een nationaliteitswijziging. Op verschillende perioden van hetzelfde huwelijk kan dan verschillend recht gelden. Een voorbeeld is de beschikking van de rechtbank Den Haag van 12 mei 2025 (ECLI:NL:RBDHA:2025:8764): voor een echtpaar dat in 1996 op een Marokkaans consulaat in Nederland trouwde, gold eerst Marokkaans huwelijksvermogensrecht en, na de naturalisatie van de man in 2001, voor de toekomst Nederlands recht.

Geldt Nederlands recht, dan valt een huwelijk vanaf 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden in de beperkte gemeenschap van goederen; voor oudere huwelijken geldt in beginsel de algehele gemeenschap. Hoe u een rechtskeuze zo formuleert dat die in beide landen standhoudt, leest u in ons artikel over de rechtskeuzeclausule bij een internationale scheiding.

Hoe verdeelt u bezittingen in het buitenland?

De bevoegde rechter beslist over het hele huwelijksvermogen, ook over een woning of rekening in het buitenland. De uitvoering, zoals de levering van een buitenlandse woning, verloopt volgens het recht en de procedures van het land waar het goed ligt.

Maak daarom eerst een volledige inventarisatie van vastgoed, bank- en beleggingsrekeningen, aandelen en pensioenen, en spreek een peildatum en een wisselkoers af. Verzwijgt een echtgenoot opzettelijk een goed van de gemeenschap, dan verliest hij zijn aandeel daarin aan de ander (artikel 3:194 lid 2 BW). De fiscale gevolgen van een grensoverschrijdende verdeling laat u beoordelen door een fiscalist.

Wat gebeurt er met uw pensioen?

Nederlands pensioen wordt verdeeld volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wvps 1995): ieder krijgt in beginsel de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen. Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, anders moet u de uitbetaling zelf met uw ex-partner regelen.

Het wetsvoorstel Wet pensioenverdeling bij scheiding 2022 is niet in werking getreden; de Wvps 1995 blijft dus gelden. Een buitenlandse pensioenuitvoerder is niet aan de Wvps gebonden. Over buitenlands pensioen maakt u daarom afzonderlijke afspraken in het convenant.

Welk recht geldt voor alimentatie over de grens?

De bevoegde rechter volgt uit de Alimentatieverordening (Verordening (EG) nr. 4/2009) en het toepasselijke recht uit het Haags Alimentatieprotocol van 23 november 2007. Hoofdregel is het recht van het land waar de alimentatiegerechtigde zijn gewone verblijfplaats heeft.

De rechter die de echtscheiding behandelt, mag in de regel ook over de alimentatie beslissen. Bij partneralimentatie kan een van u zich ertegen verzetten dat het recht van de woonplaats van de ontvanger geldt, als het huwelijk nauwer verbonden is met een ander land, zoals dat van uw laatste gezamenlijke woonplaats (artikel 5 van het protocol). Voer dat verweer direct in uw eerste processtuk.

Geldt Nederlands recht, dan duurt partneralimentatie in beginsel de helft van de duur van het huwelijk, met een maximum van vijf jaar en uitzonderingen voor lange huwelijken en jonge kinderen (artikel 1:157 BW). Kinderalimentatie loopt tot het kind 21 jaar is (artikel 1:395a BW). Buitenlandse inkomsten en expatvergoedingen tellen mee bij de draagkracht. Over de bevoegde rechter bij kinderalimentatie in internationale gezinnen en over de inning van alimentatie over de grens via het LBIO leest u meer in aparte artikelen.

Wie beslist over de kinderen?

In beginsel de rechter van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft (artikel 7 Brussel II-ter; buiten de EU het Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996). Woont uw kind in het buitenland, dan kan de Nederlandse rechter uw huwelijk wel ontbinden, maar niet zonder meer over gezag en omgang beslissen.

Heeft u minderjarige kinderen, dan hoort bij het verzoekschrift een ouderschapsplan (artikel 815 lid 2 Rv). Leg daarin bij een internationale scheiding ook reiskosten, vakanties in twee landen, contact op afstand en afspraken over paspoorten vast. Verhuizen met een kind naar het buitenland mag niet zonder toestemming van de andere ouder met gezag of vervangende toestemming van de rechter (artikel 1:253a BW); anders is sprake van internationale kinderontvoering. Meer leest u in ons artikel over kinderen, verhuizing en paspoorten na een internationale scheiding.

