Verjaringstermijn strafrecht: wanneer het OM niet meer kan vervolgen

Gepubliceerd op 31 augustus 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Het openbaar ministerie kan een strafbaar feit na drie jaar (overtredingen) tot twintig jaar (zware misdrijven) niet meer vervolgen; misdrijven waarop twaalf jaar gevangenisstraf of meer staat, verjaren helemaal niet (artikel 70 Sr). Elke daad van vervolging stuit de verjaring, maar bij misdrijven nooit langer dan tot twee keer de gewone termijn.

De lengte van de termijn hangt af van de maximale straf die de wet op het feit stelt, niet van de straf die de rechter in uw zaak zou opleggen. Hieronder leest u welke termijn geldt, wanneer die begint te lopen, hoe de Hoge Raad in mei 2026 drie verduisteringen verjaard verklaarde en wat dat betekent voor slachtoffers.

Wat betekent verjaring in het strafrecht?

Verjaring betekent dat het recht om een verdachte te vervolgen vervalt. Is een feit verjaard, dan verklaart de rechter het openbaar ministerie niet-ontvankelijk en eindigt de zaak zonder inhoudelijk oordeel. De rechter moet dat ambtshalve toetsen, ook als de verdediging er niet om vraagt.

Verjaring dient drie doelen. Een verdachte hoort niet eindeloos in onzekerheid te leven. Justitie wordt gedwongen voortvarend te werken. En na jaren vervagen herinneringen en verdwijnen sporen, waardoor een eerlijk proces moeilijker wordt.

Verjaring van de strafvervolging is iets anders dan verjaring van een straf die al onherroepelijk is opgelegd; die tenuitvoerlegging kent een eigen regeling (artikel 76 Sr). Het is ook iets anders dan de civiele verjaring van een geldvordering tussen burgers.

Welke verjaringstermijnen gelden?

Artikel 70 van het Wetboek van Strafrecht koppelt de termijn aan de maximale straf die in de wet op het feit staat. De maximumstraffen hieronder zijn die voor de basisvorm van het delict; bij verzwarende omstandigheden kan een hogere straf en dus een langere termijn gelden.

Veel mensen denken dat een eenvoudige winkeldiefstal na zes jaar verjaart. Dat klopt niet: op diefstal staat maximaal vier jaar, dus geldt een termijn van twaalf jaar. In de praktijk wordt zo’n zaak meestal wel veel eerder afgedaan of geseponeerd.

Welke feiten verjaren nooit?

Misdrijven waarop twaalf jaar gevangenisstraf of meer staat, verjaren sinds 1 april 2013 niet meer (artikel 70 lid 2 Sr). Voor misdrijven waarop levenslang staat, zoals moord, geldt dat al sinds 1 januari 2006. Daardoor kan het openbaar ministerie ook decennia later nog vervolgen, bijvoorbeeld als een DNA-match nieuw bewijs oplevert.

Voor internationale misdrijven geldt een aparte wet. Volgens de Wet internationale misdrijven verjaren genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven in beginsel niet.

Zedenmisdrijven tegen minderjarigen

Voor een reeks zedenmisdrijven, zoals verkrachting en seksueel misbruik, geldt geen verjaring als het slachtoffer jonger dan achttien jaar was (artikel 70 lid 2 Sr). Voor andere zedenmisdrijven tegen minderjarigen begint de termijn volgens artikel 71 Sr pas op de dag na de achttiende verjaardag van het slachtoffer. Zo krijgt iemand die als kind is misbruikt de tijd om als volwassene aangifte te doen.

Actueel: de artikelnummers van de zedenmisdrijven zijn gewijzigd door de Wet seksuele misdrijven, die op 1 juli 2024 in werking trad. Bij oudere zaken moet daarom worden nagegaan welke bepaling op het moment van het feit gold.

Wanneer begint de verjaringstermijn te lopen?

Volgens artikel 71 Sr begint de termijn op de dag na die waarop het feit is gepleegd. Er zijn uitzonderingen. Bij valsheid in geschrift begint de termijn pas op de dag na het gebruik van het vervalste stuk. Bij de genoemde zedenmisdrijven tegen minderjarigen begint hij op de dag na de achttiende verjaardag van het slachtoffer. Bij bepaalde vrijheidsberovende misdrijven pas op de dag na de bevrijding of het overlijden van het slachtoffer.

