Gepubliceerd op 13 november 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
U mag onjuistheden rechtzetten, een klacht indienen wegens smaad of laster en schadevergoeding eisen om uw eer te beschermen. U gaat te ver zodra u aangifte doet van een strafbaar feit waarvan u weet dat het niet is gepleegd: dat is een valse aangifte (artikel 188 Sr). Een aangifte die achteraf onjuist blijkt maar die u te goeder trouw deed, is niet strafbaar.
Inhoudsopgave
Wat mag wel en wat is een valse aangifte?
De grens ligt bij wat u weet. U mag het rechtssysteem gebruiken om u te beschermen, maar niet bewust als wapen in een persoonlijk conflict.
| Toegestaan | Strafbaar |
|---|---|
| Een verklaring publiceren met feiten die een onjuiste bewering weerleggen. | Bij de politie iemand beschuldigen van diefstal terwijl u weet dat er niets is gestolen (artikel 188 Sr). |
| Een klacht indienen wegens smaad of laster (artikel 269 Sr). | Schriftelijk een valse aangifte doen tegen een bepaald persoon, waardoor diens eer wordt aangetast: lasterlijke aanklacht (artikel 268 Sr). |
| Aangifte doen van een feit dat u oprecht denkt te hebben waargenomen, ook als het later anders blijkt te zijn. | Een aangifte doen die u later intrekt, terwijl u wist dat zij vals was: de intrekking maakt het feit niet ongedaan. |
| Via de civiele rechter schadevergoeding of rectificatie vorderen. | Iemand openlijk een feit verwijten waarvan u weet dat het niet waar is (laster, artikel 262 Sr). |
Wat artikel 188 Sr precies verbiedt
Valse aangifte pleegt wie aangifte of klacht doet dat een strafbaar feit is gepleegd, terwijl hij weet dat het niet is gepleegd. Er hoeft geen bepaalde persoon te worden beschuldigd: het gaat om het verzonnen feit zelf. Twee eisen zijn beslissend.
- De aangifte gaat over een strafbaar feit, zoals diefstal, mishandeling, oplichting of vernieling. Een melding dat de buurman zijn afval niet scheidt, is geen aangifte van een strafbaar feit.
- De aangever weet op het moment van de aangifte dat het feit niet is gepleegd. Dat hij het had moeten weten, is niet genoeg.
De aangifte moet een concreet feit melden
Op 9 december 2014 vernietigde de Hoge Raad een veroordeling voor valse aangifte van belaging (ECLI:NL:HR:2014:3544). De aangeefster had verzwegen dat zij eerder een relatie met de verdachte had en deed het voorkomen alsof zij uit het niets werd belaagd. Volgens de Hoge Raad moet een valse aangifte inhouden dat een bepaald strafbaar feit op een bepaalde tijd en plaats is gepleegd. Leugens over de voorgeschiedenis sluiten niet uit dat de belaging wel heeft plaatsgevonden. Die leugens maakten de aangifte dus nog niet vals.
Intrekken maakt een valse aangifte niet ongedaan
Op 4 december 2018 oordeelde de Hoge Raad over een vrouw die aangifte deed van diefstal van een telefoon, terwijl zij wist dat er niets was gestolen (ECLI:NL:HR:2018:2245). Een dag later trok zij de aangifte in. De Hoge Raad bevestigde de veroordeling: intrekking staat niet in de weg aan toepassing van artikel 188 Sr. Hetzelfde geldt voor lasterlijke aanklacht (artikel 268 lid 1 Sr).
Een oprechte vergissing is geen valse aangifte
Een voorbeeld ter illustratie. Na een maandenlange burenruzie ontdekt iemand een diepe kras op zijn auto en doet aangifte van vernieling, met de buurman als verdachte. Later tonen camerabeelden dat een onbekende die nacht meerdere auto’s in de straat bekraste. De aangifte was onjuist, maar niet vals: de aangever deelde een oprecht vermoeden en loog niet bewust.
Anders ligt het als de aangever weet dat zijn eigen kind de krassen maakte en de buurman toch de schuld geeft. Dan doet hij bewust aangifte van iets waarvan hij weet dat het niet klopt. Betrouwbare cijfers over het aandeel valse aangiften zijn schaars; wel is duidelijk dat persoonlijke conflicten, zoals een scheiding, het aangifteproces kunnen kleuren.
