Gepubliceerd op 30 september 2022 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
De Nederlandse nationaliteit aanvragen kan langs twee wegen: naturalisatie en de optieprocedure. Naturalisatie is de hoofdroute en stelt onder meer als eis dat u meerderjarig bent en ten minste vijf jaren onmiddellijk voorafgaand aan het verzoek toelating en hoofdverblijf in het Koninkrijk heeft (artikel 8 van de Rijkswet op het Nederlanderschap). U dient de aanvraag in bij uw gemeente; de IND beslist binnen twaalf maanden.
Inhoudsopgave
Naturalisatie of optie: twee verschillende routes
De Rijkswet op het Nederlanderschap kent twee manieren om Nederlander te worden zonder het bij geboorte te zijn. Naturalisatie is een gunst: u dient een verzoek in, de overheid toetst en het Nederlanderschap wordt uiteindelijk bij koninklijk besluit verleend. De optieprocedure is een recht: valt u in een van de categorieen van artikel 6 van die rijkswet, dan legt u een verklaring af en bevestigt de burgemeester dat u het Nederlanderschap verkrijgt.
Dat verschil is niet theoretisch. Een optieverklaring wordt door de gemeente afgehandeld, kost aanmerkelijk minder en verloopt sneller; bij naturalisatie loopt het dossier via de IND en duurt de beslissing tot een jaar. Ga daarom altijd eerst na of de optieroute voor u openstaat, voordat u aan een naturalisatieverzoek begint.
De voorwaarden voor naturalisatie
Artikel 8 van de Rijkswet op het Nederlanderschap somt de kernvoorwaarden op. U bent meerderjarig, tegen uw verblijf voor onbepaalde tijd bestaan geen bezwaren, u heeft ten minste vijf jaren onmiddellijk voorafgaand aan het verzoek toelating en hoofdverblijf in het Koninkrijk, en u beschikt over voldoende kennis van de Nederlandse taal en van de Nederlandse maatschappij.
Op het moment van de aanvraag moet u een geldige verblijfstitel hebben: een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd, een vergunning voor bepaalde tijd met een niet-tijdelijk verblijfsdoel, een EU-verblijfsvergunning voor langdurig ingezetenen, een verblijfsdocument als familielid van een burger van de Unie, de nationaliteit van een EU- of EER-staat of van Zwitserland, of een verblijfsdocument onder het terugtrekkingsakkoord voor Britse burgers. Studieverblijf en andere tijdelijke doelen tellen in beginsel niet mee. Twijfelt u welke route in uw situatie het verstandigst is, dan helpt ons artikel over de keuze tussen naturalisatie of een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd.
Wanneer de termijn van vijf jaar niet geldt
De vijfjaarstermijn kent uitzonderingen. De belangrijkste staat in artikel 8 van de rijkswet: de eis geldt niet voor wie ooit het Nederlanderschap heeft bezeten, en evenmin voor wie sedert ten minste drie jaren echtgenoot is van en samenwoont met een Nederlander. Voor die laatste groep geldt bovendien geen eis van verblijf in Nederland zelf, zodat ook echtgenoten die in het buitenland wonen een verzoek kunnen indienen bij een Nederlandse ambassade of consulaat.
Ook voor houders van een asielvergunning en voor staatlozen gelden afwijkende regels, onder meer bij de documenteisen en bij de leges. Laat per situatie vaststellen welke termijn en welke bewijsstukken voor u gelden; dat scheelt een afwijzing waarvan u de kosten niet terugkrijgt.
Inburgering en de taaleis
U toont uw kennis van de taal en de samenleving aan met een inburgeringsdiploma of een gelijkwaardig diploma. De IND hanteert daarbij taalniveau A2 als ondergrens voor naturalisatie. Wie eerder een Nederlandstalige opleiding heeft afgerond of om medische redenen niet kan inburgeren, kan een vrijstelling of ontheffing hebben; die moet u dan wel met stukken onderbouwen.
