Liegen tegen de politie: wanneer is het strafbaar en wat riskeert u?

Gepubliceerd op 21 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Als verdachte bent u niet verplicht de waarheid te spreken tegen de politie, en liegen over de zaak is op zichzelf niet strafbaar. Een aantal leugens is wel strafbaar, zoals een valse naam opgeven, een valse aangifte doen of een ander valselijk beschuldigen, en een aantoonbare leugen kan later als bewijs tegen u worden gebruikt.

Voor een getuige ligt het anders: bij de rechter-commissaris en op de zitting moet een getuige de waarheid spreken, en liegen onder ede is meineed. Zwijgen is voor een verdachte daarom bijna altijd verstandiger dan liegen. Hieronder leest u waar de grenzen liggen, wat de Hoge Raad over zwijgen heeft beslist, wat de politie zelf mag en hoe u zich in een verhoor opstelt.

Wat is het verschil tussen zwijgen en liegen?

Zwijgen is een recht van iedere verdachte; liegen is dat niet, maar het is voor een verdachte meestal ook niet strafbaar. Het grote verschil zit in de gevolgen voor uw zaak.

Het zwijgrecht beschermt u tegen zelfbeschuldiging. Volgens artikel 29 van het Wetboek van Strafvordering (Sv) is een verdachte niet verplicht om te antwoorden, en moet de politie hem dat vóór het verhoor meedelen. Dat heet de cautie. U hoeft dus niet mee te werken aan uw eigen veroordeling.

Actief liegen is iets anders. Denk aan een verzonnen alibi, het ontkennen van feiten waarvan u weet dat ze kloppen, of het aanwijzen van een ander als dader. De wet stelt niet elke leugen van een verdachte strafbaar, maar sommige leugens wel. En ook een leugen die niet strafbaar is, kan uw zaak ernstig schaden.

Hoe verhouden zwijgen, liegen en selectief antwoorden zich tot elkaar?

Zwijgen is dus de veilige, wettelijk beschermde keuze. Liegen levert zelden voordeel op en opent de deur naar nieuwe problemen.

Welke regels gelden voor een verdachte en voor een getuige?

Uw rechten en plichten hangen af van uw rol. Een verdachte heeft een zwijgrecht; een getuige heeft bij de rechter een verschijnings- en spreekplicht, maar niet bij de politie.

Wie verdachte is, bepaalt artikel 27 Sv: iemand tegen wie een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit bestaat. Iemand die als getuige begint, kan tijdens het gesprek verdachte worden als zijn antwoorden hem zelf belasten. Vanaf dat moment moet de politie de cautie geven.

Welke rechten heeft u als verdachte?

Een verdachte hoeft niet mee te werken aan zijn eigen veroordeling. U mag dus zwijgen op alle vragen over de zaak. Alleen vragen naar uw identiteit, zoals uw naam, geboortedatum en adres, moet u beantwoorden.

Liegen over de zaak is voor een verdachte niet strafbaar, maar het is ook geen recht. De rechter mag een aantoonbaar leugenachtige verklaring onder omstandigheden als steunbewijs gebruiken, als blijkt dat de leugen bedoeld was om de waarheid te verhullen. Een leugen kan zo precies het omgekeerde bereiken van wat u wilde.

Zwijgen is geen schuldbekentenis. Het is de taak van het Openbaar Ministerie (OM) om uw schuld te bewijzen, niet uw taak om uw onschuld aan te tonen.

Moet u als getuige een verklaring afleggen?

Bij de politie hoeft een getuige niet te verschijnen of te verklaren. Bij de rechter-commissaris en op de zitting is dat wel zo, en daar kan de getuige ook onder ede worden gehoord.

Wie als getuige besluit wel een verklaring bij de politie af te leggen, doet er goed aan de waarheid te vertellen. Een valse verklaring kan het onderzoek op het verkeerde been zetten en, als de getuige daarmee een ander valselijk beschuldigt, strafbaar zijn. Voor de rechter geldt een waarheidsplicht, met enkele uitzonderingen:

• Familieleden van de verdachte, zoals ouders, kinderen en partners, hebben een verschoningsrecht (art. 217 Sv).
• Beroepsbeoefenaars met een geheimhoudingsplicht, zoals artsen en advocaten, kunnen zich verschonen over wat hun in die hoedanigheid is toevertrouwd (art. 218 Sv).
• Een getuige hoeft geen antwoord te geven op vragen waarmee hij zichzelf of een naast familielid aan strafvervolging blootstelt (art. 219 Sv).

Twijfelt u over uw rol, vraag dan eerst advies van een strafrechtadvocaat voordat u een verklaring aflegt.

Wanneer wordt een leugen strafbaar?

