Gepubliceerd op 9 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
Een private onderneming mag in beginsel zelf kiezen met welke leveranciers zij zaken doet en mag leveranciers dus weigeren op grond van ESG-criteria. Die vrijheid is wel begrensd: bestaande contracten moet u respecteren, afspraken met concurrenten mogen de mededinging niet beperken, en overheden en andere aanbestedende diensten zijn gebonden aan het aanbestedingsrecht.
ESG staat voor milieu (environmental), sociale omstandigheden (social) en goed bestuur (governance). In dit artikel leest u wanneer u leveranciers op die gronden mag uitsluiten, welke regels daarbij gelden en wat de Europese duurzaamheidsregels na de Omnibus I-vereenvoudiging nog van u vragen.
Inhoudsopgave
Mag een private onderneming leveranciers weigeren op ESG-gronden?
Ja. Op grond van de contractsvrijheid bepaalt een private onderneming zelf met wie zij een overeenkomst sluit, en zij hoeft een weigering in beginsel niet te motiveren. U mag dus eisen dat een leverancier bijvoorbeeld zijn CO2-uitstoot rapporteert, geen kinderarbeid in de keten heeft of een gedragscode ondertekent.
Leg uw criteria vast in een inkoopbeleid en pas ze consequent toe. Dat maakt uw keuzes uitlegbaar en voorkomt het verwijt dat duurzaamheid een voorwendsel is. Let ook op uw eigen uitingen: wie in marketing duurzame inkoop claimt, moet die claim kunnen onderbouwen. Sinds 27 september 2026 gelden daarvoor strengere Europese regels voor milieuclaims tegenover consumenten (Richtlijn (EU) 2024/825). Zie ook ons artikel over greenwashing.
Wat geldt voor lopende contracten?
Een bestaand contract kunt u niet zomaar beëindigen omdat een leverancier niet meer bij uw ESG-beleid past. U heeft een contractuele grond nodig, zoals een opzegbepaling, een ontbindingsgrond of een ESG-clausule.
Bevat het contract geen opzegregeling, dan is een duurovereenkomst voor onbepaalde tijd meestal wel opzegbaar, maar met een redelijke termijn en soms tegen schadevergoeding, afhankelijk van de duur van de relatie en de investeringen van de leverancier (artikel 6:248 Burgerlijk Wetboek). Neem daarom in nieuwe contracten een ESG-clausule op met concrete eisen, een auditrecht, een hersteltermijn en een beëindigingsrecht bij ernstige schendingen. Meer daarover leest u in ons artikel over ESG-bepalingen in leverancierscontracten.
Wanneer is weigeren in strijd met het mededingingsrecht?
Een eenzijdige keuze van één onderneming is meestal toegestaan. Het wordt anders als concurrenten samen afspreken een leverancier te boycotten, of als een onderneming met een economische machtspositie een leverancier zonder objectieve rechtvaardiging uitsluit (artikelen 6 en 24 Mededingingswet, artikelen 101 en 102 VWEU).
Samenwerking tussen concurrenten op het gebied van duurzaamheid is niet verboden. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft in haar Leidraad duurzaamheidsafspraken beschreven wanneer zulke afspraken wel mogen, bijvoorbeeld als ze geen prijzen of hoeveelheden regelen en voldoende voordeel voor gebruikers opleveren. De Europese Commissie geeft vergelijkbare aanwijzingen in haar richtsnoeren voor horizontale samenwerking.
Welke regels gelden voor aanbestedende diensten?
Overheden en andere aanbestedende diensten hebben die vrije keuze niet: zij moeten de Aanbestedingswet 2012 volgen. Zij mogen ESG-eisen stellen, maar alleen als die verband houden met het voorwerp van de opdracht en in verhouding staan tot de opdracht (artikel 1.10 Aanbestedingswet 2012).
Duurzaamheid kan op drie plaatsen in een aanbesteding terugkomen:
- in de technische specificaties, bijvoorbeeld een maximale uitstoot of het gebruik van gerecyclede materialen;
- in de gunningscriteria, als onderdeel van de beste prijs-kwaliteitverhouding (artikel 2.114 Aanbestedingswet 2012);
- in de uitsluitingsgronden: een aanbestedende dienst mag een inschrijver uitsluiten die aantoonbaar verplichtingen op het gebied van milieu-, sociaal of arbeidsrecht heeft geschonden (artikel 57 lid 4 sub a Richtlijn 2014/24/EU).
Een algemene eis over het hele bedrijfsbeleid van een leverancier, los van de opdracht, is in een aanbesteding meestal niet toegestaan. Een inschrijver die zich benadeeld voelt, kan de gunningsbeslissing binnen de standstill-termijn van twintig dagen aanvechten (artikel 2.127 Aanbestedingswet 2012).
Wat betekenen CSRD en CSDDD na Omnibus I voor uw inkoop?
