Gepubliceerd op 5 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Nepnieuws is in Nederland niet als zodanig strafbaar: het Wetboek van Strafrecht (Sr) kent geen apart delict voor valse informatie. Strafbaar wordt een onjuist bericht pas als het onder een bestaand delict valt, zoals smaad of laster (artikel 261 en 262 Sr), groepsbelediging of haatzaaien (artikel 137c en 137d Sr), opruiing (artikel 131 Sr), een vals alarm (artikel 142 Sr) of doxing (artikel 285d Sr).
Is een bericht niet strafbaar, dan kan het nog wel onrechtmatig zijn. Wie door een onjuist bericht schade lijdt, kan bij de civiele rechter rectificatie en schadevergoeding vorderen op grond van artikel 6:162 en 6:167 van het Burgerlijk Wetboek Boek 6. Hieronder leest u waar de grenzen liggen en hoe de Hoge Raad die grenzen trekt.
Inhoudsopgave
Waarom de wet geen algemeen verbod op onware berichten kent
De vrijheid van meningsuiting is beschermd door artikel 7 van de Grondwet en artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Ook onjuiste, overdreven of kwetsende uitlatingen vallen in beginsel onder die bescherming.
Een beperking mag alleen als de wet daarin voorziet en de beperking nodig is, bijvoorbeeld om de goede naam van anderen of de openbare orde te beschermen (artikel 10 lid 2 EVRM). Daarom bestraft de wetgever niet de onwaarheid zelf, maar alleen uitingen die een specifiek delict opleveren. De delicten staan in het Wetboek van Strafrecht.
Welke delicten kunnen nepnieuws strafbaar maken?
De tabel geeft per delict aan wanneer een onjuist bericht eronder valt en of het slachtoffer eerst een klacht moet indienen. Bij klachtdelicten kan het Openbaar Ministerie (OM) alleen vervolgen na een klacht van de beledigde (artikel 269 Sr).
| Delict | Wetsartikel | Kern | Klacht nodig? |
|---|---|---|---|
| Smaad | 261 Sr | Opzettelijk iemands eer aantasten door een bepaald feit te verwijten, om dat ruchtbaar te maken | Ja, in de regel |
| Laster | 262 Sr | Smaad terwijl de dader weet dat het verwijt onwaar is | Ja, in de regel |
| Eenvoudige belediging | 266 Sr | Beledigen zonder concreet feitelijk verwijt | Ja, in de regel |
| Groepsbelediging | 137c Sr | Beledigende uitlating over een groep vanwege ras, godsdienst, levensovertuiging, seksuele gerichtheid of handicap | Nee |
| Haatzaaien | 137d Sr | Aanzetten tot haat, discriminatie of geweld tegen zo’n groep | Nee |
| Opruiing | 131 Sr | In het openbaar oproepen tot een strafbaar feit of geweld tegen het openbaar gezag | Nee |
| Vals alarm | 142 Sr | Opzettelijk de openbare rust verstoren met valse alarmkreten of signalen | Nee |
| Bedreiging | 285 Sr | Bedreigen met onder meer openlijk geweld of een misdrijf tegen het leven | Nee |
Smaad of laster: wanneer is een onjuist bericht over een persoon strafbaar?
Een bericht over een persoon is smaad als het opzettelijk iemands eer of goede naam aantast door hem een bepaald feit te verwijten, met het doel dat ruchtbaar te maken (artikel 261 Sr). Gebeurt dat via een geschrift of afbeelding, zoals een post op sociale media, dan spreekt de wet van smaadschrift (artikel 261 lid 2 Sr).
Weet de verspreider dat het verwijt niet waar is, dan is sprake van laster (artikel 262 Sr), een zwaarder delict. De Hoge Raad stelt daarbij een strenge eis. In zijn arrest van 18 juni 2019 (ECLI:NL:HR:2019:904) oordeelde hij dat “wetende dat” in artikel 262 Sr daadwerkelijke wetenschap van de onwaarheid vereist. Voorwaardelijk opzet, het bewust aanvaarden van de kans dat het verwijt niet klopt, is voor laster niet genoeg.
Voor wie nepnieuws doorstuurt zonder te weten dat het onwaar is, betekent dit: laster ligt niet snel voor de hand, smaad wel. Smaad is niet strafbaar als de dader te goeder trouw mocht aannemen dat het feit waar was en het algemeen belang de uitlating vereiste (artikel 261 lid 3 Sr). Meer leest u in ons artikel over belediging, smaad en laster.
Hoe weegt de rechter de vrijheid van meningsuiting af?
De rechter toetst een veroordeling voor een uiting steeds aan artikel 10 EVRM. In een arrest van 4 februari 2025 (ECLI:NL:HR:2025:171) noemde de Hoge Raad de punten waarop de strafrechter let:
- de bewoordingen, en of het gaat om een waardeoordeel of een feitelijke beschuldiging;
- de context, waaronder de functie van de betrokken personen;
- de manier van openbaarmaking;
- of de uiting bijdraagt aan het publieke debat of onnodig grievend is.
