Wat u aan een advocaat kwijt bent bij een echtscheiding hangt vooral af van één ding: dient u samen één verzoekschrift in, of staat u tegenover elkaar bij de rechter. Bij een gemeenschappelijk verzoek is er één dossier, één stuk en meestal geen zitting, en dat is de goedkoopste route. Bij een procedure op tegenspraak schrijven twee advocaten, komt er een zitting en soms een tussenbeslissing, en loopt het aantal uren op. Het uurtarief van Law & More ligt tussen 295 en 350 euro exclusief btw, afhankelijk van de aard van de zaak; voor particulieren komt dat neer op ongeveer 357 tot 423 euro inclusief btw. Daarnaast betaalt u griffierecht en soms kosten van derden.
Waarom verschilt de rekening zo sterk per scheiding?
Twee scheidingen die op papier op elkaar lijken kunnen een factor vijf in kosten schelen. Dat komt niet doordat de ene advocaat sneller werkt dan de andere, maar doordat er in de ene zaak meer te beslissen valt en er langer over gedaan wordt.
De belangrijkste factor is de mate waarin u het samen eens bent. Als u samen al weet wie in het huis blijft, hoe de zorg voor de kinderen eruitziet en wat er met de pensioenen gebeurt, dan is het werk van de advocaat vooral het juridisch vastleggen daarvan in een convenant en een ouderschapsplan, en het indienen van het verzoekschrift. Bent u het over geen van die punten eens, dan komt er per onderwerp een ronde standpunten, stukken en soms een deskundige bij.
Daarnaast telt mee hoeveel er te verdelen valt en hoe ingewikkeld dat is. Een koophuis met overwaarde of juist een restschuld, een onderneming die gewaardeerd moet worden, een pensioen in eigen beheer, een erfenis waarover discussie is over uitsluitingsclausules: elk van die onderwerpen is een apart dossier binnen het dossier. Ook een internationaal element maakt het zwaarder, bijvoorbeeld als een van u in het buitenland woont of werkt, of als er de vraag speelt welk recht van toepassing is.
Ten slotte speelt de manier waarop de procedure verloopt. Voorlopige voorzieningen, een kort geding over de omgang, een verweerschrift met zelfstandige tegenverzoeken of hoger beroep zijn allemaal losse trajecten met eigen uren en eigen griffierecht.
Waaruit is de rekening opgebouwd?
Het honorarium van uw advocaat is het grootste deel, maar niet het enige deel. Bij de meeste kantoren ziet u drie soorten posten terug op de nota.
Het honorarium zelf wordt op een van drie manieren berekend. Bij een uurtarief betaalt u voor de bestede tijd, meestal in eenheden van zes minuten, en krijgt u een specificatie waarop u ziet waaraan de tijd is besteed. Bij een vaste prijs spreekt u vooraf een bedrag af voor een afgebakend traject, wat goed werkt bij een gemeenschappelijk verzoek waarin de omvang van het werk redelijk voorspelbaar is. De derde vorm is een mengvorm: een vast bedrag voor het voorspelbare deel, zoals het opstellen en indienen van het verzoekschrift, en een uurtarief voor alles wat daarbuiten valt. Vraag ook naar kantoorkosten of een opslag, en of het genoemde tarief inclusief of exclusief btw is. Voor particulieren is de btw niet aftrekbaar, dus het bedrag inclusief btw is het bedrag dat u werkelijk betaalt.
De tweede post is het griffierecht, het bedrag dat de rechtbank rekent om uw zaak in behandeling te nemen. De derde post zijn de kosten van derden.
Wat kost het griffierecht in 2026?
Een echtscheidingsverzoek is voor de rechtbank een verzoekschrift in een zaak van onbepaalde waarde. Voor een natuurlijke persoon is het griffierecht daarvoor in 2026 vastgesteld op 341 euro. Voldoet u aan de inkomens- en vermogensvoorwaarden en stuurt u een toevoeging of een inkomensverklaring van de Raad voor Rechtsbijstand mee, dan geldt het lage tarief van 93 euro. Die bedragen staan in de tabel die als bijlage bij de Wet griffierechten burgerlijke zaken hoort.