Een leugen wordt strafbaar als de wet die specifieke gedraging verbiedt. De grens ligt daar waar u met uw leugen het justitiële apparaat op een verkeerd spoor zet of een ander in de problemen brengt.

Het boetebedrag komt uit artikel 23 lid 4 Sr op wetten.overheid.nl, geraadpleegd op 29 oktober 2026.

Is een valse naam opgeven strafbaar?

Ja. Wie op een vraag van de politie naar zijn identiteit een valse naam of een vals adres opgeeft, pleegt een strafbaar feit. Dat geldt ook voor een verdachte.

Het zwijgrecht ziet op vragen over de zaak, niet op vragen naar uw personalia. Een verdachte die een verzonnen naam noemt om een eerdere veroordeling te verbergen of een boete te ontlopen, riskeert dus een extra vervolging. Daarnaast bent u vanaf veertien jaar verplicht om op verzoek van de politie een geldig identiteitsbewijs te tonen.

Wie zich legitimeert met het identiteitsbewijs van een ander, bijvoorbeeld van een broer of vriend die op hem lijkt, gaat nog een stap verder. Opzettelijk gebruikmaken van een identiteitsbewijs dat niet op uw naam staat, is een afzonderlijk misdrijf (art. 231 Sr). Komt dat later uit, bijvoorbeeld via vingerafdrukken of camerabeelden, dan staat u niet alleen terecht voor het oorspronkelijke feit, maar ook voor het misleiden van de politie over uw identiteit. Bovendien kan de ander ten onrechte met een strafzaak of boete worden geconfronteerd.

Wanneer is een aangifte een valse aangifte?

Wie aangifte doet van een strafbaar feit, terwijl hij weet dat het niet is gepleegd, maakt zich volgens artikel 188 van het Wetboek van Strafrecht schuldig aan valse aangifte.

Een bekend voorbeeld is iemand die een inbraak of diefstal meldt die nooit heeft plaatsgevonden, om geld van de verzekering te krijgen. Het OM heeft voor valse aangifte een eigen richtlijn voor strafvordering. Daarnaast kan de verzekeraar de schade verhalen en de verzekerde registreren.

Een valse aangifte richt schade aan buiten het eigen dossier. De politie besteedt tijd aan een verzonnen zaak, en echte zaken blijven liggen. Meer hierover leest u in ons artikel over valse aangifte. Wie een eerder gedane aangifte onjuist blijkt te zijn, doet er verstandig aan eerst advies te vragen voordat hij de politie opnieuw benadert.

Wat is een lasterlijke aanklacht?

Wie opzettelijk een valse aangifte of klacht doet tegen een bepaalde persoon, waardoor diens eer of goede naam wordt aangetast, pleegt lasterlijke aanklacht (art. 268 Sr). Dat wordt zwaarder bestraft dan een gewone valse aangifte.

Denk aan iemand die een ex-partner of buurman valselijk beschuldigt van mishandeling, om die persoon in de problemen te brengen. Zo’n beschuldiging kan leiden tot een aanhouding en een strafzaak tegen een onschuldige. Ook een verdachte die tijdens zijn verhoor bewust een ander als dader aanwijst, loopt dit risico.

Wanneer is een leugen meineed?

Meineed is liegen onder ede, bijvoorbeeld als getuige bij de rechter-commissaris of op de zitting (art. 207 Sr). Een verklaring bij de politie wordt niet onder ede afgelegd en is dus geen meineed.

Wie als getuige wordt opgeroepen en twijfelt of hij iets moet verklaren, kan zich beter beroepen op een verschoningsrecht als dat hem toekomt, dan een onwaarheid te vertellen.

Is een vals alibi voor een ander strafbaar?

Wie een ander die een misdrijf heeft gepleegd helpt zich aan opsporing te onttrekken, bijvoorbeeld door hem te verbergen of door sporen te vernietigen, kan zich schuldig maken aan begunstiging (art. 189 Sr). Een vals alibi voor een vriend kan in die richting gaan. Voor naaste familieleden en partners bevat de wet een uitzondering; voor anderen geldt die niet. Wie als getuige een vriend uit de wind wil houden, kan beter zwijgen of zich op een verschoningsrecht beroepen dan een verzonnen verhaal vertellen.

Welke straffen legt de rechter in de praktijk op?

De straf hangt af van het delict en van de gevolgen van de leugen. De rechter kijkt onder meer of een onschuldige is aangehouden en hoeveel onderzoekscapaciteit is verspild. Mogelijk zijn een geldboete, een taakstraf of een gevangenisstraf. Daarnaast kan de benadeelde, zoals een ten onrechte beschuldigde persoon of een verzekeraar, schadevergoeding vorderen.

