Gepubliceerd op 16 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
Een medische fout is pas strafbaar als de zorgverlener aanmerkelijk onvoorzichtig of nalatig heeft gehandeld en daardoor de dood of zwaar lichamelijk letsel van de patiënt heeft veroorzaakt (artikelen 307 en 308 Wetboek van Strafrecht). Een gewone vergissing of een complicatie die bij een behandeling hoort, is geen strafbaar feit; zulke fouten worden meestal via het tuchtrecht of de klachtenregeling van de zorgaanbieder beoordeeld.
Strafrechtelijke vervolging van artsen en verpleegkundigen is in Nederland zeldzaam. In dit artikel leest u wanneer een fout de grens naar het strafrecht overgaat, hoe het strafrecht zich verhoudt tot het tuchtrecht, welke verjaringstermijnen gelden en waar u op let als patiënt, nabestaande of zorgverlener. Meer over strafzaken in het algemeen leest u op onze pagina strafrecht advocaat.
Inhoudsopgave
Wanneer is een medische fout strafbaar?
Een medische fout is strafbaar als de zorgverlener in aanmerkelijke mate onvoorzichtig, onoplettend of nalatig was en die schuld de dood of zwaar letsel van de patiënt heeft veroorzaakt. Het strafrecht vraagt dus meer dan een fout: het gaat om een duidelijke en verwijtbare afwijking van wat een redelijk handelende zorgverlener zou doen.
Dood door schuld staat in artikel 307 Sr en zwaar lichamelijk letsel door schuld in artikel 308 Sr. Bij de beoordeling kijkt de rechter naar alle omstandigheden: de aard en ernst van de fout, de richtlijnen en protocollen van de beroepsgroep, de ervaring van de zorgverlener en de omstandigheden waarin hij werkte. Volgens de rechtspraak van de Hoge Raad is niet elke onvoorzichtigheid genoeg: het gaat om een aanmerkelijke mate van verwijtbare onvoorzichtigheid.
Welke straffen gelden bij dood of letsel door schuld?
Voor dood door schuld is de maximale straf twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie; bij roekeloosheid is dat vier jaar (artikel 307 Sr). Voor zwaar lichamelijk letsel door schuld is het maximum een jaar, en bij roekeloosheid twee jaar (artikel 308 Sr).
Roekeloosheid is de zwaarste vorm van schuld: de zorgverlener nam bewust of onverantwoord een zeer groot risico. Is het feit gepleegd bij de uitoefening van een beroep, dan kan de rechter de zorgverlener ook ontzetten uit het recht om dat beroep uit te oefenen (artikel 309 Sr).
Moet de fout de schade echt hebben veroorzaakt?
Ja: het Openbaar Ministerie moet bewijzen dat de dood of het letsel redelijkerwijs aan de fout van de zorgverlener is toe te rekenen. Dat is bij medische zaken vaak lastig, omdat de patiënt al ziek was.
De rechter gebruikt daarvoor het criterium van de redelijke toerekening. Was de patiënt zonder de fout waarschijnlijk ook overleden, dan staat het causaal verband niet vast. Om dit te beoordelen schakelen het OM en de rechter bijna altijd onafhankelijke medisch deskundigen in. Zij kijken naar het medisch dossier, de geldende richtlijnen en het verloop van de behandeling.
Wat is het verschil tussen strafrecht en tuchtrecht?
Het tuchtrecht toetst of een zorgverlener zich heeft gedragen zoals een goed beroepsbeoefenaar betaamt; het strafrecht bestraft alleen ernstige, verwijtbare fouten met ernstige gevolgen. Een tuchtklacht is daarom veel eerder gegrond dan een strafvervolging.
Het tuchtrecht voor BIG-geregistreerde zorgverleners staat in de Wet BIG. Een patiënt, nabestaande of de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd kan een klacht indienen bij het regionaal tuchtcollege. Dat college kan maatregelen opleggen, zoals een waarschuwing, een berisping, een geldboete, een schorsing of doorhaling van de inschrijving in het BIG-register (artikel 48 Wet BIG). Het tuchtcollege kent geen schadevergoeding toe. Tuchtrecht en strafrecht kunnen naast elkaar lopen.
Daarnaast moet een zorgaanbieder een calamiteit, zoals een onverwacht overlijden door een fout, onverwijld melden bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (artikel 11 Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg). De Inspectie onderzoekt dan de kwaliteit van de zorg en kan de zaak bij een vermoeden van een strafbaar feit doorgeven aan het Openbaar Ministerie.
Hoe lang kan een zorgverlener nog worden vervolgd?
Dood door schuld (artikel 307 lid 1 Sr) en zwaar lichamelijk letsel door schuld verjaren na zes jaar, omdat het strafmaximum niet hoger is dan drie jaar (artikel 70 Sr). Bij dood door schuld met roekeloosheid, met een maximum van vier jaar, is de verjaringstermijn twaalf jaar.
De termijn begint op de dag na die waarop het feit is gepleegd (artikel 71 Sr). Een daad van vervolging, zoals het uitbrengen van een dagvaarding, stuit de verjaring (artikel 72 Sr). Voor een tuchtklacht geldt een aparte termijn: die moet u in de regel binnen tien jaar na de gebeurtenis indienen. Meer over termijnen leest u in ons artikel over de verjaringstermijn in het strafrecht.