Kunt u het besluit tot toevoeging nog niet overleggen, dan bent u niet meteen het volle tarief kwijt. Artikel 16 van diezelfde wet bepaalt dat de griffier het lage tarief ook heft als u door omstandigheden die u redelijkerwijs niet zijn toe te rekenen alleen een kopie van de aanvraag kunt laten zien. En kunt u zelfs dat pas later, dan geldt het vierde lid: legt u een van die stukken alsnog over voordat de rechter uitspraak heeft gedaan, dan wordt het griffierecht verlaagd en stort de griffier het te veel betaalde terug.
Twee dingen zijn hierbij verder goed om te weten. Bij een gemeenschappelijk verzoek is er één verzoekschrift en wordt het griffierecht ook maar één keer geheven; artikel 15 van de Wet griffierechten burgerlijke zaken bepaalt dat van verzoekers die bij dezelfde advocaat verschijnen en gelijkluidende verzoekschriften indienen slechts eenmaal een gezamenlijk griffierecht wordt geheven. Dient ieder een eigen verzoek in, of dient de ander een verweerschrift met zelfstandige verzoeken in, dan kan er twee keer griffierecht verschuldigd zijn. En het griffierecht bij het gerechtshof ligt hoger dan bij de rechtbank, namelijk 373 euro voor een natuurlijke persoon, dus hoger beroep brengt een nieuw bedrag mee.
Kunt u het griffierecht niet betalen en heeft u een laag inkomen, dan is bijzondere bijstand bij uw gemeente een mogelijkheid. Dat is een gemeentelijke regeling, dus de voorwaarden verschillen per gemeente.
Welke kosten van derden komen er nog bij?
Deze posten lopen niet via het uurtarief maar worden aan u doorbelast of rechtstreeks bij u in rekening gebracht. Welke ervan spelen, hangt volledig af van uw situatie.
Een uittreksel uit de registers van de burgerlijke stand voor de huwelijksakte en de geboorteakten van de kinderen. Deurwaarderskosten als het verzoekschrift betekend moet worden, wat aan de orde is bij een procedure op tegenspraak. Kosten van de notaris als er een akte van verdeling nodig is voor de woning, met daarnaast inschrijving in het Kadaster. Een taxateur als de waarde van de woning vaststaat noch overeengekomen is. Een accountant of bedrijfswaardeerder als er een onderneming in het spel is. Een actuarieel bureau voor de berekening van pensioenverevening of van een oudedagsvoorziening in eigen beheer. Een beëdigd vertaler als er stukken in een andere taal zijn. En als de rechter een deskundige benoemt of het NIFP inschakelt bij een geschil over de kinderen, dan draagt u in de regel mee in die kosten.
Vraag uw advocaat aan het begin welke van deze posten in uw zaak waarschijnlijk voorbijkomen. Dat is een korte vraag met een concreet antwoord, en het scheelt verrassingen halverwege.
Moet uw ex-partner uw advocaatkosten betalen?
Meestal niet. De hoofdregel in het procesrecht is dat de verliezende partij in de kosten wordt veroordeeld, maar artikel 237 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering maakt daar in hetzelfde lid een uitzondering op: de kosten mogen geheel of gedeeltelijk worden gecompenseerd tussen echtgenoten. In familiezaken doet de rechter dat vrijwel altijd, wat betekent dat ieder de eigen kosten draagt. De gedachte daarachter is dat u geen tegenstanders bent in een gewoon geschil maar twee mensen die uit elkaar gaan, vaak met kinderen die daarna nog jaren met u beiden te maken hebben.
Datzelfde artikel geeft de rechter ook een stok. Kosten die nodeloos werden aangewend of veroorzaakt, kan hij voor rekening laten van de partij die ze maakte. Denk aan een partij die de procedure nodeloos rekt, stelselmatig geen openheid geeft over inkomen of vermogen, of afspraken maakt en die daarna weer openbreekt. Dat gebeurt alleen bij bijzondere omstandigheden, dus reken er niet op dat u uw kosten terugkrijgt als u gelijk krijgt.
Wel kan de verdeling van de kosten onderdeel zijn van wat u samen afspreekt. Partners spreken bijvoorbeeld af dat de kosten van het traject uit de te verdelen boedel worden voldaan, of dat de partner met het hogere inkomen een groter deel draagt. Dat is een afspraak tussen u beiden en geen beslissing van de rechter, en die afspraak hoort in het convenant.
Komt u in aanmerking voor gefinancierde rechtsbijstand?
Gefinancierde rechtsbijstand, in de volksmond pro deo, betekent dat de overheid het grootste deel van de kosten van uw advocaat betaalt en dat u een eigen bijdrage betaalt. Dat gaat via een toevoeging die uw advocaat voor u aanvraagt bij de Raad voor Rechtsbijstand.