Waarom is liegen ook als het niet strafbaar is riskant?

De grootste schade van een leugen zit meestal niet in een aparte straf, maar in het verlies van uw geloofwaardigheid. Wie eenmaal op een leugen is betrapt, wordt daarna ook bij de ware delen van zijn verhaal niet meer geloofd, door de verhoorder, de officier van justitie en de rechter.

Een eerste onwaarheid moet vaak worden ondersteund door een tweede. U moet elk detail van het verzonnen verhaal onthouden, terwijl de politie juist zoekt naar tegenstrijdigheden. Dat heeft concrete nadelen:

• Tegenstrijdigheden: een verzonnen verhaal is moeilijk consistent te houden, zeker bij herhaalde verhoren en als camerabeelden, telefoongegevens of getuigen iets anders laten zien.
• Bewijs tegen uzelf: een aantoonbaar leugenachtige verklaring kan onder voorwaarden als steunbewijs worden gebruikt.
• Minder ruimte voor het voordeel van de twijfel: een rechter die heeft gezien dat u niet eerlijk bent geweest, zal uw latere uitleg kritischer beoordelen.
• Strafmaat: een leugen is geen strafverzwarende omstandigheid in de wet, maar de rechter kan meewegen dat u geen openheid van zaken hebt gegeven.

Zwijgen heeft die nadelen niet. Een verdachte die eerst zwijgt en later, na overleg met zijn advocaat, een verklaring aflegt, kan geloofwaardig blijven. Wel kan de rechter het meewegen als u pas op de zitting met een verklaring komt die u eerder had kunnen geven, omdat die dan niet meer goed kan worden onderzocht.

Wat zegt de Hoge Raad over zwijgen als bewijs?

De Hoge Raad oordeelde op 16 september 2014 (ECLI:NL:HR:2014:2764) dat het zwijgen van een verdachte op zichzelf niet aan het bewijs kan bijdragen. Het hof had de weigering van de verdachte om over een auto te verklaren als bewijsmiddel gebruikt. Dat mocht niet; de Hoge Raad vernietigde de uitspraak op dat punt en verwees de zaak terug naar het gerechtshof Amsterdam.

De Hoge Raad maakte daarbij een onderscheid. Is een omstandigheid op zichzelf of samen met ander bewijs belastend, dan mag de rechter wel meewegen dat de verdachte geen redelijke verklaring heeft gegeven die dat ontzenuwt. Wordt bijvoorbeeld een grote hoeveelheid drugs in uw auto gevonden en zwijgt u over hoe die daar komt, dan mag de rechter vaststellen dat er geen andere aannemelijke verklaring is gegeven. Of en wanneer u een verklaring aflegt, is dus een strategische keuze die u met uw advocaat maakt.

Mag de politie tegen u liegen?

De politie mag tijdens een verhoor in beperkte mate een list gebruiken, bijvoorbeeld door te suggereren dat er meer bewijs is dan er werkelijk is. De grens ligt waar u onder ongeoorloofde druk wordt gezet.

Volgens artikel 29 lid 1 Sv moet de politie zich onthouden van alles wat tot doel heeft een verklaring te verkrijgen waarvan niet kan worden gezegd dat die in vrijheid is afgelegd. Een verhoorder die ten onrechte zegt dat een medeverdachte al heeft bekend, of dat er camerabeelden zijn, gaat niet vanzelf over die grens. Bedreiging, het voorspiegelen van voordelen in ruil voor een bekentenis of langdurige intimidatie zijn wel ontoelaatbaar. Een verklaring die zo is verkregen, kan van het bewijs worden uitgesloten.

Wat de verhoorder zegt over het bewijs, hoeft dus niet te kloppen. Uw advocaat kan later in het dossier nagaan welk bewijs er werkelijk is.

Hoe stelt u zich op in een politieverhoor?

Blijf kalm, vraag vóór het verhoor om een advocaat en beroep u op uw zwijgrecht als u twijfelt. Een aangehouden verdachte heeft recht op een gesprek met een advocaat vóór het eerste verhoor (art. 28c Sv), en de advocaat mag bij het verhoor aanwezig zijn (art. 28d Sv). Neem de tijd voor elk antwoord; u hoeft niet direct te reageren.

Deze zinnen kunt u gebruiken:

• “Ik beroep mij op mijn zwijgrecht.” U hoeft daar niets aan toe te voegen.
• “Ik wil deze vraag eerst met mijn advocaat bespreken.” Zo creëert u ruimte voor advies, ook als u niet volledig wilt zwijgen.
• “Ik begrijp de vraag niet, kunt u die anders formuleren?” Zo dwingt u de verhoorder om duidelijk te zijn.

