Gepubliceerd op 11 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
Aansprakelijkheid voor een paard rust in beginsel op de bezitter van het dier. Artikel 6:179 BW legt een risicoaansprakelijkheid op: wie een paard bezit, draait op voor schade die het dier door zijn eigen onberekenbare energie veroorzaakt, ook zonder eigen fout. De belangrijkste uitzondering: wordt het paard in een bedrijf gebruikt, dan verschuift die aansprakelijkheid op grond van artikel 6:181 BW naar degene die dat bedrijf uitoefent.
Inhoudsopgave
Wie is aansprakelijk in welke situatie?
De tabel geeft per situatie de partij die het slachtoffer in eerste instantie aanspreekt. Daarnaast kan altijd een partij aansprakelijk zijn die zelf onzorgvuldig handelde (artikel 6:162 BW). De artikelen staan in Boek 6 BW.
| Situatie | Aansprakelijk op grond van risico | Wettelijke basis |
|---|---|---|
| Paard van een particulier trapt een voorbijganger | Bezitter (meestal de eigenaar) | Art. 6:179 BW |
| Lespaard van een manege trapt een leerling | De manege als bedrijfsmatige gebruiker | Art. 6:181 BW |
| Paard tegen betaling in een manege ondergebracht en daar ingezet | De manege, niet de eigenaar (HR 1 april 2011) | Art. 6:181 BW |
| Pensionstal die het paard alleen stalt en verzorgt | Bezitter blijft aansprakelijk | Art. 6:179 BW |
| Ruiter laat een paard bewust iets doen waardoor schade ontstaat | De ruiter, als hij onzorgvuldig handelde | Art. 6:162 BW |
| Paard in mede-eigendom | Alle bezitters hoofdelijk | Art. 6:179 jo. 6:102 BW |
Wat bepaalt artikel 6:179 BW?
Artikel 6:179 BW maakt de bezitter van een dier aansprakelijk voor de schade die het dier aanricht. Een dier heeft een eigen wil die zich niet volledig laat sturen, en dat risico hoort bij degene die het dier houdt, niet bij het toevallige slachtoffer. Er hoeft geen fout, nalatigheid of waarschuwing vooraf te worden bewezen. Het slachtoffer hoeft alleen het verband tussen het dier en de schade aan te tonen.
De aansprakelijkheid geldt voor schade door de eigen energie van het dier: het onberekenbare element in zijn gedrag. Trapt een paard uit schrik, bijt het naar een omstander of slaat het op hol, dan is dat eigen energie. Doet het paard precies wat de ruiter of begeleider opdraagt en ontstaat daarbij schade, dan is de mens de oorzaak. De vordering loopt dan via de onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW).
Het artikel bevat een tenzij-clausule. De bezitter is niet aansprakelijk als hij ook niet aansprakelijk zou zijn geweest wanneer hij het gedrag van het dier in zijn macht had gehad. Waar een mens die hetzelfde had gedaan niets te verwijten valt, ontbreekt ook de aansprakelijkheid voor het dier. Dat kan spelen als een paard reageert op een aanval of een provocatie van het slachtoffer zelf.
Wie is de bezitter, en wie juist niet?
Bezit is een juridisch begrip, geen kwestie van wie op dat moment de teugels vasthoudt. Bezitter is degene die het dier voor zichzelf houdt (artikel 3:107 BW); meestal is dat de eigenaar. Wie het paard tijdelijk voor een ander onder zich heeft, is houder. De ruiter die een lespaard berijdt, de verzorger die uitmest en de vriend die een weekend hooi geeft, worden geen bezitter en zijn niet op grond van artikel 6:179 BW aansprakelijk.
De feitelijke zeggenschap op het moment van het incident verschuift het bezit niet. Wel kan wie feitelijke zeggenschap heeft zelf aansprakelijk zijn op grond van artikel 6:162 BW, bijvoorbeeld als hij een onervaren ruiter op een bekend schrikachtig paard zet of niet waarschuwt.