Of u ervoor in aanmerking komt, hangt af van uw inkomen en vermogen in het peiljaar, dat twee jaar voor de aanvraag ligt. Voor een aanvraag met peiljaar 2024 gelden op rechtsbijstand.nl deze grenzen: bent u alleenstaand, dan is de bovengrens een fiscaal jaarinkomen van 35.400 euro. Bent u gehuwd, samenwonend of alleenstaande ouder, dan ligt de bovengrens op 50.000 euro. Daarnaast geldt een vermogensgrens in box 3 van 36.952 euro per persoon. Komt u daarboven, dan is er geen toevoeging mogelijk.
De eigen bijdrage loopt op met uw inkomen. In zaken op het gebied van personen- en familierecht is de laagste eigen bijdrage 448 euro en de hoogste 1.120 euro, met daartussen vier tussenstappen. In bepaalde zaken brengt de Raad voor Rechtsbijstand automatisch 69 euro korting op die eigen bijdrage in mindering. Die korting hing vroeger samen met een verwijzing door het Juridisch Loket, maar wordt sinds maart 2020 automatisch toegepast. Bij een mediationtoevoeging en bij een lichte adviestoevoeging geldt de korting niet. Gaat u samen naar een mediator met een toevoeging, dan is de eigen bijdrage aanzienlijk lager: 69 of 138 euro, afhankelijk van uw inkomen.
Is uw inkomen sinds het peiljaar flink gedaald, bijvoorbeeld doordat u minder bent gaan werken of doordat het gezamenlijke inkomen wegvalt door de scheiding zelf, dan kunt u peiljaarverlegging vragen. De Raad kijkt dan naar het lopende jaar in plaats van naar het peiljaar. Dat is bij een scheiding een reële mogelijkheid, want juist dan verandert uw financiële situatie ingrijpend.
Praktisch: het Juridisch Loket kan gratis met u meekijken of u waarschijnlijk in aanmerking komt en u doorverwijzen. Op de site van de Raad voor Rechtsbijstand kunt u zoeken naar advocaten en mediators die op toevoegingsbasis werken. Niet ieder kantoor doet dat. Law & More neemt geen zaken aan op basis van gesubsidieerde rechtsbijstand en werkt op betalende basis. Verwacht u een toevoeging nodig te hebben, zoek dan meteen een kantoor dat daarmee werkt, dan verliest u geen tijd.
Hoe houdt u de kosten in de hand?
Er zijn een paar dingen die aantoonbaar schelen, en ze liggen bijna allemaal bij u.
Kom met uw stukken op orde naar het eerste gesprek. Jaaropgaven, recente loonstroken of jaarcijfers, de hypotheekgegevens en een recente WOZ-beschikking, pensioenoverzichten en de huwelijkse voorwaarden als die er zijn. Tijd die uw advocaat besteedt aan het najagen van papier is tijd die u betaalt.
Bepaal vooraf wat voor u werkelijk belangrijk is. In vrijwel elke scheiding zijn er twee of drie punten die er echt toe doen en tien punten die dat niet doen. Discussie over de tweede categorie kost evenveel per uur als discussie over de eerste.
Onderhandelen kost minder dan procederen. Mediation, een viergesprek of een overlegscheiding zijn niet alleen prettiger, ze zijn in de regel ook goedkoper, omdat er één traject is in plaats van twee die tegenover elkaar staan.
Bundel uw vragen. Vijf losse mails van elk een paar regels kosten meer tijd dan één mail met vijf vragen, en het antwoord is bovendien vaak beter omdat het samenhangt.
Vraag om een tussentijds overzicht van het verbruik en spreek af bij welk bedrag u een seintje wilt. Zo weet u waar u staat voordat de nota komt in plaats van erna.
En leg vast wat u afspreekt, ook de afspraken die u zelf onderling maakt. Onduidelijkheid achteraf over wat er precies is afgesproken over de inboedel, de auto of de vakanties is een van de duurste dingen die er zijn, omdat het jaren later opnieuw tot een procedure kan leiden.
Wat mag u vooraf van uw advocaat verwachten?