Wat zijn de rechten van een zorgverlener die verdachte is?
Een zorgverlener die verdachte is, heeft het recht om te zwijgen en het recht om vóór en tijdens het politieverhoor een advocaat te raadplegen (artikelen 29 en 28c Wetboek van Strafvordering). Hij hoeft niet mee te werken aan zijn eigen veroordeling.
Wanneer u verdachte bent, leest u in ons artikel wanneer bent u officieel verdachte. Let op: wat een zorgverlener in een intern onderzoek, een calamiteitenrapport of een tuchtprocedure verklaart, kan in een strafzaak een rol gaan spelen. Overleg daarom vroeg met een advocaat over wat u wel en niet verklaart. Hoe een strafzaak verder verloopt, leest u in van aanhouding tot vrijspraak.
Waar let u op als patiënt of nabestaande?
Leg vast wat er is gebeurd en vraag het medisch dossier op. U heeft recht op inzage in en een afschrift van het dossier (artikel 7:456 Burgerlijk Wetboek).
- Vraag het medisch dossier op en noteer data, namen en wat er is gezegd.
- Dien een klacht in bij de zorgaanbieder; die moet een klachtenregeling hebben op grond van de Wkkgz.
- Overweeg een tuchtklacht bij het regionaal tuchtcollege, in de regel binnen tien jaar.
- Doe aangifte bij de politie als u vermoedt dat er sprake is van dood of zwaar letsel door schuld; houd rekening met de verjaringstermijn van zes jaar.
- Voor schadevergoeding loopt een aparte civiele route; daarvoor kunt u terecht bij een letselschadespecialist.
Waar let u als zorgverlener op?
Zorg dat uw dossiervoering op orde is en dat u weet welke meldplichten gelden. Bij een strafrechtelijk onderzoek is vroeg juridisch advies belangrijk.
- Leg handelingen, overwegingen en afwijkingen van richtlijnen direct en volledig vast in het dossier.
- Meld een calamiteit via de zorgaanbieder bij de Inspectie (artikel 11 Wkkgz).
- Wordt u uitgenodigd voor een verhoor, raadpleeg dan vooraf een advocaat (artikel 28c Sv).
- Stem verklaringen in een tuchtprocedure en een strafzaak op elkaar af.
- Informeer uw beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar en de zorginstelling tijdig.
Wat kunnen wij voor u doen bij een medische fout in het strafrecht?
Onze strafrechtadvocaten staan zorgverleners bij die verdacht worden van dood of letsel door schuld, en begeleiden patiënten en nabestaanden bij de strafrechtelijke kant van een zaak.
- Wij bereiden u voor op het politieverhoor en zijn daarbij aanwezig (artikel 28c Sv).
- Wij beoordelen of de fout voldoet aan de eisen van schuld en causaal verband van artikel 307 of 308 Sr.
- Wij vragen het dossier en de deskundigenrapporten op en laten zo nodig een eigen deskundige meekijken.
- Wij voeren de verdediging bij de officier van justitie en de strafrechter, ook over de verjaring (artikel 70 Sr).
- Wij helpen patiënten en nabestaanden bij het doen van aangifte en volgen namens hen het strafrechtelijk onderzoek.
Samengevat
- Een medische fout is alleen strafbaar bij aanmerkelijke schuld die de dood of zwaar letsel heeft veroorzaakt (artikelen 307 en 308 Sr).
- Het OM moet bewijzen dat de schade redelijkerwijs aan de fout is toe te rekenen; daarvoor zijn medisch deskundigen nodig.
- Het tuchtrecht toetst strenger aan de beroepsnorm, maar kent geen schadevergoeding toe.
- Dood door schuld verjaart na zes jaar, bij roekeloosheid na twaalf jaar (artikel 70 Sr).
Veelgestelde vragen
Kan ik aangifte doen tegen een arts?
Ja, bij de politie. Het Openbaar Ministerie beslist of het een onderzoek start en of het de arts vervolgt. Dat gebeurt alleen bij een vermoeden van aanmerkelijke schuld met ernstige gevolgen.
Wordt een arts na een tuchtmaatregel ook strafrechtelijk vervolgd?
Niet automatisch. Tuchtrecht en strafrecht staan los van elkaar en kunnen naast elkaar lopen. Een berisping door het tuchtcollege betekent niet dat er ook strafrechtelijke schuld is.
Is een complicatie na een operatie een strafbare fout?
Nee. Een complicatie die bij een behandeling hoort, is geen strafbaar feit. Het strafrecht komt pas in beeld als de zorgverlener duidelijk en verwijtbaar onzorgvuldig heeft gehandeld.
Krijg ik via de strafzaak een schadevergoeding?
Als benadeelde partij kunt u zich in de strafzaak voegen met een vordering tot schadevergoeding (artikel 51f Sv). De strafrechter behandelt die alleen als de vordering eenvoudig van aard is; anders verwijst hij u naar de civiele rechter.
