Gepubliceerd op 11 april 2020 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Van internetoplichting is sprake wanneer iemand u met een valse naam, een valse hoedanigheid of listige kunstgrepen beweegt tot betaling of afgifte, met het oogmerk zichzelf wederrechtelijk te bevoordelen. Dat is strafbaar gesteld in artikel 326 Sr, met een gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren. Daarnaast heeft u een civiele route: de koop ontbinden en uw geld terugvorderen. Snel handelen bepaalt hoeveel u terugkrijgt.
Inhoudsopgave
Wanneer is internetoplichting strafbaar?
Niet elke teleurstellende aankoop is een misdrijf. Voor oplichting in de zin van artikel 326 Sr moet de verkoper u met een oplichtingsmiddel hebben bewogen tot de betaling: een valse naam of hoedanigheid, een samenweefsel van verdichtsels, of listige kunstgrepen. De verkoper moet bovendien het oogmerk hebben gehad zichzelf of een ander wederrechtelijk te bevoordelen. Een advertentie voor een telefoon die nooit heeft bestaan, betaald op een rekening van een katvanger, past daar naadloos in.
Wie er een gewoonte van maakt goederen te kopen zonder te betalen, kan bovendien worden vervolgd voor flessentrekkerij (artikel 326a Sr). Wordt er ook geknoeid met inloggegevens of bankgegevens, dan komen computervredebreuk (artikel 138ab Sr) en valsheid in geschrift (artikel 225 Sr) in beeld. Het strafrechtelijk kader is dus ruimer dan alleen oplichting; het onderscheid met verwante delicten leggen wij uit in ons artikel over het verschil tussen diefstal, verduistering en oplichting.
Oplichting of gewoon een contractueel geschil?
Het is verstandig om dit onderscheid als eerste te maken, omdat het bepaalt bij wie u terechtkunt. De politie en het Openbaar Ministerie treden op tegen misdrijven, niet tegen wanprestatie. Blijft levering uit terwijl de verkoper wel bereikbaar is en een verklaring geeft, dan heeft u vrijwel altijd een civiel geschil: de verkoper komt zijn verbintenis niet na (artikel 6:74 BW).
Bij een consumentenkoop van een roerende zaak levert de verkoper binnen dertig dagen na het sluiten van de overeenkomst, tenzij u iets anders bent overeengekomen (artikel 7:19a BW). Wordt die termijn overschreden en reageert de verkoper niet, dan mag u de koop ontbinden. Dat is nog geen bewijs van opzet. Wijzen de feiten wél op misleiding, bijvoorbeeld een niet-bestaand bedrijfsadres, een rekening op naam van een derde, een domein dat pas weken oud is of meerdere meldingen over dezelfde rekening, dan is de strafrechtelijke route wél passend.
In de praktijk sluit het één het ander niet uit. U kunt aangifte doen én tegelijk de civiele weg bewandelen. Het strafrecht levert u zelden uw geld terug; daarvoor heeft u de civiele procedure of, als het tot een strafzaak komt, een vordering als benadeelde partij nodig.
Wat u in de eerste uren doet
Hoe korter de tijd tussen betaling en melding, hoe groter de kans dat er nog geld op de ontvangende rekening staat. Bel daarom eerst uw bank of betaalprovider, nog voordat u de verkoper opnieuw probeert te bereiken. Meld uitdrukkelijk dat het om vermoedelijke internetoplichting gaat, geef bedrag, datum, IBAN en omschrijving door en vraag naar de formele procedure en de termijnen die daarvoor gelden. Garanties zijn er niet: een uitgevoerde SEPA-overboeking kan de bank niet eenzijdig terugdraaien, maar zij kan de ontvangende bank wel om medewerking vragen.
Beveilig daarna uw eigen omgeving. Heeft u gegevens ingevuld op een pagina die achteraf nep blijkt, wijzig dan de wachtwoorden van uw e-mail en van de betrokken webwinkels en zet tweestapsverificatie aan. Deelde u een kopie van uw identiteitsbewijs, meld dat dan bij uw bank, zodat misbruik van uw identiteit wordt opgemerkt. Hoe u digitale misleiding vastlegt, beschrijven wij in ons artikel over het bewijzen van online fraude en phishing.
Welk bewijs heeft u nodig?
Uw dossier moet drie dingen aantonen: dat er een overeenkomst was, dat u heeft betaald en dat er niet is geleverd. Bewaar de advertentie of productpagina als PDF of schermafdruk, met het volledige webadres, datum en tijd zichtbaar. Advertenties verdwijnen vaak binnen een dag nadat er is geklaagd, en zonder die vastlegging staat u met lege handen.
Bewaar daarnaast de orderbevestiging, de factuur, het betaalbewijs en het bankafschrift waarop de naam van de begunstigde en het IBAN staan. Leg alle communicatie vast, ook berichten in de chatfunctie van een platform, want die worden bij verwijdering van een account ontoegankelijk. Noteer ten slotte een tijdlijn: wat is afgesproken, wanneer heeft u betaald, wanneer heeft u contact gezocht en wat was de reactie. Die tijdlijn is precies wat de bank, de politie en later de rechter nodig hebben.