Valse aangifte, lasterlijke aanklacht, smaad en laster naast elkaar
Deze vier delicten worden vaak door elkaar gebruikt, maar de wet trekt scherpe grenzen. De tabel geeft de wettelijke maxima en de vervolgingsregels.
| Delict | Wat is strafbaar | Maximumstraf | Klacht nodig? |
|---|---|---|---|
| Valse aangifte (188 Sr) | Aangifte of klacht van een strafbaar feit waarvan u weet dat het niet is gepleegd | 1 jaar of geldboete derde categorie | Nee |
| Lasterlijke aanklacht (268 Sr) | Opzettelijk een valse klacht of aangifte tegen een bepaald persoon schriftelijk indienen of laten opschrijven, waardoor diens eer wordt aangerand | 2 jaar of geldboete vierde categorie | Ja (269 Sr) |
| Smaad / smaadschrift (261 Sr) | Opzettelijk iemands eer aanranden door een bepaald feit te verwijten, met het doel daaraan ruchtbaarheid te geven | 6 maanden / 1 jaar | Ja (269 Sr) |
| Laster (262 Sr) | Smaad of smaadschrift terwijl de dader weet dat het verwijt onwaar is | 2 jaar of geldboete vierde categorie | Ja (269 Sr) |
Valse aangifte en laster vereisen dat de dader wist dat de beschuldiging onjuist was. Smaad, laster en lasterlijke aanklacht zijn klachtdelicten: het Openbaar Ministerie vervolgt alleen als de beschuldigde zelf een klacht indient. Die klacht moet in beginsel binnen drie maanden worden ingediend nadat hij van het feit kennis kreeg (artikel 66 Sr). Voor al deze misdrijven vervalt het recht tot strafvervolging na zes jaar (artikel 70 Sr).
Gevolgen van een valse aangifte voor de aangever
Wie een valse aangifte doet, wordt zelf verdachte. Het OM kan vervolgen op grond van artikel 188 Sr. De rechter kan een geldboete, een taakstraf of een gevangenisstraf opleggen. Een veroordeling komt op uw strafblad en wordt geregistreerd in de justitiële documentatie.
Daarnaast kan de ten onrechte beschuldigde u aansprakelijk stellen wegens onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Wie tegen beter weten in een ander van een strafbaar feit beschuldigt, moet de schade vergoeden. Daaronder vallen kosten van verdediging, gemiste inkomsten en reputatieschade. De rechter kan ook smartengeld toekennen als iemands eer of goede naam is aangetast (artikel 6:106 BW). Een vordering tot schadevergoeding uit een strafbaar feit verjaart niet zolang het recht tot strafvervolging nog niet is vervallen (artikel 3:310 lid 4 BW).
| Procedure | Wie start | Mogelijke uitkomst voor de aangever |
|---|---|---|
| Strafzaak wegens valse aangifte of lasterlijke aanklacht | Openbaar Ministerie | Geldboete, taakstraf of gevangenisstraf; registratie op het strafblad |
| Civiele procedure wegens onrechtmatige daad | De ten onrechte beschuldigde | Schadevergoeding en smartengeld; eventueel rectificatie |
Zo verdedigt u zich tegen een valse beschuldiging
Bent u ten onrechte beschuldigd, verzamel dan eerst tegenbewijs en kies daarna een route. Reageren met een tegenaangifte die u niet kunt onderbouwen, kan uw eigen positie schaden.
- Bewaar e-mails, WhatsApp-berichten en andere chats, met screenshots als de andere partij berichten kan verwijderen.
- Vraag getuigen om een ondertekende, gedetailleerde verklaring en bewaar documenten, foto’s of video’s die uw verhaal ondersteunen.
- Wordt u uitgenodigd voor een verhoor als verdachte, ga dan niet zonder advocaat. U heeft een zwijgrecht (artikel 29 Sv) en recht op consultatie vooraf.
- Vraag via uw advocaat de processtukken op (artikel 30 Sv) om te zien wat de aangever precies heeft verklaard.
- Dien zo nodig een klacht in wegens smaad, laster of lasterlijke aanklacht, binnen drie maanden nadat u van het feit kennis kreeg (artikel 66 en 269 Sr).
- Is de beschuldiging openbaar gemaakt, bijvoorbeeld op sociale media, vorder dan rectificatie, eventueel in kort geding.
- Vorder schadevergoeding wegens onrechtmatige daad (artikel 6:162 en 6:106 BW).
