Internationaal familierecht: welke rechter en welk recht gelden?

Gepubliceerd op 24 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Internationaal familierecht bepaalt welke rechter bevoegd is en welk recht hij toepast als een familiezaak meer dan één land raakt, zoals een scheiding, alimentatie of het gezag over kinderen. Meestal is de gewone verblijfplaats doorslaggevend en niet de nationaliteit. De belangrijkste uitzondering: bij een echtscheiding kan ook een gemeenschappelijke nationaliteit de rechter van dat land bevoegd maken.

Die twee vragen staan los van elkaar. Een Nederlandse rechter kan bevoegd zijn en toch buitenlands recht toepassen, bijvoorbeeld op de verdeling van het vermogen. Daarnaast speelt een derde vraag: wordt een buitenlandse beslissing in Nederland erkend? Hieronder leest u per onderwerp welke regels gelden.

Welke regels gelden per onderwerp?

Voor elk onderwerp is er een eigen Europese verordening of een eigen Haags verdrag. De tabel geeft de hoofdregel; elke regeling kent uitzonderingen en soms een rechtskeuze.

Brussel II ter geldt in alle EU-landen behalve Denemarken. Buiten de EU vallen veel landen onder de Haagse verdragen. Valt een zaak onder geen enkele regeling, dan bepaalt het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering of de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft (art. 1-14 Rv).

Wat is de gewone verblijfplaats?

De gewone verblijfplaats is het land waar het centrum van uw leven ligt. De rechter kijkt naar de duur van het verblijf, werk, school, taal en sociale en familiale banden. Een inschrijving in de Basisregistratie Personen is een aanwijzing, maar niet beslissend. Uw nationaliteit telt mee als feit, maar bepaalt de verblijfplaats niet.

Bij kinderen gaat het om de mate waarin het kind is geïntegreerd in een sociale en familiale omgeving. De rechtbank Noord-Nederland paste die toets op 15 december 2014 toe op een gezin dat kort daarvoor naar Hongarije was verhuisd. De kinderen waren in Nederland geboren, spraken Nederlands en hadden hier nog familie; geen van de partijen betwistte de bevoegdheid. De rechtbank achtte zich bevoegd en besloot de ondertoezichtstelling over te dragen aan de Hongaarse centrale autoriteit (ECLI:NL:RBNNE:2014:6469).

Een voorbeeld ter illustratie: een gezin verhuist voor een detachering van twee jaar naar Duitsland, maar houdt de woning in Nederland aan. Of de gewone verblijfplaats al naar Duitsland is verschoven, hangt af van alle feiten samen, zoals school, werkcontract en de bedoeling van het verblijf. Een vaste termijn bestaat niet.

Welke rechter spreekt de echtscheiding uit?

Binnen de EU wijst artikel 3 van Brussel II ter de bevoegde rechter aan. Bevoegd is onder meer de rechter van het land waar:

• beide echtgenoten hun gewone verblijfplaats hebben;
• zij die het laatst samen hadden, als een van hen daar nog woont;
• de verwerende echtgenoot woont;
• de verzoeker ten minste een jaar woont, of zes maanden als hij ook de nationaliteit van dat land heeft.

Ook de rechter van het land van de gemeenschappelijke nationaliteit is bevoegd. Daardoor kunnen twee Nederlanders die in Spanje wonen, ook in Nederland scheiden. Zijn meerdere rechters bevoegd, dan geldt de rechter bij wie het eerst een verzoek is ingediend. Lees meer bij internationale echtscheidingen.

Welk recht past de Nederlandse rechter toe?

Op de echtscheiding zelf past de Nederlandse rechter Nederlands recht toe (art. 10:56 lid 1 BW). Echtgenoten met een gemeenschappelijke buitenlandse nationaliteit kunnen kiezen voor het recht van dat land (lid 2). Op de verdeling van het vermogen kan wel buitenlands recht van toepassing zijn.