Bij een feit dat langere tijd voortduurt, zoals het voorhanden hebben van een verboden wapen, begint de termijn in de regel pas als die toestand eindigt. Bij een reeks feiten verjaart elk feit afzonderlijk. Een oud feit kan dus al verjaard zijn, terwijl een recenter feit uit dezelfde reeks nog vervolgd kan worden.

Hoe stuit een daad van vervolging de verjaring?

Volgens artikel 72 lid 1 Sr stuit elke daad van vervolging de verjaring, ook tegenover andere betrokkenen dan de vervolgde. Na de stuiting begint een nieuwe termijn. Een daad van vervolging is een handeling van het openbaar ministerie of de rechter die gericht is op vervolging, zoals het uitbrengen van een dagvaarding of een vordering van de officier van justitie aan de rechter-commissaris. Opsporingshandelingen van de politie, zoals een verhoor, gelden in de regel niet als daad van vervolging.

Eindeloos stuiten kan niet. Volgens artikel 72 lid 2 Sr vervalt het recht tot strafvordering bij misdrijven in elk geval als, gerekend vanaf de oorspronkelijke start, twee keer de verjaringstermijn is verstreken.

Drie verduisteringen verjaard tijdens het hoger beroep: HR 19 mei 2026

Hoe dat in de praktijk uitpakt, laat een arrest van de Hoge Raad van 19 mei 2026 zien (ECLI:NL:HR:2026:772). Een man had in 2010 en 2011 bedragen van 20.000 en twee keer 10.000 euro verduisterd die hem voor een investering waren toevertrouwd. Op verduistering staat maximaal drie jaar, dus geldt een termijn van zes jaar en een absolute grens van twaalf jaar.

Het laatste feit was gepleegd op 16 november 2011, dus de termijn begon op 17 november 2011. De absolute grens verliep op 16 november 2023, hoe vaak de verjaring ook was gestuit. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden veroordeelde de man pas op 29 januari 2025. De Hoge Raad verklaarde het openbaar ministerie voor die drie feiten niet-ontvankelijk. Ook de drie benadeelde partijen werden niet-ontvankelijk in hun vorderingen in de strafzaak.

Wanneer is de verjaring geschorst?

Volgens artikel 73 Sr schorst de schorsing van de vervolging vanwege een prejudicieel geschil de verjaring. Dat is een vraag die eerst door een andere rechter moet worden beantwoord, bijvoorbeeld een civielrechtelijke vraag over eigendom. Zolang de strafzaak om die reden stilligt, loopt de termijn niet door. Dit komt in de praktijk weinig voor.

Welke termijn geldt na een wetswijziging?

Een verlenging van de verjaringstermijn geldt ook voor feiten die vóór de wijziging zijn gepleegd, zolang die op dat moment nog niet verjaard waren. Was een feit al verjaard, dan blijft het verjaard. De Hoge Raad formuleerde dat uitgangspunt in een arrest van 29 januari 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BK1998): een wijziging van de verjaringsregels is direct van toepassing, maar een al voltooide verjaring wordt geëerbiedigd. Die zaak ging over de verjaring van een opgelegde straf.

Zo werden feiten waarop twaalf jaar of meer staat en die op 1 april 2013 nog niet verjaard waren, vanaf die datum onverjaarbaar. Bij een oud feit moet dus stap voor stap worden nagegaan welke termijn gold en of het feit al verjaard was toen de wet veranderde.

Wat is het gevolg als een feit verjaard is?

Het openbaar ministerie kan niet meer vervolgen. Brengt het de zaak toch voor de rechter, dan volgt niet-ontvankelijkheid. Voor de verdachte betekent dat: geen veroordeling en daarom ook geen nieuwe vermelding als veroordeling in de justitiële documentatie. Wat daar wel en niet in komt te staan, leest u in ons artikel over het strafblad en de justitiële documentatie.

Verjaring moet worden onderscheiden van overschrijding van de redelijke termijn. Duurt een strafzaak na het eerste officiële optreden te lang, dan leidt dat in beginsel tot strafvermindering, niet tot het einde van de zaak.

Kan het slachtoffer dan nog schadevergoeding krijgen?