Hoe verloopt de procedure in Nederland?

Een echtscheiding begint met een verzoekschrift dat een advocaat bij de rechtbank indient; zonder advocaat kan dat niet. U dient het verzoek samen in of alleen, en bij een eenzijdig verzoek krijgt uw partner zes weken voor een verweerschrift.

Woont uw partner in het buitenland, dan moet het verzoekschrift daar volgens de voorgeschreven regels worden betekend: binnen de EU via de Betekeningsverordening (Verordening (EU) 2020/1784), daarbuiten via het Haags Betekeningsverdrag 1965 of langs diplomatieke weg. Dat is vaak de grootste vertragingsfactor. Een zitting via een videoverbinding is soms mogelijk; dat vraagt u vooraf aan bij de rechtbank. De stappen van de echtscheidingsprocedure van verzoekschrift tot inschrijving zijn verder dezelfde. U heeft in elk geval nodig:

• de huwelijksakte met apostille of legalisatie en zo nodig een beëdigde vertaling;
• een uittreksel uit de BRP of een vergelijkbaar buitenlands bewijs van woonplaats;
• bewijs van nationaliteit van u allebei;
• de geboorteakten van minderjarige kinderen en het ouderschapsplan;
• eventuele huwelijkse voorwaarden of een rechtskeuze en stukken over inkomen en vermogen.

Wanneer bent u officieel gescheiden?

Pas als de beschikking is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Dat moet binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden, anders verliest zij haar kracht en moet u opnieuw beginnen (artikel 1:163 BW).

De beschikking wordt onherroepelijk als binnen drie maanden geen hoger beroep is ingesteld, of eerder als u allebei een akte van berusting tekent. Is uw buitenlandse huwelijk nooit in een Nederlands register ingeschreven, dan vindt de inschrijving plaats in de registers van de gemeente Den Haag. Uw advocaat verzorgt die inschrijving.

Wordt de echtscheiding in het andere land erkend?

Binnen de EU wel, zonder aparte procedure (artikel 30 Brussel II-ter). Buiten de EU bepaalt het andere land dat zelf, en daar moet u voor het indienen van het verzoek naar kijken.

Voor gebruik in een andere lidstaat vraagt u bij de rechtbank het certificaat op grond van Brussel II-ter. Voor een land buiten de EU heeft u meestal een apostille of legalisatie en een beëdigde vertaling nodig, en soms een erkenningsprocedure ter plaatse. Een scheiding die in het land van uw partner niet wordt erkend, laat u daar formeel getrouwd, wat problemen geeft bij hertrouwen of vastgoed. Andersom wordt een echtscheiding van buiten de EU in Nederland erkend als zij na een behoorlijke procedure is uitgesproken door een instantie met rechtsmacht (artikel 10:57 BW). Meer daarover leest u in ons artikel over de erkenning van buitenlandse echtscheidingen in Nederland.

Wat betekent de scheiding voor expats en hun verblijfsrecht?

Heeft u een verblijfsvergunning op eigen naam, bijvoorbeeld als kennismigrant, dan verandert er door de scheiding niets. Is uw vergunning gebaseerd op verblijf bij uw partner, dan vervalt die grond en moet u de wijziging binnen vier weken aan de IND doorgeven.

Onder voorwaarden is een vergunning op een andere grond mogelijk, zoals werk of voortgezet verblijf; daarbij telt vooral hoe lang u al rechtmatig in Nederland verblijft. Laat dit beoordelen voordat de scheiding is uitgesproken. De Nederlandse nationaliteit verliest u door een echtscheiding niet.

Waar let u op als u de scheiding wilt aanvragen?

• Controleer welke grond van artikel 3 Brussel II-ter u heeft, inclusief de termijn van een jaar of zes maanden.
• Vergelijk vooraf welk recht elke bevoegde rechter op alimentatie en vermogen zou toepassen.
• Stel uw trouwdatum en eerste gezamenlijke woonland vast: voor of na 29 januari 2019 maakt verschil.
• Vraag apostille, legalisatie en beëdigde vertalingen tijdig aan.
• Verhuis niet met de kinderen zonder schriftelijke toestemming van de andere ouder of de rechter.