Het gerechtshof Den Haag besliste op 22 maart 2023 over Marokkaanse echtgenoten die in Nederland woonden. De scheiding verliep naar Nederlands recht: er was geen rechtskeuze en partijen hadden een werkelijke maatschappelijke band met Nederland. Op het huwelijksvermogen paste het hof Marokkaans recht toe. Dat kent als wettelijk stelsel een scheiding van goederen, dus er was geen gemeenschap. De gezamenlijk gekochte woning in Nederland was wel een eenvoudige gemeenschap naar Nederlands goederenrecht (ECLI:NL:GHDHA:2023:532).

Dat laat zien waarom de trouwdatum, de woonplaats bij het huwelijk en eventuele huwelijkse voorwaarden zo belangrijk zijn. Voor huwelijken vanaf 29 januari 2019 kunt u met de Huwelijksvermogensverordening zelf een rechtskeuze maken. Fiscale gevolgen in meerdere landen laat u beoordelen door een fiscalist.

Wat geldt voor kinderen?

Over gezag en omgang beslist de rechter van het land waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft (art. 7 Brussel II ter). Die rechter past in de regel zijn eigen recht toe (art. 15 Haags Kinderbeschermingsverdrag 1996). Gezamenlijk gezag dat in het ene land is ontstaan, blijft na verhuizing naar een ander verdragsland bestaan.

Neemt een ouder het kind zonder toestemming mee naar het buitenland, dan kan de achtergebleven ouder met gezag teruggeleiding vragen op grond van het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980. Wordt het verzoek binnen een jaar ingediend, dan moet de rechter de terugkeer in beginsel bevelen (art. 12). In Nederland behandelt alleen de rechtbank Den Haag die verzoeken. Meer leest u bij internationale kinderontvoering en in ons artikel over verhuizen, gezag en paspoorten bij een internationale scheiding.

Hoe werkt alimentatie over de grens?

Voor alimentatie wijst de Alimentatieverordening (EG) 4/2009 de bevoegde rechter aan: die van de woonplaats van de verweerder of van de alimentatiegerechtigde, of de rechter die over de scheiding beslist. Het toepasselijke recht volgt uit het Haags Alimentatieprotocol 2007; in de regel is dat het recht van het land waar de alimentatiegerechtigde woont. Voor partneralimentatie kan het recht van een land waarmee het huwelijk nauwer verbonden is, voorgaan (art. 5 van het protocol).

Woont de betalende ouder of ex-partner in het buitenland, dan is het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) in Nederland de centrale autoriteit voor inning over de grens. Zie ook kinderalimentatie en co-ouderschap.

Wordt een buitenlandse beslissing in Nederland erkend?

Een echtscheiding of gezagsbeslissing uit een ander EU-land wordt op grond van Brussel II ter zonder aparte procedure erkend. Voor beslissingen van buiten de EU geldt een verdrag of, bij gebrek daaraan, Boek 10 BW. Een buitenlandse echtscheiding na een behoorlijke rechtspleging wordt dan in de regel erkend (art. 10:57 BW); een buitenlands huwelijk dat daar geldig is gesloten, ook (art. 10:31 BW).

Wilt u een buitenlandse scheiding laten inschrijven in de Nederlandse registers, dan beoordeelt de gemeente eerst of zij erkend kan worden. Twijfelt de gemeente, dan kan de rechter om een beslissing worden gevraagd.

Wat kunnen wij doen bij een internationale familiezaak?

• vaststellen of de Nederlandse rechter bevoegd is, op grond van Brussel II ter, de Alimentatieverordening of het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering;
• bepalen welk recht geldt voor uw scheiding, uw alimentatie en de verdeling van uw vermogen;
• u bijstaan in een teruggeleidingsprocedure bij de rechtbank Den Haag;
• een buitenlandse scheiding of beslissing in Nederland laten erkennen en uitvoeren;
• de inning van alimentatie uit het buitenland in gang zetten, zo nodig via het LBIO.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina familierecht advocaat.