De verkoper in gebreke stellen en de koop ontbinden
Blijft levering uit, dan stelt u de verkoper schriftelijk in gebreke en geeft u een redelijke termijn om alsnog na te komen (artikel 6:82 BW). Veertien dagen is gebruikelijk. Is een fatale termijn overeengekomen of blijkt uit de mededelingen van de verkoper dat hij niet gaat leveren, dan is een ingebrekestelling niet nodig en treedt het verzuim van rechtswege in (artikel 6:83 BW). Verstuur de ingebrekestelling aangetekend als er een postadres bekend is, en anders per e-mail met leesbevestiging.
Loopt de termijn af, dan mag u de overeenkomst ontbinden (artikel 6:265 BW). Door de ontbinding ontstaat een ongedaanmakingsverbintenis: de verkoper moet het betaalde terugbetalen. Bevestig de ontbinding altijd schriftelijk, met vermelding van het ordernummer en het rekeningnummer waarop u de terugbetaling verwacht. Daarnaast kunt u de schade vorderen die u door de niet-nakoming lijdt (artikel 6:74 BW).
Let bij een koop op de klachtplicht van artikel 7:23 BW. Bij een consumentenkoop van een roerende zaak geldt een kennisgeving binnen twee maanden na ontdekking in elk geval als tijdig; koopt u als ondernemer, dan geldt de open norm bekwame tijd en moet u dus sneller zijn. Nadat u heeft geklaagd, verjaart uw rechtsvordering na twee jaar. Dat is een verjaringstermijn, geen hersteltermijn voor de verkoper: wacht niet af, maar stuit de verjaring tijdig als de zaak langer loopt.
Aangifte doen en de fraude melden
Aangifte van internetoplichting doet u bij de politie, die daarvoor het Landelijk Meldpunt Internetoplichting (LMIO) heeft ingericht. Aangifte kan digitaal of aan het bureau. Neem uw hele dossier mee: schermafdrukken en het webadres, de advertentie, de communicatie, het betaalbewijs met IBAN en uw tijdlijn. Hoe meer aangiftes er over dezelfde rekening of hetzelfde account binnenkomen, hoe groter de kans dat het tot opsporing komt. Noteer altijd het proces-verbaalnummer; u heeft dat later nodig bij bank en platform. Wat er na een aangifte gebeurt, leggen wij uit in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Meld de zaak daarnaast bij de Fraudehelpdesk, die patronen signaleert en waarschuwt maar geen opsporingsbevoegdheid heeft en geen schadevergoeding toekent. Gaat het om een webwinkel die misleidt of ten onrechte een keurmerk voert, meld dat dan ook bij de Autoriteit Consument en Markt. De ACM handhaaft tegen bedrijven en kan een last onder dwangsom of een boete opleggen; welke informatieplichten voor webwinkels gelden, beschrijven wij in ons artikel over informatieplichten van webshops. Vraag ten slotte het platform de advertentie offline te halen en het account te blokkeren, en bewaar het zaaknummer.
Uw geld terugvorderen via de rechter
Betaalt de verkoper na de ontbinding niet, dan kunt u hem dagvaarden. Bij vorderingen tot en met vijfentwintigduizend euro is de kantonrechter bevoegd (artikel 93 Rv) en heeft u geen advocaat nodig, al is bijstand vaak wel verstandig. Is de verkoper werkelijk een oplichter, dan kunt u de vordering ook baseren op onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW); dat biedt ruimte om bijvoorbeeld ook de bestuurder achter een lege vennootschap aan te spreken.
De praktische horde is bijna nooit het recht, maar de identiteit en de verhaalbaarheid van de wederpartij. Zonder naam en adres kunt u niet dagvaarden. Een bank verstrekt gegevens van een rekeninghouder alleen onder strikte voorwaarden, en soms is daarvoor een rechterlijke machtiging nodig. Blijkt de wederpartij vindbaar en vermogend, dan kan conservatoir beslag zinvol zijn: de voorzieningenrechter verleent verlof en bepaalt daarbij de termijn voor het instellen van de eis in de hoofdzaak op ten minste acht dagen (artikel 700 Rv). Weeg de kosten wel af tegen het bedrag; bij een verlies van enkele honderden euro’s is een procedure zelden rendabel.
Wat werkt per betaalmethode?
De manier waarop u heeft betaald bepaalt uw herstelkansen meer dan welke andere factor. Handel in alle gevallen snel en lever uw volledige dossier aan.
- iDEAL of SEPA-overboeking: vraag uw bank om een recall en om het veiligstellen van de gelden. Er bestaat geen wettelijk recht op terugboeking bij een door u zelf geautoriseerde betaling; de kans hangt af van het saldo en de medewerking van de ontvangende bank.
- Creditcard: start een chargeback bij de kaartmaatschappij met als reden dat er niet is geleverd. De maatschappij hanteert eigen termijnen, die vaak binnen enkele maanden na de transactie aflopen.
- Betaalprovider of platformbetaling: open een formeel geschil binnen de door de aanbieder gestelde termijn en houd alle communicatie binnen het platform, zodat die bij de beoordeling meetelt.