Zijn er meerdere bezitters, bijvoorbeeld bij mede-eigendom van een sportpaard, dan zijn zij hoofdelijk aansprakelijk (artikel 6:102 BW). Het slachtoffer kan ieder van hen voor het geheel aanspreken; onderling verdelen zij de schade. Meer over aansprakelijkheid voor dieren en kinderen leest u in aansprakelijk voor schade door uw kinderen of huisdieren.
Wanneer verschuift de aansprakelijkheid naar een bedrijf?
Wordt een paard gebruikt in de uitoefening van een bedrijf, dan rust de aansprakelijkheid op degene die dat bedrijf uitoefent (artikel 6:181 BW), niet op de bezitter.
De Hoge Raad paste die regel toe in zijn arrest van 1 april 2011 (ECLI:NL:HR:2011:BP1477). Een meisje van tien jaar werd in het gezicht getrapt door een paard dat tegen betaling in een manege was ondergebracht. De manege was aansprakelijk, niet de eigenaar. Het maakt niet uit of de ondernemer bezitter of houder is, en hij hoeft het dier niet duurzaam en ten eigen nutte te gebruiken.
De grens ligt bij het gebruik. Een manege die het paard inzet voor lessen, een trainer die het zadelmak maakt en een organisator die pony’s laat rijden op een evenement, gebruiken het dier bedrijfsmatig. Een pensionstal die het paard alleen stalt en verzorgt, gebruikt het niet; daar blijft de bezitter aansprakelijk. Veel stallen bieden zowel pension als training. Leg daarom in de stallingsovereenkomst vast wat de stal precies met het paard doet.
Voor het slachtoffer heeft die verschuiving een praktisch voordeel: een bedrijf is doorgaans verzekerd. Staat de rolverdeling niet vast, schrijf dan zowel de bezitter als het bedrijf aan.
Valt elke trap, beet of vlucht onder de risicoaansprakelijkheid?
Ja, zolang de schade voortkomt uit het eigen, onberekenbare gedrag van het paard. Een trap is het schoolvoorbeeld van eigen energie, of het paard nu schrikt, zijn plaats verdedigt of zonder aanwijsbare reden uithaalt. Hetzelfde geldt voor bijten, dat vaak voortkomt uit angst, pijn of het afschermen van voer. Dat het paard normaal rustig is, doet niet ter zake: artikel 6:179 BW vraagt niet naar het karakter van het dier.
Een op hol geslagen paard veroorzaakt vaak ook zaakschade. Een dier dat door een hek breekt, kan een auto beschadigen, een gewas vernielen of een verkeersongeval veroorzaken. Ook die schade valt onder artikel 6:179 BW. Ontstaat de ontsnapping door een slecht onderhouden omheining, dan handelt de bezitter of de bedrijfsmatige gebruiker bovendien onrechtmatig (artikel 6:162 BW).
Wanneer is een manege of pensionstal aansprakelijk?
Bij een manege lopen twee sporen naast elkaar. Het eerste is de risicoaansprakelijkheid van artikel 6:179 in verbinding met artikel 6:181 BW. Het tweede is de zorgplicht: een manege moet lessen afstemmen op het niveau van de ruiter, deugdelijk materiaal leveren, bodems en hekwerk onderhouden en waarschuwen voor bekende risico’s van een bepaald paard. Schiet zij tekort, dan is zij ook aansprakelijk op grond van artikel 6:162 BW, of bij een lesovereenkomst op grond van artikel 6:74 BW. Voor fouten van haar instructeurs staat zij in op grond van artikel 6:170 BW.
Maneges proberen hun aansprakelijkheid vaak te beperken in hun algemene voorwaarden. Zo’n exoneratie is niet zonder meer geldig. Zij moet ter hand zijn gesteld (artikel 6:234 BW), mag niet onredelijk bezwarend zijn (artikel 6:233 BW) en kan geen bescherming bieden bij opzet of bewuste roekeloosheid. Tegenover consumenten wordt zij ook getoetst aan de zwarte en grijze lijst (artikelen 6:236 en 6:237 BW).
