Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 15 november 2026
Wie tijdens en na de scheiding in de woning blijft, spreekt u bij voorkeur samen af en legt u vast in het echtscheidingsconvenant. Komt u er niet uit, dan kan de rechter tijdens de procedure een van u het uitsluitend gebruik geven (artikel 822 lid 1 onder a Rv) en na de scheiding op verzoek nog zes maanden (artikel 1:165 BW); dat hangt af van belangen, niet van wie eigenaar is.
Het gebruik van de woning en de eigendom zijn twee aparte vragen. Het gebruik regelt de rechter tijdelijk. De eigendom volgt uit uw huwelijksgoederenregime en wordt pas bij de verdeling definitief: uitkoop of verkoop.
Inhoudsopgave
Welke regeling geldt op welk moment?
Het moment waarop u iets vraagt, bepaalt de grondslag. De twee routes lopen na elkaar en niet door elkaar.
| Fase | Regeling | Wetsartikel | Duur |
|---|---|---|---|
| Tijdens het huwelijk, zonder procedure | Beide echtgenoten mogen in de woning wonen; voor verkoop van de woning of opzegging van de huur is toestemming van de ander nodig | Art. 1:88 BW | Tot een rechterlijke beslissing |
| Tijdens de echtscheidingsprocedure | Voorlopige voorziening: uitsluitend gebruik voor een van beiden | Art. 821 en 822 lid 1 onder a Rv | Tot de inschrijving van de echtscheiding |
| Na inschrijving van de echtscheiding | Voortgezet gebruik van woning en inboedel | Art. 1:165 BW | Ten hoogste zes maanden na inschrijving |
| Daarna, zolang de woning gemeenschappelijk is | Regeling van het gebruik als gewone gemeenschap | Art. 3:168 en 3:169 BW | Tot de verdeling |
| Huurwoning | De rechter bepaalt wie van beiden huurder blijft | Art. 7:266 BW | Vanaf de door de rechter bepaalde datum |
Mag de eigenaar de ander uit huis zetten?
Nee. Zolang het huwelijk of geregistreerd partnerschap duurt, heeft de niet-eigenaar een beschermd woonrecht. Dat geldt ook als de woning alleen op naam van de ander staat. Alleen de rechter kan het gebruik ontnemen. Wie eigenmachtig de sloten vervangt, riskeert een kort geding met een ontruimingsbevel of dwangsom.
Is er sprake van huiselijk geweld, dan bestaat een snellere route buiten de scheiding om. De burgemeester kan op grond van de Wet tijdelijk huisverbod een huisverbod van tien dagen opleggen. Dat kan worden verlengd tot ten hoogste vier weken.
Hoe vraagt u tijdens de procedure het uitsluitend gebruik?
Met een verzoek om voorlopige voorzieningen bij de rechtbank. Dat is een snelle procedure naast de echtscheiding zelf; een advocaat is verplicht. De mondelinge behandeling begint niet later dan in de derde week na de week van indiening (artikel 821 Rv). U heeft dus binnen enkele weken duidelijkheid, terwijl de echtscheiding maanden kan duren.
In dezelfde procedure kan de rechter ook beslissen over de kinderen, de omgang, alimentatie en de afgifte van spullen voor dagelijks gebruik (artikel 822 Rv). U kunt het verzoek ook doen voordat de echtscheiding is aangevraagd. Het echtscheidingsverzoek moet dan snel volgen, anders vervallen de voorzieningen. Meer hierover leest u bij voorlopige voorzieningen bij echtscheiding.
Tegen een voorlopige voorziening staat in beginsel geen hoger beroep open. Wel kunt u de rechtbank vragen de beslissing te wijzigen of in te trekken als de omstandigheden zijn veranderd, of als de beslissing op onjuiste of onvolledige gegevens berustte (artikel 824 Rv). Blijft u tot de beslissing noodgedwongen onder één dak, lees dan over samenwonen met uw ex tijdens de scheiding.
Waar kijkt de rechter naar bij de toewijzing?
