Hoger beroep in strafzaken: termijnen, procedure en het risico van een zwaardere straf

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

U kunt in een strafzaak binnen 14 dagen na de uitspraak van de rechtbank hoger beroep instellen bij de griffie van die rechtbank (artikel 408 Wetboek van Strafvordering). Het gerechtshof behandelt de zaak dan opnieuw, maar het hof mag ook een zwaardere straf opleggen, en tegen een vrijspraak kunt u als verdachte zelf geen hoger beroep instellen.

Of hoger beroep loont, hangt af van wat er mis is met het vonnis en van het risico dat het hof strenger oordeelt. Hieronder leest u wie in hoger beroep kan gaan, welke termijnen gelden, wat het hof onderzoekt, wat er gebeurt met de vordering van een slachtoffer en hoe u de kansen afweegt.

Welke termijnen gelden in hoger beroep?

De meeste termijnen in het strafrechtelijk hoger beroep zijn kort en hard. De tabel zet ze op een rij. De wetsartikelen vindt u in het Wetboek van Strafvordering.

Tegen welke uitspraken kunt u in hoger beroep gaan?

Hoger beroep staat open tegen de meeste vonnissen van de politierechter, de meervoudige kamer en de kantonrechter. Er zijn twee belangrijke uitzonderingen: tegen een vrijspraak kan de verdachte zelf niet opkomen, en bij een overtreding met een geldboete van ten hoogste € 50 is hoger beroep uitgesloten (artikel 404 lid 2 Sv).

Hoe strikt die grens is, blijkt uit een arrest van de Hoge Raad van 30 augustus 2016. De kantonrechter had een geldboete van € 30 opgelegd voor een overtreding. Het hof verklaarde de verdachte terecht niet-ontvankelijk in zijn hoger beroep, en het beroep op artikel 13 EVRM hielp niet. Omdat ook cassatie was uitgesloten, werd de verdachte bij de Hoge Raad evenmin ontvangen.

Heeft de rechter alleen een geldboete van ten hoogste € 500 opgelegd, of helemaal geen straf, dan beslist eerst de voorzitter van het hof of de zaak inhoudelijk wordt behandeld (artikel 410a Sv). Dat heet het verlofstelsel. De voorzitter laat de zaak alleen door als dat nodig is voor een goede rechtsbedeling, bijvoorbeeld omdat het vonnis duidelijk fout lijkt. Het verschil met bezwaar en beroep in andere procedures leest u in ons artikel over bezwaar, beroep of hoger beroep.

Wie kan hoger beroep instellen?

Zowel de verdachte als de officier van justitie kan hoger beroep instellen. Gaat alleen het openbaar ministerie (OM) in hoger beroep, dan moet u als verdachte toch opnieuw rekenen op een zitting bij het hof.

Het OM gaat vaak in hoger beroep als de straf veel lager uitvalt dan geëist of als de rechtbank vrijspreekt. Het slachtoffer kan geen hoger beroep instellen tegen de strafzaak zelf. Wel kan het slachtoffer als benadeelde partij in beperkte gevallen opkomen tegen de beslissing over zijn schadevergoeding (artikel 421 Sv). Daarover leest u hieronder meer.

Hoe stelt u hoger beroep in bij de griffie?

U stelt hoger beroep in door een verklaring af te leggen bij de griffie van de rechtbank die het vonnis heeft gewezen (artikel 449 Sv). U kunt dat zelf doen, of uw advocaat doet het voor u met een bijzondere volmacht (artikel 450 Sv).

U dient dus geen dagvaarding in: het OM zorgt later voor de oproeping voor de zitting bij het hof. Te laat ingesteld hoger beroep wordt bijna altijd niet-ontvankelijk verklaard. Daarna wordt het vonnis onherroepelijk en kan het worden uitgevoerd.

Waarom moet u bezwaren tegen het vonnis opgeven?

Sinds 2007 geldt het zogeheten gericht hoger beroep: het hof richt zijn onderzoek op de bezwaren die tegen het vonnis worden aangevoerd. Geeft u als verdachte geen enkel bezwaar op, dan kan het hof u niet-ontvankelijk verklaren (artikel 416 Sv).

U kunt binnen 14 dagen na het instellen van het hoger beroep een schriftuur met uw bezwaren indienen (artikel 410 Sv). Dat kan ook later, uiterlijk op de zitting. Een vroege schriftuur geeft het hof en het OM wel tijd om bijvoorbeeld getuigen op te roepen. Het hof onderzoekt de zaak verder op eigen initiatief als daar aanleiding toe is, maar kijkt niet automatisch het hele dossier opnieuw door. Voor het OM is de schriftuur met bezwaren verplicht; doet het OM dat niet op tijd, dan kan het hof het OM niet-ontvankelijk verklaren.