Bij pensionstalling blijft de bezitter in beginsel aansprakelijk tegenover derden, maar tussen stal en eigenaar geldt wat zij hebben afgesproken. Leg vast wie verzorgt, wie toezicht houdt, wie mag rijden of longeren, hoe met agressief gedrag wordt omgegaan en wie welke verzekering sluit.
Wat als het slachtoffer zelf schuld heeft?
Heeft het slachtoffer zelf bijgedragen aan de schade, dan wordt de vergoeding verminderd naar de mate waarin ieders gedrag aan de schade heeft bijgedragen (artikel 6:101 BW). Denk aan het benaderen van een paard vanuit de blinde hoek, het negeren van instructies of het voeren van een vreemd paard zonder toestemming. De rechter kan daarna een billijkheidscorrectie toepassen, onder meer vanwege de ernst van de fouten.
Vrijwillig rijden: de ruiter verliest zijn aanspraak niet zomaar
De Hoge Raad oordeelde in zijn arrest van 25 oktober 2002 (ECLI:NL:HR:2002:AE7010) dat het enkele feit dat iemand vrijwillig en met toestemming van de eigenaar een paard berijdt, niet genoeg is om de aansprakelijkheid van de eigenaar te laten vervallen. Dat geldt ook voor de billijkheidscorrectie van artikel 6:101 BW. De zaak ging nog over artikel 1404 oud BW, de voorloper van artikel 6:179 BW.
De Hoge Raad voegde eraan toe dat bij een paardrijles waarin niemand iets te verwijten valt, onberekenbaar paardengedrag in de regel deels voor rekening van de berijder komt. Hoe groot dat deel is, hangt af van de overeenkomst en de omstandigheden. Vaste percentages staan niet in de wet.
Ervaring weegt mee. Van een gevorderde ruiter mag meer voorzichtigheid worden verwacht dan van iemand die voor het eerst een paard nadert. Ook het dragen van een helm, het opvolgen van instructies en het respecteren van afzettingen spelen een rol. Hoe die weging breder werkt, leest u in wat is aansprakelijkheid.
Wat geldt er als een kind betrokken is?
Een gedraging van een kind jonger dan veertien jaar kan het niet als onrechtmatige daad worden toegerekend (artikel 6:164 BW). Bij de verdeling op grond van artikel 6:101 BW telt zijn gedrag formeel mee, maar de billijkheidscorrectie leidt er in de praktijk toe dat een jong kind zelden een groot deel van zijn schade zelf draagt.
Een ouder of begeleider die het toezicht verwaarloost, kan zelf aansprakelijk zijn. Wie kinderen bij paarden brengt, houdt hen weg van de achterhand, laat hen niet zonder toestemming voeren en zorgt voor begeleiding die past bij hun leeftijd. Voor een bedrijf betekent dat duidelijke huisregels, fysieke afzettingen en toezicht dat er ook werkelijk is.
Welke zorgplicht geldt naast de risicoaansprakelijkheid?
Naast artikel 6:179 BW blijft de gewone zorgvuldigheidsnorm gelden. In het Kelderluik-arrest van 5 november 1965 (ECLI:NL:HR:1965:AB7079) gaf de Hoge Raad de gezichtspunten die nog steeds worden gebruikt: hoe waarschijnlijk is onoplettendheid van anderen, hoe groot is de kans op een ongeval, hoe ernstig zijn de mogelijke gevolgen en hoe bezwaarlijk zijn voorzorgsmaatregelen. Bij paarden betekent dat deugdelijke omheiningen, veilige sluitingen, stroeve vloeren, tijdig herstel van slijtage en waarschuwingen bij dieren met bekend risicogedrag.
Die zorgplicht bepaalt vaak of naast de bezitter ook een stalhouder, organisator of grondeigenaar kan worden aangesproken. Voor de bezitter is het de enige knop waaraan hij zelf kan draaien: de risicoaansprakelijkheid kan hij niet wegnemen, de kans op schade wel verkleinen.
Stappen na een incident met een paard
- Leg de situatie direct vast: foto’s van de plek, de omheining en de schade, namen en verklaringen van getuigen.