Niet meer in de strafzaak: zoals het arrest van 19 mei 2026 laat zien, wordt de benadeelde partij dan ook niet-ontvankelijk. Wel via de civiele rechter, als de civiele vordering nog niet verjaard is. Volgens artikel 3:310 lid 4 BW verjaart een vordering tot schadevergoeding uit een misdrijf niet zolang het recht tot strafvordering nog niet is vervallen. Meer leest u in ons artikel over schadevergoeding in de strafprocedure. Voor de afwikkeling van letselschade verwijzen wij naar een letselschadespecialist.

Welke termijnen bewaakt u als slachtoffer?

• Doe bij een klachtdelict, zoals smaad of belediging, binnen drie maanden nadat u van het feit hoorde een klacht (artikel 66 Sr). Die termijn is veel korter dan de verjaringstermijn.
• Bewaar het bewijs van uw aangifte en het nummer van het proces-verbaal, en vraag bij lang stilzitten het openbaar ministerie naar de stand van zaken.
• Dien een beklag tegen een sepot in bij het gerechtshof binnen drie maanden nadat u van die beslissing hoorde (artikel 12k van het Wetboek van Strafvordering).
• Houd de civiele verjaring van uw schadevordering in het oog, voor het geval de strafzaak verjaart.

Hoe controleert u als verdachte of uw zaak verjaard is?

De rechter moet verjaring ambtshalve toetsen, maar in de zaak van mei 2026 zag het gerechtshof de verjaring over het hoofd. Laat uw advocaat het dossier daarom zelf nalopen. Let op de kwalificatie: als het openbaar ministerie een zwaarder delict tenlastelegt, geldt een langere termijn. Wordt het feit in de loop van de zaak lichter gekwalificeerd, dan kan het alsnog verjaard blijken. Meer over het verloop leest u in ons artikel over strafrechtelijke vervolging in Nederland.

1. Stel de pleegdatum of het einde van de pleegperiode vast uit de tenlastelegging.
2. Zoek de maximumstraf op het tenlastegelegde feit op en leid daaruit de termijn van artikel 70 Sr af.
3. Tel vanaf de dag na het feit twee keer die termijn: dat is de absolute grens voor een misdrijf.
4. Noteer de datum van de eerste daad van vervolging en elke latere stuiting (artikel 72 Sr).
5. Ga bij een oud feit na of het al verjaard was voor een wetswijziging, zoals die van 1 april 2013.

Wat wij doen bij een mogelijk verjaard feit

• Wij stellen vast welke termijn geldt, ook als de wet sinds de pleegdatum is gewijzigd.
• Wij lopen het dossier na op de pleegdatum, de daden van vervolging en de absolute grens van artikel 72 lid 2 Sr.
• Wij voeren ter zitting of in hoger beroep het verweer dat het openbaar ministerie niet-ontvankelijk is.
• Wij controleren voor slachtoffers of een klacht op tijd is gedaan en stellen zo nodig een beklag bij het gerechtshof op.

In het kort

• De termijn volgt de maximumstraf in de wet: winkeldiefstal verjaart dus pas na twaalf jaar.
• Stuiten verlengt een misdrijftermijn tot hooguit het dubbele; verduistering uit 2011 was in november 2023 definitief verjaard (HR 19 mei 2026).
• Is het feit verjaard, dan kan het slachtoffer zich niet meer voegen in de strafzaak; de civiele route blijft soms open.
• Een langere termijn geldt ook voor oude feiten, tenzij die al verjaard waren (HR 29 januari 2010).

Veelgestelde vragen

Kan een verjaarde zaak worden heropend?

Strafrechtelijk niet: het openbaar ministerie blijft niet-ontvankelijk, ook als er nieuw bewijs opduikt. Civielrechtelijk kan een slachtoffer soms nog wel schadevergoeding vorderen.

Wordt de termijn korter als de verdachte bekent?

Nee. De termijn hangt alleen af van de maximale straf die de wet op het feit stelt en van de daden van vervolging.

Gelden voor verkeersboetes dezelfde termijnen?

Nee. Verkeersboetes onder de Wet Mulder zijn geen strafzaak maar een administratieve sanctie en volgen eigen regels. Voor verkeersovertredingen die wel strafrechtelijk worden vervolgd, geldt de termijn van drie jaar.

Law & More staat verdachten en slachtoffers bij in strafzaken en controleert daarbij onder meer of een feit verjaard is. Meer over onze werkwijze leest u op onze pagina over strafrecht.