Onderschat deze eis niet: de inburgeringsplicht en de naturalisatie-eis zijn twee verschillende stelsels die elkaar deels overlappen. Wie alleen aan zijn inburgeringsplicht heeft voldaan, is er niet zonder meer ook voor de naturalisatie. Wat de inburgeringsplicht zelf inhoudt, leest u in ons artikel over de inburgeringsplicht in Nederland.
Afstand doen van uw huidige nationaliteit
Artikel 9 van de Rijkswet op het Nederlanderschap bepaalt dat een verzoek wordt afgewezen als u niet het mogelijke heeft gedaan om uw andere nationaliteit te verliezen, of niet bereid bent dat na de naturalisatie te doen, tenzij dat redelijkerwijs niet van u kan worden verlangd. Dezelfde bepaling wijst afwijzing aan wanneer er op grond van uw gedrag ernstige vermoedens bestaan dat u een gevaar oplevert voor de openbare orde, de goede zeden of de veiligheid van het Koninkrijk.
Op de afstandsplicht bestaan wettelijke uitzonderingen. Zij geldt onder meer niet voor wie is gehuwd met een Nederlander, voor wie in Nederland is geboren en hier hoofdverblijf heeft, voor erkende vluchtelingen en voor onderdanen van staten waarvan het recht afstand niet toestaat of onaanvaardbaar bemoeilijkt. Valt u onder zo een uitzondering, dan houdt u uw oorspronkelijke nationaliteit. De gevolgen daarvan zetten wij uiteen in ons artikel over dubbele nationaliteit in Nederland.
De aanvraag: waar, welke documenten en wat het kost
U dient het naturalisatieverzoek in bij de gemeente waar u staat ingeschreven; woont u in het buitenland, dan bij de Nederlandse ambassade of het consulaat. De gemeente controleert aan de hand van de Basisregistratie Personen hoe lang u hier daadwerkelijk woont en stuurt het dossier door naar de IND, die het verzoek beoordeelt.
Meebrengen doet u in elk geval een geldig buitenlands paspoort of een ander geldig identiteitsbewijs, uw verblijfsdocument en een gelegaliseerde geboorteakte uit uw land van herkomst, plus uw inburgeringsdiploma of het bewijs van vrijstelling of ontheffing. Ontbreken die documenten, dan geldt in bepaalde gevallen bewijsnood, maar dat moet u aannemelijk maken.
De leges betaalt u bij de indiening en u krijgt ze bij een afwijzing niet terug. In 2026 bedragen zij voor naturalisatie 1.139 euro voor een enkelvoudig verzoek en 1.454 euro voor een gemeenschappelijk verzoek met uw partner; voor een minderjarig kind dat meenaturaliseert komt daar 168 euro bij. Staatlozen en houders van een asielvergunning betalen 847 euro enkelvoudig en 1.163 euro samen met een partner. De optieprocedure kost 241 euro enkelvoudig, 412 euro samen met een partner en 27 euro per minderjarig kind. Deze bedragen worden jaarlijks op 1 januari aangepast.
De beslissing, de ceremonie en wat u kunt doen bij vertraging
De IND heeft twaalf maanden om op uw verzoek te beslissen; die termijn begint te lopen zodra de leges zijn betaald. Wordt uw verzoek ingewilligd, dan verkrijgt u het Nederlanderschap niet op de datum van het besluit maar pas nadat u in uw gemeente de verklaring van verbondenheid heeft afgelegd tijdens de naturalisatieceremonie. Die ceremonie moet binnen een jaar na het positieve besluit plaatsvinden; verschijnt u niet, dan vervalt het besluit.
Beslist de IND niet op tijd, dan stelt u de dienst schriftelijk in gebreke. De bestuursrechtelijke dwangsom bij niet tijdig beslissen is voor IND-besluiten per 15 april 2025 afgeschaft, zodat de resterende route beroep bij de rechtbank is wegens het niet tijdig nemen van een besluit. Wordt uw verzoek afgewezen, dan kunt u binnen zes weken bezwaar maken bij de IND en daarna beroep instellen bij de rechtbank. Laat een afwijzing altijd inhoudelijk beoordelen: veel afwijzingen berusten op ontbrekende of onjuist gelegaliseerde documenten en zijn met een aanvulling te herstellen.