- Achteraf betalen: laat de betaaldienst weten dat u de vordering betwist, zodat er geen incassotraject tegen u start terwijl het geschil loopt.
- Contant of via een onomkeerbare dienst, waaronder cryptovaluta: terughalen is vrijwel uitgesloten. Hier zijn aangifte en de civiele route uw enige mogelijkheden.
Kocht u bij een buitenlandse webshop?
Bij een aankoop over de grens spelen twee vragen: welk recht geldt en welke rechter is bevoegd. Voor consumenten is dat gunstig geregeld. Op grond van de Rome I-verordening (Verordening (EG) nr. 593/2008) mag een rechtskeuze in de algemene voorwaarden u niet de bescherming ontnemen van het dwingende recht van uw eigen woonland, als de verkoper zijn activiteiten op Nederland richt. Een webwinkel die in het Nederlands levert en in euro’s afrekent, doet dat.
Voor de bevoegde rechter geldt de Brussel Ia-verordening (Verordening (EU) nr. 1215/2012). Een consument kan de wederpartij oproepen voor het gerecht van zijn eigen woonplaats, en kan zelf alleen daar worden opgeroepen. U hoeft dus niet naar het buitenland te procederen. Bij aankopen binnen de Europese Unie kunt u bovendien kosteloos terecht bij het Europees Consumenten Centrum Nederland, dat bemiddelt en doorverwijst. Voor ondernemers ligt dit anders; welk recht op grensoverschrijdende verkoop van toepassing is, behandelen wij in ons artikel over internationale e-commerce.
Hoe voorkomt u internetoplichting?
Twee minuten controle vooraf voorkomt de meeste ellende. Zoek het bedrijf op in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en vergelijk naam, adres en KvK-nummer met wat in de algemene voorwaarden staat; ontbreken die gegevens, dan schendt de webwinkel al de wettelijke informatieplichten. Controleer of het IBAN op naam van dat bedrijf staat en niet op naam van een particulier. Wees alert op een prijs die ver onder de markt ligt, op druk om buiten het platform te betalen en op een klantenservice die alleen via een contactformulier bereikbaar is.
Betaal waar mogelijk met een methode die een geschilprocedure kent, en weiger een directe overboeking aan een onbekende particulier. Controleer bij twijfel de handelspartij en de website via de meldingen die de politie bijhoudt. Meer preventieve maatregelen vindt u in onze uitleg over het herkennen en voorkomen van fraude.
Veelgestelde vragen
Krijg ik mijn geld terug als ik aangifte doe?
Niet automatisch. Het strafrecht is gericht op bestraffing van de dader, niet op uw schadeloosstelling. Komt het tot een strafzaak, dan kunt u zich voegen als benadeelde partij en uw schade vorderen. In de meeste gevallen loopt het herstel echter via de bank, de betaalprovider of een civiele procedure.
Kan mijn bank een iDEAL-betaling terugdraaien?
Niet eenzijdig. U heeft de betaling zelf geautoriseerd, dus er is geen sprake van een niet-toegestane betalingstransactie. De bank kan wel een terugboekverzoek aan de ontvangende bank sturen. Of dat lukt, hangt af van het saldo op die rekening en van de snelheid waarmee u meldt.
Hoelang heb ik om te klagen bij een webwinkel?
Bij een consumentenkoop van een roerende zaak geldt een kennisgeving binnen twee maanden na ontdekking in elk geval als tijdig (artikel 7:23 BW). Uw rechtsvordering verjaart twee jaar na die kennisgeving. Wacht dus niet met het ontbinden en het opeisen van terugbetaling.
De verkoper is een particulier. Maakt dat verschil?
Ja. De consumentenbeschermende bepalingen, waaronder de leveringstermijn van artikel 7:19a BW, gelden alleen als de verkoper handelt in de uitoefening van beroep of bedrijf. Tussen twee particulieren geldt het gewone kooprecht: ingebrekestelling, verzuim en ontbinding. De strafbaarstelling van artikel 326 Sr geldt onverkort.
Wanneer is een advocaat zinvol?
Bij grotere bedragen, bij een wederpartij die zich achter een vennootschap of een buitenlands adres verschuilt, en wanneer beslag of een kort geding nodig is om verhaal veilig te stellen. Bij kleine bedragen wegen de proceskosten meestal niet op tegen de vordering.
Hulp bij internetoplichting
Bij internetoplichting draait alles om snelheid en om een dossier dat klopt. Meld direct bij uw bank, leg het bewijs vast, stel in gebreke, ontbind en doe aangifte. Loopt de zaak daarna vast, dan is de vraag niet of u gelijk heeft, maar of het verhaalbaar is. De wettelijke grondslagen leest u na in het Wetboek van Strafrecht, in Boek 6 BW en in Boek 7 BW.
Wilt u weten of uw zaak kans van slagen heeft? De advocaten van Law & More in Eindhoven beoordelen uw dossier, stellen de wederpartij in gebreke en voeren zo nodig de procedure. Neem contact met ons op voor een beoordeling van uw situatie.