Waar let u op als uw partner in het buitenland een procedure start?

• Stel vast op welke datum het buitenlandse verzoek is ingediend.
• Laat direct beoordelen of de buitenlandse rechter echt bevoegd is.
• Betwist de bevoegdheid in uw eerste verweer en houd de buitenlandse termijn aan.
• Verzamel bewijs van de werkelijke gewone verblijfplaats van u allebei, zoals huurcontract, arbeidscontract en inschrijving.
• Neemt uw partner de kinderen mee, schakel dan direct de Centrale autoriteit internationale kinderaangelegenheden in.

Wat kunnen wij voor u doen bij een internationale echtscheiding?

• Beoordelen of de Nederlandse rechter bevoegd is op grond van artikel 3 Brussel II-ter of artikel 4 Rv, en in welk land u het verzoek het best indient.
• Vaststellen welk recht geldt voor de echtscheiding, uw huwelijksvermogen en de alimentatie.
• Het verzoekschrift, het ouderschapsplan en het convenant opstellen en de betekening aan uw partner in het buitenland regelen.
• De bevoegdheid van een buitenlandse rechter betwisten of onderhandelen met de advocaat van uw partner in het andere land.
• De termijnen bewaken voor inschrijving binnen zes maanden en pensioenmelding binnen twee jaar, als onderdeel van onze praktijk als scheidingsadvocaat en familierechtadvocaat.

Samengevat

• De Nederlandse rechter is bevoegd op een van de gronden van artikel 3 Brussel II-ter; buiten de EU-regeling volgt de rechtsmacht uit artikel 4 Rv.
• Op de echtscheiding zelf past hij Nederlands recht toe (artikel 10:56 BW), tenzij u een gezamenlijke buitenlandse nationaliteit heeft en voor dat recht kiest.
• Het recht op uw vermogen hangt af van uw trouwdatum: Verordening (EU) 2016/1103 vanaf 29 januari 2019, daarvoor meestal het Haags verdrag 1978.
• Alimentatie volgt in beginsel het recht van de woonplaats van de ontvanger; over de kinderen beslist de rechter van het land waar zij wonen.
• Laat de beschikking binnen zes maanden inschrijven en controleer vooraf of het andere land de scheiding erkent.

Veelgestelde vragen

Kan ik in Nederland scheiden als ik in het buitenland woon?

Ja, als u en uw partner allebei de Nederlandse nationaliteit hebben, als uw partner nog in Nederland woont of als Nederland uw laatste gezamenlijke woonland was en uw partner hier nog woont. Heeft maar één van u de Nederlandse nationaliteit en wonen u allebei in het buitenland, dan is de Nederlandse rechter in de regel niet bevoegd.

Moet ik voor de zitting naar Nederland komen?

Niet altijd. Bij een gezamenlijk verzoek is vaak geen zitting nodig. Bij een zitting kan de rechtbank soms een videoverbinding toestaan; uw advocaat vraagt dat vooraf aan.

Kunnen wij afspreken welke rechter onze scheiding behandelt?

Voor de echtscheiding zelf niet; daarvoor gelden alleen de gronden van artikel 3 Brussel II-ter. Voor partneralimentatie en voor het huwelijksvermogen is een forumkeuze of rechtskeuze wel mogelijk, binnen de grenzen van de Alimentatieverordening en Verordening (EU) 2016/1103.

Geldt dit ook voor een geregistreerd partnerschap?

Voor een geregistreerd partnerschap gelden dezelfde bevoegdheidsgronden op overeenkomstige wijze, en de Nederlandse rechter is altijd bevoegd als het partnerschap in Nederland is aangegaan (artikel 4 lid 4 Rv). Controleer vooraf of het andere land de beëindiging erkent, want niet elk land kent het geregistreerd partnerschap.

Wordt een buitenlandse echtscheiding in Nederland erkend?

Een echtscheiding uit een andere EU-lidstaat wordt van rechtswege erkend. Een echtscheiding van buiten de EU wordt erkend als zij na een behoorlijke procedure is uitgesproken door een instantie met rechtsmacht, of als de andere echtgenoot ermee heeft ingestemd of erin heeft berust (artikel 10:57 BW).

Lees ook: internationaal familierecht: de basis en kinderen en internationale co-ouderschapssituaties.