Eindigt de strafzaak tegen u zonder straf of maatregel, bijvoorbeeld door een sepot of vrijspraak, dan kunt u binnen drie maanden een vergoeding vragen voor de kosten van uw advocaat (artikel 591a Sv).
Waar de rechter naar kijkt bij een verdenking van valse aangifte
Een voorbeeld ter illustratie. Twee zakenpartners gaan met ruzie uit elkaar en twisten over een kasverschil. Een van hen doet aangifte van verduistering tegen de ander, terwijl zij in haar eigen e-mail een bericht heeft waarin zij zelf akkoord ging met die contante betaling aan een leverancier. Zij wist dus dat er niets was verduisterd. Dat is een valse aangifte (artikel 188 Sr). Omdat de aangifte tegen een bepaald persoon was gericht en in een proces-verbaal is vastgelegd, kan het OM ook lasterlijke aanklacht ten laste leggen (artikel 268 Sr).
In zulke zaken weegt de rechter drie dingen. Wat wist de aangever op het moment van de aangifte, en was er informatie die het verhaal tegensprak? Wat was het motief: een oprechte melding, of wraak, financieel gewin of druk in een conflict? En welk aanvullend bewijs is er, zoals e-mails, appjes en getuigen? Omdat het OM moet bewijzen dat de aangever wist dat het feit niet was gepleegd, is een veroordeling voor valse aangifte geen formaliteit.
Wanneer een advocaat nodig is
- U ontvangt een uitnodiging voor een verhoor of de mededeling dat u verdachte bent, van valse aangifte of van het feit waarvan u ten onrechte wordt beschuldigd.
- Beschuldigingen verspreiden zich online, in recensies of in de pers, en u wilt verwijdering of rectificatie.
- U lijdt aantoonbare schade, zoals verlies van klanten of opdrachten.
- U overweegt zelf een klacht wegens smaad, laster of lasterlijke aanklacht; let dan op de termijn van drie maanden.
Onze rol bij een valse aangifte of valse beschuldiging
Wij staan mensen bij die ten onrechte zijn beschuldigd, en mensen die zelf van een valse aangifte worden verdacht.
- Wij bereiden u voor op een verhoor als verdachte en zijn daarbij aanwezig.
- Wij vragen de processtukken op (artikel 30 Sv) en beoordelen of het bewijs de verdenking draagt, mede aan de hand van de eisen uit HR 9 december 2014.
- Wij dienen namens u een klacht in wegens smaad, laster of lasterlijke aanklacht (artikel 269 Sr).
- Wij sturen een sommatie of vragen in kort geding om rectificatie en verwijdering van online beschuldigingen.
- Wij vorderen schadevergoeding wegens onrechtmatige daad en vragen na een sepot of vrijspraak een vergoeding van advocaatkosten aan (artikel 591a Sv).
Meer over onze werkwijze leest u op de pagina over hulp van een strafrechtadvocaat.
Valse aangifte in vijf punten
- Een valse aangifte is aangifte van een strafbaar feit waarvan u weet dat het niet is gepleegd (artikel 188 Sr); de maximumstraf is één jaar.
- De aangifte moet een bepaald strafbaar feit op een bepaalde tijd en plaats melden; leugens over de voorgeschiedenis alleen zijn niet genoeg (HR 9 december 2014).
- Een valse aangifte intrekken maakt het strafbare feit niet ongedaan (HR 4 december 2018).
- Een valse schriftelijke aanklacht tegen een bepaald persoon is lasterlijke aanklacht (artikel 268 Sr), een klachtdelict.
- Wie ten onrechte is beschuldigd, kan schadevergoeding en smartengeld vorderen (artikel 6:162 en 6:106 BW).
Veelgestelde vragen
Kan ik anoniem een valse aangifte doen?
Een aangifte is niet anoniem; de politie legt uw identiteit vast. Anoniem melden kan wel via Meld Misdaad Anoniem, maar een anonieme melding is geen aangifte in de zin van artikel 188 Sr. Een bewust valse melding die tot een onnodig politieonderzoek leidt, kan wel onder andere bepalingen vallen.
Moet ik bewijzen dat de aangever loog?
Om de aangever te laten vervolgen voor valse aangifte, moet het OM bewijzen dat hij wist dat het feit niet was gepleegd. Voor uw eigen verdediging volstaat het dat het bewijs tegen u tekortschiet. Toon daarom vooral aan dat de beschuldiging niet klopt; motief en tegenstrijdigheden in het verhaal van de aangever helpen daarbij.