De rechter weegt de belangen van beiden af. Er is geen vaste rangorde en geen voorrang voor de eigenaar. De vraag is wie de woning het hardst nodig heeft en wie haar redelijkerwijs kan missen.
| Factor | Wat de rechter onderzoekt | Wat u kunt overleggen |
|---|---|---|
| Belang van de kinderen | Bij wie hebben de kinderen hun hoofdverblijf; kunnen zij op dezelfde school blijven? | Ouderschapsplan of zorgschema, schoolgegevens |
| Financiële draagkracht | Wie kan de hypotheek of huur alleen dragen? | Loonstroken, overzicht woonlasten |
| Alternatieve woonruimte | Wie kan op korte termijn elders terecht? | Bewijs van uw zoektocht, inschrijfduur woningcorporatie |
| Bijzondere omstandigheden | Een aangepaste woning bij ziekte of handicap, een praktijk of onderneming aan huis | Verklaring van huisarts of specialist, KVK-uittreksel |
Het belang van de kinderen weegt in de praktijk vaak het zwaarst. De ouder bij wie de kinderen volgens het ouderschapsplan doordeweeks wonen, staat daardoor sterker. Bij een gelijke verdeling van de zorg (co-ouderschap) valt dat argument weg en wegen draagkracht en alternatieve woonruimte zwaarder. Een concrete onderbouwing doet meer dan de stelling dat de sfeer thuis onhoudbaar is.
Wat is birdnesting?
Bij birdnesting blijven de kinderen in de woning en wisselen de ouders elkaar daar af volgens de zorgregeling. Op de andere dagen verblijft een ouder elders, bijvoorbeeld in een gedeelde kleine woonruimte. Het is geen wettelijke regeling en de rechter legt het niet op aan ouders die het niet willen. Spreek het daarom schriftelijk af in het ouderschapsplan, met een einddatum en een terugvaloptie.
Mag u na de echtscheiding in de woning blijven?
Ja, tijdelijk en alleen als de rechter dat op verzoek bepaalt. Bewoont u de woning bij de inschrijving van de echtscheiding in de registers van de burgerlijke stand, dan kan de rechter bepalen dat u het gebruik van de woning en de inboedel nog zes maanden voortzet, met uitsluiting van de ander (artikel 1:165 BW). De termijn loopt vanaf de inschrijving, niet vanaf de uitspraak. Vraag dit tijdig, meestal al in het echtscheidingsverzoek.
Een voorbeeld uit de rechtspraak: de Rechtbank Amsterdam gaf op 5 augustus 2020 de man het uitsluitend gebruik tot zes maanden na inschrijving (ECLI:NL:RBAMS:2020:4216). De vrouw wilde daar de voorwaarde aan verbinden dat de man alle kosten droeg en meewerkte aan snelle verkoop. Volgens de rechtbank zou het gebruik daarmee illusoir worden. De man moest wel het aandeel van de vrouw in de hypotheek- en eigenaarslasten betalen, en de rechtbank stelde tegelijk een procedure voor de verkoop vast.
Na de zes maanden vervalt het exclusieve gebruiksrecht. Is de woning dan nog niet verdeeld, dan kunt u de kantonrechter vragen een regeling over het gebruik te treffen op grond van de gemeenschapsregels in Boek 3 BW (artikel 3:168 BW). Verhuizen tijdens of vlak na de procedure roept eigen vragen op; zie verhuizen tijdens de echtscheiding.
Wanneer betaalt de blijver een gebruiksvergoeding?
Wie in een gemeenschappelijke woning blijft terwijl de ander vertrekt, gebruikt meer dan zijn aandeel. Daar kan een vergoeding tegenover staan (artikel 3:169 BW). Zolang u getrouwd bent, ligt dat anders. Echtgenoten moeten elkaar het nodige verschaffen (artikel 1:81 BW). In de zaak van 5 augustus 2020 oordeelde de rechtbank daarom dat de vrouw pas vanaf de echtscheiding aanspraak kon maken op een vergoeding.
De hoogte staat niet in de wet. Rechters houden rekening met wie de hypotheek, de eigenaarslasten en het onderhoud betaalt. Draagt de blijver alle lasten alleen, dan kan de vergoeding laag uitvallen of nihil zijn. Leg daarom vast vanaf welke datum een vergoeding loopt, wie welke lasten betaalt en hoe dat bij de verdeling wordt verrekend. Zonder afspraak volgt later vaak een discussie met terugwerkende kracht.