Hoe verloopt de procedure bij het gerechtshof?

1. Dossier naar het hof. Na het instellen van het hoger beroep stuurt de rechtbank het dossier naar het gerechtshof. Hoe lang dat duurt, verschilt per hof en per zaak. Zit u in voorlopige hechtenis, dan krijgt de zaak voorrang.
2. Dagvaarding. Het OM dagvaardt u voor de zitting bij het hof.
3. Onderzoekswensen. Voor de zitting kunt u vragen om getuigen of een deskundige op te roepen. Daarvoor is de schriftuur het aangewezen moment.
4. Zitting. Het hof behandelt de zaak meestal met drie raadsheren. Uw advocaat bepleit de bezwaren en u krijgt als verdachte het laatste woord.
5. Arrest. Het hof doet in de regel binnen twee weken na de zitting uitspraak. Tot die uitspraak onherroepelijk is, wordt de straf uit het vonnis van de rechtbank niet uitgevoerd. Voorlopige hechtenis kan wel doorlopen.

Hoe de eerste aanleg verloopt, leest u in ons artikel van aanhouding tot vrijspraak.

Kan het hof uw straf verhogen?

Ja. Het hof doet een eigen uitspraak en kan u vrijspreken, het vonnis bevestigen, de straf verlagen of de straf verhogen. Een verbod op een zwaardere straf, zoals in sommige andere landen, kent het Nederlandse strafprocesrecht niet. Ook als alleen u in hoger beroep gaat, mag het hof dus strenger straffen. Juristen zeggen daarom wel: appelleren is riskeren.

Na de uitspraak van het hof kunt u binnen 14 dagen beroep in cassatie instellen bij de Hoge Raad (artikel 432 Sv). De Hoge Raad kijkt alleen nog naar de toepassing van het recht en de motivering, niet opnieuw naar de feiten.

Wat gebeurt er met de vordering van het slachtoffer?

Heeft de rechtbank de schadevergoeding voor het slachtoffer, de benadeelde partij, geheel of deels toegewezen, dan blijft dat deel in hoger beroep gewoon in behandeling. Voor het afgewezen deel moet de benadeelde partij zich bij het hof opnieuw voegen, binnen de grenzen van de oorspronkelijke vordering (artikel 421 lid 3 Sv).

Wie zich bij de rechtbank niet als benadeelde partij heeft gevoegd, kan dat in hoger beroep niet meer doen (artikel 421 lid 1 Sv). Het slachtoffer kan dan alleen nog een civiele procedure starten. Voor de verdachte betekent dit dat het hof de schadevergoeding ook kan wijzigen of hoger kan vaststellen, binnen de oorspronkelijke vordering.

Hoe weegt u af of hoger beroep loont?

Hoger beroep loont vooral als het vonnis aantoonbare fouten bevat in het bewijs, de motivering of de strafmaat. Bij een straf die al laag uitvalt, is het risico groter dan de winst. Stel uzelf binnen de termijn van 14 dagen deze vragen.

• Rust het vonnis op één verklaring of op zwak bewijs? Dan kan een nieuw getuigenverhoor bij het hof het verschil maken.
• Is een verweer, zoals een beroep op noodweer of een vormfout, niet of slecht besproken? Dan is dat een sterk bezwaar.
• Is de straf veel hoger dan in vergelijkbare zaken? Dan kan het hof de straf matigen.
• Heeft het OM ook hoger beroep ingesteld? Dan staat de zaak hoe dan ook opnieuw open en kunt u beter zelf bezwaren opgeven.
• Hoe zwaar weegt de tijd? Een hoger beroep verlengt de onzekerheid en kan gevolgen hebben voor bijvoorbeeld een VOG-aanvraag.

Twijfelt u, dan kunt u ook eerst hoger beroep instellen om de termijn veilig te stellen. U kunt het hoger beroep intrekken zolang het onderzoek op de zitting bij het hof nog niet is begonnen (artikel 453 Sv). Daarna is intrekken niet meer mogelijk.

Wat doen wij bij hoger beroep in uw strafzaak?

Onze strafrechtadvocaten beoordelen uw vonnis en begeleiden de procedure bij het gerechtshof.

• Wij lezen het vonnis en het dossier en beoordelen binnen de termijn van 14 dagen of hoger beroep zinvol is en welk risico u loopt.
• Wij stellen namens u hoger beroep in bij de griffie, met een bijzondere volmacht.
• Wij schrijven de schriftuur met bezwaren en vragen getuigen en deskundigen aan.
• Wij voeren verweer tegen de vordering van de benadeelde partij, of beoordelen die vordering als u slachtoffer bent.
• Wij beoordelen na het arrest of beroep in cassatie binnen 14 dagen zinvol is.

Algemene informatie over de procedure bij het hof vindt u ook op rechtspraak.nl.