De optieprocedure: sneller en goedkoper
Artikel 6 van de Rijkswet op het Nederlanderschap noemt de categorieen die het Nederlanderschap door optie kunnen verkrijgen. Daartoe behoren onder meer wie in het Koninkrijk is geboren en hier sindsdien hoofdverblijf heeft, wie is erkend door of onder gezag staat van een Nederlander, wie hier lange tijd rechtmatig verblijft, wie voor 1 januari 1985 is geboren uit een Nederlandse moeder, en wie eerder het Nederlanderschap heeft bezeten.
U legt de verklaring af bij de gemeente. Er volgt geen koninklijk besluit: de burgemeester bevestigt de verkrijging, en ook hier legt u de verklaring van verbondenheid af. Voor de optie geldt geen afstandsplicht en geen inburgeringseis. Of u in aanmerking komt, hangt volledig af van de omschrijving van de categorie waarin u meent te vallen; wij lichten dat toe in ons artikel over versneld Nederlander worden.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een naturalisatieaanvraag?
De IND heeft twaalf maanden om te beslissen, gerekend vanaf het moment dat de leges zijn betaald. Daarna volgt de naturalisatieceremonie, die binnen een jaar na het positieve besluit moet plaatsvinden. Pas op die ceremonie wordt u Nederlander.
Wat kost het om de Nederlandse nationaliteit aan te vragen?
In 2026 kost een enkelvoudig naturalisatieverzoek 1.139 euro en een gemeenschappelijk verzoek 1.454 euro, met 168 euro per meenaturaliserend minderjarig kind. De optieprocedure is aanzienlijk goedkoper: 241 euro enkelvoudig en 412 euro samen met een partner. Bij een afwijzing krijgt u de leges niet terug.
Moet ik altijd afstand doen van mijn eigen nationaliteit?
Nee. De hoofdregel van artikel 9 van de Rijkswet op het Nederlanderschap is dat u het mogelijke doet om uw andere nationaliteit te verliezen, maar daarop bestaan wettelijke uitzonderingen, onder meer voor wie is gehuwd met een Nederlander, voor in Nederland geboren personen met hoofdverblijf hier en voor erkende vluchtelingen.
Kan ik naturaliseren met een studieverblijfsvergunning?
In beginsel niet. Verblijf met een tijdelijk doel telt niet mee voor de vereiste vijf jaren. Wisselt u later naar een niet-tijdelijk verblijfsdoel, dan gaat het om de vraag welk deel van uw verblijf meetelt; laat dat vooraf beoordelen.
Wat gebeurt er als mijn geboorteakte ontbreekt?
Dan kunt u zich beroepen op bewijsnood. U moet dan aannemelijk maken dat u redelijkerwijs niet aan het document kunt komen en uw identiteit en geboortegegevens op een andere manier onderbouwen. Dit is in de praktijk een van de lastigste onderdelen van het dossier.
Kan ik het Nederlanderschap ook weer verliezen?
Ja. Verlies kan onder meer optreden bij langdurig verblijf buiten het Koninkrijk met een tweede nationaliteit, en bij intrekking wegens fraude in de procedure. Wij beschrijven dat in ons artikel over wanneer u de Nederlandse nationaliteit verliest.
Begeleiding bij uw aanvraag
De Nederlandse nationaliteit aanvragen is een papieren procedure met dure gevolgen wanneer een stuk ontbreekt of een termijn niet klopt. Law & More beoordeelt of de optieroute voor u openstaat, controleert uw dossier voordat het naar de gemeente gaat en voert bezwaar en beroep wanneer de IND afwijst of niet tijdig beslist. Ons overzicht van de stappen vindt u in ons artikel Nederlander worden door naturalisatie.
De wettekst leest u in de Rijkswet op het Nederlanderschap op wetten.overheid.nl. De actuele voorwaarden en de legesbedragen publiceert de IND.