Wie wordt eigenaar van de koopwoning?
Het gebruiksrecht zegt niets over de eigendom. Bent u zonder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan geldt de wettelijke gemeenschap van goederen (artikel 1:94 BW). Valt de woning daarin, dan heeft ieder recht op de helft van de waarde (artikel 1:100 BW), ook als maar één naam in het kadaster staat. Voor een geregistreerd partnerschap geldt hetzelfde (artikel 1:80b BW).
Bent u op of na 1 januari 2018 getrouwd, dan geldt de beperkte gemeenschap. Een woning die een van beiden al vóór het huwelijk had, blijft dan in beginsel privé. Wel kan een vergoedingsrecht ontstaan als de gemeenschap in die woning heeft geïnvesteerd. Bij huwelijkse voorwaarden bepalen die voorwaarden wie eigenaar is en wat wordt verdeeld.
Hoe werkt uitkopen?
Bij uitkoop laat u de woning taxeren en betaalt de overnemer de ander diens aandeel in de overwaarde. Drie punten bepalen of het lukt: de taxatiewaarde, de uitkoopsom en de medewerking van de bank.
Een voorbeeld ter illustratie: de woning is getaxeerd op € 400.000 en de hypotheekschuld is € 250.000. De overwaarde is dan € 150.000 en het aandeel van de vertrekkende partner € 75.000. De blijver moet de bank overtuigen dat hij de hypotheek van € 250.000 alleen kan dragen én de € 75.000 kan financieren.
Staat de hypotheek op beider naam, dan bent u allebei hoofdelijk aansprakelijk: de bank kan ieder van u voor de hele schuld aanspreken. Dat verandert niet door vertrek uit de woning of door een toedeling in het convenant. Pas als de bank de vertrekkende partner ontslaat uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, is die van de schuld af. Weigert de bank, dan blijft vaak alleen verkoop over. Betaalt uw ex intussen niet, dan kan de bank u aanspreken en uiteindelijk overgaan tot executoriale verkoop. Voor de hypotheekrenteaftrek na vertrek gelden eigen fiscale regels; laat u daarover door een fiscalist adviseren.
Hoe worden overwaarde en restschuld verdeeld?
Valt de woning in de gemeenschap, dan worden de netto-opbrengst en een eventuele restschuld in beginsel bij helfte gedeeld (artikel 1:100 BW). De verkoopkosten, zoals de courtage van de makelaar, gaan daar eerst af. Leg de verdeling van opbrengst en kosten vast in het echtscheidingsconvenant.
Wat als uw ex niet meewerkt aan uitkoop of verkoop?
Ieder van u kan altijd verdeling van de gemeenschap vorderen (artikel 3:178 BW). Komt u er niet uit, dan stelt de rechter de wijze van verdeling vast (artikel 3:185 BW). De rechter kan de woning aan een van beiden toedelen tegen een vastgestelde waarde, of verkoop aan een derde gelasten met verdeling van de opbrengst. Weigert uw ex daarna bij de notaris te tekenen, dan kan de rechter bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van die handtekening (artikel 3:300 BW). Meer hierover leest u bij de verdeling van de woning bij scheiding.
Wie mag in een huurwoning blijven?
Bent u getrouwd of geregistreerd partner en is de huurwoning uw hoofdverblijf, dan bent u van rechtswege medehuurder, ook als alleen uw partner het contract tekende (artikel 7:266 BW). U bent dan allebei aansprakelijk voor de huur, ongeacht wie er feitelijk woont.
Bij de echtscheiding kan de rechter op verzoek bepalen wie van beiden huurder blijft, ook als de verhuurder dat liever anders zou zien. Ook hier wegen de zorg voor de kinderen, de binding met de buurt, de kans op andere woonruimte en de draagkracht. Vraagt u dit niet, dan blijft de vertrekkende partner medehuurder en dus aansprakelijk voor de huur van een woning waar hij niet meer woont. Laat het contract na de beslissing of afspraak schriftelijk aanpassen bij de verhuurder.