In die zaak had een gemeenteraadslid een wethouder op de Facebookpagina van zijn fractie herhaaldelijk een leugenaar genoemd en van valsheid in geschrift beschuldigd. Het hof mocht oordelen dat de berichten een ongefundeerde persoonlijke aanval waren zonder bijdrage aan het publieke debat. De veroordeling voor eenvoudige belediging (artikel 266 Sr) bleef in stand. De Hoge Raad benadrukte ook dat de straf niet zo zwaar mag zijn dat mensen worden afgeschrikt om hun mening te geven.
Nepnieuws over een groep: groepsbelediging en haatzaaien
Nepnieuws over een groep is strafbaar als u zich in het openbaar opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen vanwege hun ras, godsdienst, levensovertuiging, hetero- of homoseksuele gerichtheid of handicap (artikel 137c Sr). Ook het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld tegen zo’n groep is strafbaar (artikel 137d Sr).
Bij deze delicten is geen klacht nodig; het OM kan zelf vervolgen. De rechter weegt mee in welke context de uitlating is gedaan, zoals een politiek of maatschappelijk debat. Ook hier geldt de toets van artikel 10 EVRM.
Wanneer leidt een nepbericht tot opruiing, vals alarm of bedreiging?
Wie in het openbaar oproept tot een strafbaar feit of tot geweld tegen het openbaar gezag, maakt zich schuldig aan opruiing (artikel 131 Sr). Een vals bericht dat mensen oproept om ergens verhaal te gaan halen, kan daaronder vallen. Wie opzettelijk de openbare rust verstoort met valse alarmkreten of signalen, is strafbaar op grond van artikel 142 Sr.
Ook een bericht dat dreigt met geweld, zoals een nepbericht over een aanslag op een school, kan strafbaar zijn als bedreiging (artikel 285 Sr). Lees meer in ons artikel over bedreiging.
Nepnieuws met iemands adres of foto: doxing
Sinds 1 januari 2024 is doxing strafbaar (artikel 285d Sr). Daaronder valt het verspreiden of beschikbaar stellen van persoonsgegevens van een ander met het doel die persoon vrees aan te jagen, ernstige overlast te bezorgen of ernstig te hinderen in zijn werk.
Nepnieuws gaat vaak samen met het delen van iemands adres, telefoonnummer of foto. Dan kan naast smaad of laster ook artikel 285d Sr van toepassing zijn. Het delen van de gegevens is dan zelfstandig strafbaar, ook als het bijbehorende verhaal klopt.
Er gaat nepnieuws over u rond: zo pakt u het aan
U kunt twee sporen tegelijk volgen: het strafrecht (aangifte, en bij smaad of laster een klacht) en het civiele recht (verwijdering, rectificatie en schadevergoeding op grond van artikel 6:162 en 6:167 BW).
- Leg het bericht vast met schermafbeeldingen, datum, tijd en de URL. Berichten worden vaak snel verwijderd of aangepast.
- Meld het bericht bij het platform. Sinds 17 februari 2024 geldt de Digital Services Act voor alle online platforms; zij moeten meldingen van illegale inhoud zorgvuldig en tijdig behandelen.
- Vraag de verspreider schriftelijk het bericht te verwijderen en te rectificeren.
- Vorder bij de civiele rechter, zo nodig in kort geding, verwijdering en rectificatie (artikel 6:167 BW).
- Doe aangifte bij de politie als het bericht ook strafbaar is, en dien bij smaad, laster of belediging uitdrukkelijk een klacht in (artikel 269 Sr). De klachttermijn is drie maanden (artikel 66 Sr).
Wat wij doen bij een strafbaar of onrechtmatig nepbericht
Ons team strafrecht staat zowel slachtoffers als verdachten bij.
- Wij beoordelen of een bericht smaad, laster, groepsbelediging, opruiing of doxing oplevert (artikel 261, 262, 137c, 131 en 285d Sr).
- Wij stellen een sommatie tot verwijdering en rectificatie op aan de verspreider.
- Wij vorderen in kort geding verwijdering en rectificatie op grond van artikel 6:162 en 6:167 BW.
- Wij verdedigen u als u zelf wordt verdacht en toetsen uw uitlating aan artikel 10 EVRM.
Veelgestelde vragen
Ben ik strafbaar als ik nepnieuws alleen doorstuur?
Dat kan. Wie een smadelijk of beledigend bericht bewust verder verspreidt, kan zelf smaad of belediging plegen. Voor laster moet u wel weten dat het verwijt onwaar is (HR 18 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:904).
Moet een platform onjuiste maar legale berichten verwijderen?
Nee, de Digital Services Act verplicht platforms vooral om meldingen van illegale inhoud te behandelen. Voor inhoud die onjuist maar niet illegaal is, gelden de eigen gebruiksvoorwaarden van het platform.