Deze zinnen zijn niet onbeleefd; het zijn de gewone manieren om uw rechten te gebruiken. Wees ook voorzichtig met schijnbaar onschuldige vragen over uw dagindeling, uw telefoon of de mensen met wie u omgaat. Zulke vragen zijn vaak bedoeld om later tegenstrijdigheden te vinden.

Hoe controleert u uw verklaring voordat u tekent?

Aan het einde van het verhoor krijgt u uw verklaring te lezen. Met uw handtekening bevestigt u dat de tekst weergeeft wat u hebt gezegd.

Lees elke zin zorgvuldig. Staat er iets wat u niet hebt gezegd, of is de context verdraaid, vraag dan om een correctie. U bent niet verplicht de verklaring te ondertekenen. Tekent u niet, dan wordt dat in het proces-verbaal vermeld, maar de verklaring kan nog steeds worden gebruikt. Laat fouten daarom direct corrigeren of laat noteren dat u het niet eens bent met de weergave.

Welke stappen zet u bij een politieverhoor?

Wat gebeurt er na het verhoor?

Na het verhoor stuurt de politie het dossier naar de officier van justitie, die beslist over vervolging. Uw advocaat kan het proces-verbaal van uw verhoor opvragen en controleren of uw verklaring goed is vastgelegd en of de cautie is gegeven.

Is de cautie niet gegeven, of hebt u ten onrechte geen advocaat mogen raadplegen, dan kan dat gevolgen hebben voor het gebruik van uw verklaring als bewijs (art. 359a Sv). Wilt u later alsnog een verklaring afleggen, dan kan dat bij een nieuw verhoor of op de zitting. Meer over een aanhouding tijdens het uitgaan leest u in ons artikel een avond uit, een pilletje op zak.

Hoe staan wij u bij rond een politieverhoor?

Als strafrechtadvocaat staan wij u bij vóór, tijdens en na een verhoor. Wij doen onder meer het volgende:

• Wij bespreken vóór het eerste verhoor met u of u zwijgt, beperkt verklaart of een volledige verklaring aflegt.
• Wij zijn op uw verzoek bij het verhoor aanwezig en letten erop dat de politie geen ongeoorloofde druk uitoefent (art. 29 Sv).
• Wij vragen het proces-verbaal op en controleren of de cautie is gegeven en uw verklaring juist is vastgelegd.
• Wij beoordelen of u als getuige een verschoningsrecht heeft (art. 217 tot en met 219 Sv).
• Wij beoordelen of een eerdere onjuiste verklaring of aangifte gevolgen kan hebben, bijvoorbeeld onder artikel 188 of 268 Sr.

Liegen tegen de politie in vijf punten

• Een verdachte hoeft niet te antwoorden (art. 29 Sv); liegen over de zaak is voor een verdachte in beginsel niet strafbaar.
• Strafbaar zijn wel onder meer een valse naam opgeven, valse aangifte (art. 188 Sr), lasterlijke aanklacht (art. 268 Sr) en meineed (art. 207 Sr).
• Zwijgen mag niet als bewijs worden gebruikt (HR 16 september 2014), maar het uitblijven van een uitleg bij belastend bewijs mag de rechter meewegen.
• Een getuige hoeft bij de politie niet te verklaren, maar moet bij de rechter-commissaris en op de zitting de waarheid spreken, behoudens een verschoningsrecht.
• Teken uw verklaring alleen als die klopt.

Veelgestelde vragen over uw verklaring bij de politie

Wat als ik per ongeluk iets verkeerds zeg?

Een vergissing is geen leugen. Van liegen is pas sprake als u bewust iets onwaars zegt. Merkt u tijdens of na het verhoor dat u zich hebt vergist, corrigeer dat dan zo snel mogelijk, bij voorkeur via uw advocaat. Laat u een vergissing bewust staan of bouwt u er verder op voort, dan kan de rechter die later als een leugen opvatten.

Mag ik als getuige weigeren naar het politiebureau te komen?

Ja. Een getuige is niet verplicht om bij de politie te verschijnen of te verklaren. Wordt u later opgeroepen door de rechter-commissaris of voor de zitting, dan moet u wel komen. Blijft u dan weg, dan kan de rechter bevelen dat u wordt meegebracht.

Kan ik mijn verklaring later intrekken?

U kunt later een andere verklaring afleggen, maar de eerste verklaring blijft in het dossier staan. De rechter mag kiezen welke verklaring hij gelooft en waarom. Een wisselende verklaring zonder goede uitleg doet uw geloofwaardigheid meestal geen goed. Bespreek een correctie daarom eerst met uw advocaat.