U hoort te weten waar u aan begint voordat het begint. Voor het eerste gesprek voorbij is zou duidelijk moeten zijn: welk tarief geldt, of dat inclusief of exclusief btw en kantoorkosten is, hoe er wordt gefactureerd en met welke frequentie, of er met een voorschot wordt gewerkt, welke kosten van derden in uw zaak te verwachten zijn, en wat een reële inschatting is van de omvang van het traject bij de route die u kiest.
Die afspraken horen op papier te staan in een opdrachtbevestiging, zodat u er later op terug kunt vallen. Een inschatting vooraf is een inschatting en geen garantie, want de houding van uw ex-partner is een factor waar geen advocaat over gaat. Maar een advocaat kan wel zeggen welke keuzes de kosten de ene of de andere kant op duwen, en dat is de informatie waar u iets aan heeft.
Veelgestelde vragen
Wie betaalt de kosten van een advocaat bij een echtscheiding?
In beginsel betaalt ieder de eigen advocaat. Artikel 237 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering laat de rechter de proceskosten tussen echtgenoten compenseren, en in familiezaken doet hij dat vrijwel altijd. Dat betekent dat u uw eigen kosten draagt, ook als u op de meeste punten gelijk krijgt. Alleen bij bijzondere omstandigheden, zoals het nodeloos maken of veroorzaken van kosten, het onnodig rekken van de procedure of het achterhouden van financiële gegevens, kan de rechter de kosten aan één partij toerekenen. U kunt onderling wel iets anders afspreken, bijvoorbeeld dat de kosten uit de gemeenschappelijke boedel worden voldaan. Leg die afspraak dan vast in het echtscheidingsconvenant.
Wat is een zware fout bij echtscheiding?
Dit begrip speelt in het Nederlandse recht geen rol. Nederland kent geen schuldscheiding: de enige grond voor echtscheiding is duurzame ontwrichting van het huwelijk, en de rechter onderzoekt niet wie daar schuld aan heeft. Overspel, het verlaten van de woning of een nieuwe relatie leiden dus niet tot een andere verdeling van het vermogen of tot een strafkorting op de alimentatie. De term komt uit het Belgische recht, waar hij bij de echtscheidingsprocedure en bij onderhoudsgeld wel betekenis had. Gedrag telt in Nederland alleen in uitzonderlijke gevallen mee, bijvoorbeeld als er sprake is van ernstige misdragingen die maken dat alimentatie in redelijkheid niet gevergd kan worden.
Wat kost het gemiddeld scheiden via een advocaat?
Een gemiddelde zegt hier weinig, omdat het verschil tussen de goedkoopste en de duurste route groter is dan het gemiddelde zelf. Bepalend is of u samen één verzoek indient of tegenover elkaar staat, hoeveel onderwerpen er te regelen zijn en of er een onderneming, een koophuis of een internationaal element in het spel is. Wat wel vaststaat, zijn de kosten van derden. Het griffierecht bij de rechtbank bedraagt in 2026 341 euro voor een natuurlijke persoon, of 93 euro als u een toevoeging of inkomensverklaring meestuurt. Het uurtarief van Law & More ligt tussen 295 en 350 euro exclusief btw, oftewel ongeveer 357 tot 423 euro inclusief btw, en dat laatste bedrag is voor particulieren het bedrag dat u werkelijk betaalt omdat u de btw niet kunt aftrekken. Hoeveel uur er nodig is, hangt af van de route die u kiest, dus vraag uw advocaat in het eerste gesprek om een inschatting die past bij uw eigen situatie.
Kan ik gratis een advocaat krijgen bij scheiding?
Volledig gratis niet, maar wel grotendeels vergoed. Dat gaat via een toevoeging van de Raad voor Rechtsbijstand, waarbij u een eigen bijdrage betaalt. Voor peiljaar 2024 komt u in aanmerking bij een fiscaal jaarinkomen tot 35.400 euro als alleenstaande of tot 50.000 euro als u gehuwd, samenwonend of alleenstaande ouder bent, mits uw vermogen in box 3 onder 36.952 euro per persoon blijft. De eigen bijdrage in personen- en familierechtzaken ligt tussen 448 en 1.120 euro, waarbij in bepaalde zaken 69 euro korting wordt toegepast. Bij een mediationtoevoeging is de eigen bijdrage 69 of 138 euro. Is uw inkomen sinds het peiljaar gedaald, vraag dan peiljaarverlegging aan. U heeft hiervoor een advocaat of mediator nodig die op toevoegingsbasis werkt. Law & More begeleidt geen echtscheidingen op toevoegingsbasis.