Na de Omnibus I-vereenvoudiging, waarover de EU-wetgevers eind 2025 een akkoord bereikten, geldt de rapportageplicht van de CSRD alleen nog voor ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en een netto-omzet van meer dan 450 miljoen euro. De zorgplicht van de CSDDD geldt alleen voor zeer grote ondernemingen met meer dan 5.000 werknemers en meer dan 1,5 miljard euro omzet, en pas vanaf juli 2029.
De meeste mkb-ondernemingen vallen dus niet rechtstreeks onder deze regels. Toch merken zij er vaak iets van, omdat grote afnemers ESG-informatie en contractuele garanties vragen van hun leveranciers. De Omnibus beperkt hoeveel informatie grote ondernemingen van kleinere ketenpartners mogen vragen. Stel als leverancier daarom altijd vast welke informatie uw afnemer echt nodig heeft. Meer leest u in ons artikel over duurzaamheid en ESG-compliance.
Hoe voert u een ESG-toets bij leveranciers zorgvuldig uit?
Gebruik objectieve, vooraf bekende criteria en documenteer per leverancier hoe u tot uw oordeel komt. Geef een leverancier waar mogelijk de kans om tekortkomingen binnen een redelijke termijn te herstellen.
Een praktische volgorde is: bepaal welke risico’s in uw keten het grootst zijn, vraag leveranciers om een zelfbeoordeling met bewijsstukken, controleer risicovolle leveranciers met een audit en leg afspraken vast in het contract. De OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen bieden daarvoor een erkend kader, ook voor ondernemingen die niet onder de CSDDD vallen.
Waar let u als inkopende onderneming op?
- Leg uw ESG-criteria schriftelijk vast in een inkoopbeleid en pas ze op alle leveranciers gelijk toe.
- Controleer bij lopende contracten of er een opzeg- of ontbindingsgrond is voordat u een leverancier afstoot.
- Maak geen afspraken met concurrenten over het gezamenlijk weigeren van leveranciers zonder toetsing aan de ACM-leidraad.
- Neem een ESG-clausule op met auditrecht, hersteltermijn en beëindigingsrecht.
Waar let u als leverancier op?
- Lees de ESG-clausules in contracten en algemene voorwaarden van uw afnemer en beoordeel of u ze kunt nakomen.
- Vraag bij een informatieverzoek welke wettelijke plicht de afnemer daarmee invult.
- Controleer of een beëindigingsrecht een hersteltermijn bevat.
- Bij een aanbesteding: start binnen de standstill-termijn van twintig dagen een kort geding als u een gunningsbeslissing onjuist vindt.
Wat kunnen wij voor u doen bij ESG in het inkoopbeleid?
Onze advocaten ondernemingsrecht en bestuursrecht adviseren inkopers en leveranciers over duurzaamheidseisen in contracten en aanbestedingen.
- Wij stellen ESG-clausules op met concrete eisen, auditrecht, hersteltermijn en beëindigingsrecht.
- Wij beoordelen of een lopend contract kan worden opgezegd of ontbonden en welke termijn of vergoeding dan geldt.
- Wij toetsen samenwerkingsafspraken tussen concurrenten aan artikel 6 Mededingingswet en de ACM-leidraad.
- Wij beoordelen ESG-eisen in aanbestedingsstukken op proportionaliteit en verband met de opdracht.
- Wij voeren namens inschrijvers een kort geding tegen een gunningsbeslissing binnen de standstill-termijn.
Samengevat
- Een private onderneming mag leveranciers weigeren op ESG-gronden; bestaande contracten moet zij respecteren.
- Gezamenlijke boycots door concurrenten en uitsluiting door een onderneming met een machtspositie kunnen het mededingingsrecht schenden.
- Aanbestedende diensten mogen ESG-eisen stellen als die verband houden met de opdracht en proportioneel zijn.
- Na Omnibus I geldt de CSRD alleen voor ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers en 450 miljoen euro omzet.
Veelgestelde vragen
Moet ik uitleggen waarom ik een leverancier weiger?
Als private onderneming niet. Een aanbestedende dienst moet een afwijzing wel motiveren.
Mag ik een contract opzeggen omdat een leverancier niet duurzaam genoeg is?
Alleen als het contract daarvoor een grond biedt, of bij een contract voor onbepaalde tijd met een redelijke opzegtermijn. Een ESG-clausule maakt dat eenvoudiger.
Valt mijn mkb-bedrijf onder de CSRD?
Na Omnibus I meestal niet. Grote afnemers kunnen u wel om ESG-informatie vragen, maar de Omnibus beperkt hoeveel zij van kleinere ketenpartners mogen vragen.
Mogen wij met branchegenoten afspreken alleen duurzame leveranciers te gebruiken?
Soms. Toets de afspraak vooraf aan de Leidraad duurzaamheidsafspraken van de ACM; afspraken over prijzen of het verdelen van leveranciers zijn verboden.