- Meld het incident schriftelijk aan de bezitter of het bedrijf. Een gedateerde melding is later meer waard dan een reconstructie.
- Meld het bij uw eigen verzekeraar en bij die van de wederpartij. De verzekeringnemer meldt zodra dat redelijkerwijs mogelijk is (artikel 7:941 BW); te laat melden kan dekking kosten als de verzekeraar daardoor in zijn belangen is geschaad.
- Stel de juiste partij aansprakelijk: de bezitter, of bij bedrijfsmatig gebruik het bedrijf, en zo nodig beiden.
- Bewaak de verjaring. Een schadevordering verjaart vijf jaar nadat u bekend bent met de schade en de aansprakelijke persoon, en uiterlijk twintig jaar na de gebeurtenis (artikel 3:310 BW). Een vordering op de verzekeraar verjaart drie jaar na de dag waarop u van de opeisbaarheid op de hoogte raakte (artikel 7:942 BW). Stuit de verjaring tijdig en schriftelijk.
Het slachtoffer moet stellen en bij betwisting bewijzen dat de schade door het paard is veroorzaakt en dat het ging om de eigen energie van het dier (artikel 150 Rv). Bij een ongeval op een drukke stal of tijdens een buitenrit is dat vaak het strijdpunt. Een verklaring van een onafhankelijke getuige weegt dan zwaar.
Gaat het om letselschade, dan is de begroting en afwikkeling daarvan specialistenwerk dat wij niet zelf doen; laat u daarvoor bijstaan door een letselschadespecialist. Voor de aansprakelijkheidsvraag en zaakschade kunt u terecht bij onze advocaten aansprakelijkheidsrecht.
Hoe regelt u verzekering en contracten vooraf?
Een particuliere aansprakelijkheidsverzekering dekt lang niet altijd schade door een paard, zeker niet als het dier deels bedrijfsmatig wordt gebruikt of wordt verhuurd. Controleer de polisvoorwaarden op uitsluitingen voor paarden, wedstrijden en het uitlenen van het dier. Wie een paard bedrijfsmatig inzet, heeft een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering nodig die aansluit bij artikel 6:181 BW.
Leg daarnaast schriftelijk vast wat er tussen partijen geldt. Een stallings-, trainings- of bruikleenovereenkomst regelt ten minste:
- wat de stal met het paard doet: alleen stallen en verzorgen, of ook trainen, longeren en verhuren;
- wie toezicht houdt, wie mag rijden en welke huisregels voor bezoekers gelden;
- welke verzekeringen beide partijen hebben en wie welke schade draagt;
- hoe wordt gehandeld bij ziekte, ontsnapping of agressief gedrag van het dier.
Koopt u een paard, dan spelen ook conformiteit en keuring een rol. Zie juridische valkuilen bij paardenkoop en als uw droompaard een nachtmerrie wordt.
Onze hulp bij schade door een paard
Ons team aansprakelijkheidsrecht behandelt de aansprakelijkheidsvraag en de zaakschade; letselschade behandelen wij niet zelf. Wij kunnen:
- beoordelen wie bezitter is en of het paard bedrijfsmatig werd gebruikt (artikelen 6:179 en 6:181 BW);
- de juiste partij aansprakelijk stellen en de verjaring stuiten;
- een beroep op exoneratie in de algemene voorwaarden van een manege of stal toetsen;
- een beroep op eigen schuld en de billijkheidscorrectie beoordelen (artikel 6:101 BW);
- stallings-, trainings- en bruikleenovereenkomsten opstellen.
In het kort
- De bezitter van een paard is risicoaansprakelijk voor schade door de eigen energie van het dier (artikel 6:179 BW).
- Wordt het paard in een bedrijf gebruikt, dan is het bedrijf aansprakelijk, ook als het geen eigenaar is (HR 1 april 2011).
- Vrijwillig rijden alleen doet de aanspraak niet vervallen, maar bij een les kan een deel van de schade bij de ruiter blijven (HR 25 oktober 2002).
- Een schadevordering verjaart vijf jaar na bekendheid met schade en aansprakelijke (artikel 3:310 BW).
Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.