Wat geldt als u niet getrouwd was?
Voor ongehuwd samenwonenden gelden artikel 1:165 BW en de voorlopige voorzieningen van artikel 822 Rv niet. Wie eigenaar is, volgt uit de leveringsakte en een eventueel samenlevingscontract. Is de woning van u samen, dan kan de rechter in kort geding een regeling over het gebruik treffen op grond van artikel 3:168 BW.
Zo gebood het Gerechtshof Amsterdam op 6 februari 2024 een vrouw de gezamenlijke woning binnen tien dagen te verlaten, voor zes maanden (ECLI:NL:GHAMS:2024:322). Het ging om ex-samenwoners; het hof baseerde het uitsluitend gebruik op artikel 3:168 lid 2 BW. Ook de vergoeding voor hypotheeklasten en energiekosten die de rechter in eerste aanleg had vastgesteld, bleef in stand.
Welke stukken verzamelt u voordat u een verzoek doet?
- De leveringsakte en hypotheekakte, of het huurcontract.
- Een recente taxatie of waardebepaling en het laatste hypotheekoverzicht.
- Een overzicht van alle woonlasten: hypotheek of huur, gemeentelijke belastingen, energie en onderhoud.
- Het (concept-)ouderschapsplan en gegevens over school en opvang van de kinderen.
- Bewijs van uw zoektocht naar andere woonruimte.
- Elke tussentijdse afspraak met uw ex, schriftelijk en met datum.
Wat doen wij bij een geschil over de echtelijke woning?
- Een verzoek om voorlopige voorzieningen indienen voor het uitsluitend gebruik (artikel 822 Rv), of verweer voeren.
- Tijdig het voortgezet gebruik na inschrijving vragen (artikel 1:165 BW), inclusief de lastenverdeling.
- Bij een huurwoning de rechter laten bepalen wie huurder blijft (artikel 7:266 BW).
- De uitkoopsom en gebruiksvergoeding narekenen en vastleggen in het convenant.
- Bij een vastgelopen verdeling de rechter vragen de wijze van verdeling vast te stellen (artikel 3:185 BW).
Wat een advocaat bij een echtscheiding verder doet, leest u in dat artikel. Komt u er samen uit, dan kan mediation bij scheiding een alternatief zijn.
De woning bij scheiding in vijf punten
- Gebruik en eigendom zijn aparte vragen; het gebruik regelt de rechter tijdelijk.
- Tijdens de procedure: voorlopige voorziening, met een zitting binnen drie weken (artikel 821 en 822 Rv).
- Na inschrijving: op verzoek nog ten hoogste zes maanden (artikel 1:165 BW).
- Tijdens het huwelijk is een gebruiksvergoeding in beginsel niet aan de orde; daarna wel (artikel 3:169 BW).
- U blijft hoofdelijk aansprakelijk voor de hypotheek tot de bank u ontslaat.
Veelgestelde vragen
Mag ik de sloten vervangen als de rechter mij de woning toewijst?
Ja, vanaf het moment dat de beslissing over het uitsluitend gebruik ingaat. Uw ex mag de woning dan niet meer zonder toestemming betreden. Spreek wel af hoe en wanneer hij persoonlijke spullen ophaalt.
Wat als mijn ex weigert te vertrekken?
Met de beschikking kunt u een gerechtsdeurwaarder inschakelen. Die kan uw ex sommeren te vertrekken en de woning zo nodig laten ontruimen.
Kan ik de termijn van zes maanden laten verlengen?
Artikel 1:165 BW noemt een termijn van zes maanden. Langer gebruik spreekt u samen af, of u vraagt een gebruiksregeling op grond van de gemeenschapsregels zolang de woning nog niet is verdeeld (artikel 3:168 BW).
De wetteksten staan op wetten.overheid.nl: Burgerlijk Wetboek Boek 1, Boek 3, Boek 7 en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina scheidingsadvocaat.
Wilt u weten wat dit voor uw situatie betekent? Lees wat onze familierechtadvocaat voor u kan doen.