Schadevergoeding zonder ingebrekestelling: wanneer kan het bij contractbreuk?

Gepubliceerd op 25 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 14 oktober 2026

U kunt zonder ingebrekestelling schadevergoeding vorderen als nakoming blijvend onmogelijk is (artikel 6:74 lid 2 BW) of als de wederpartij op grond van artikel 6:83 BW van rechtswege in verzuim is, bijvoorbeeld na het verstrijken van een fatale termijn of als zij laat weten niet te zullen nakomen. Kan de wederpartij de tekortkoming nog herstellen, dan is een ingebrekestelling met een redelijke termijn in de regel wél nodig.

Ook zonder verzuim moet aan de gewone voorwaarden voor schadevergoeding zijn voldaan: een tekortkoming die de wederpartij kan worden toegerekend, schade en een causaal verband. Hieronder leest u wanneer welke regel geldt bij contractbreuk.

Wanneer heeft u recht op schadevergoeding bij contractbreuk?

U heeft recht op schadevergoeding als de wederpartij tekortschiet, die tekortkoming haar kan worden toegerekend en u daardoor schade lijdt (artikel 6:74 lid 1 BW). Is nakoming nog mogelijk, dan is voor de meeste schade bovendien verzuim nodig (artikel 6:74 lid 2 BW).

Een tekortkoming, ook wel wanprestatie genoemd, kan bestaan uit niet nakomen, gebrekkig nakomen of te laat nakomen. Verwijtbaarheid is niet altijd nodig. De tekortkoming komt ook voor rekening van de wederpartij als zij krachtens de wet, de overeenkomst of de verkeersopvattingen voor haar risico komt (artikel 6:75 BW). Zo draagt een schuldenaar in de regel het risico van hulpzaken en hulppersonen die hij inzet (artikel 6:76 en 6:77 BW).

Afspraken hoeven niet schriftelijk te zijn om geldig te zijn. Een schriftelijk contract maakt het bewijs van de verplichting wel eenvoudiger.

Waarom is een ingebrekestelling meestal nodig?

Een ingebrekestelling geeft de wederpartij een laatste redelijke termijn om alsnog na te komen. Pas als zij die termijn ongebruikt laat, is zij in verzuim (artikel 6:81 en 6:82 BW).

Verzuim is van belang voor drie soorten vorderingen. Schadevergoeding wegens vertraging is alleen verschuldigd over de periode van verzuim (artikel 6:85 BW). Vervangende schadevergoeding, waarbij u nakoming omzet in een geldbedrag, kunt u pas vorderen als de wederpartij in verzuim is (artikel 6:87 BW). En ontbinding van een overeenkomst waarvan nakoming nog mogelijk is, vraagt ook verzuim (artikel 6:265 lid 2 BW).

Een ingebrekestelling is schriftelijk en noemt een redelijke termijn voor nakoming (artikel 6:82 lid 1 BW). Wat redelijk is, hangt af van de prestatie: voor een betaling zijn enkele dagen vaak genoeg, voor herstel van een technisch gebrek is meer tijd nodig.

Wanneer is geen ingebrekestelling nodig?

Een ingebrekestelling is niet nodig als nakoming blijvend onmogelijk is of als een van de gevallen van artikel 6:83 BW zich voordoet. Daarnaast kan een beroep op het ontbreken van een ingebrekestelling in bijzondere gevallen in strijd zijn met de redelijkheid en billijkheid.

Nakoming is blijvend onmogelijk

Is nakoming blijvend onmogelijk, dan heeft een ingebrekestelling geen zin en kunt u direct schadevergoeding vorderen (artikel 6:74 lid 2 BW). Dat is bijvoorbeeld zo als de zaak die geleverd moest worden is vernietigd, of als een prestatie op een vast moment moest plaatsvinden en dat moment voorbij is.

Een voorbeeld ter illustratie: een cateraar levert niet op de dag van een bedrijfsfeest. Levering op een later moment heeft geen zin meer, zodat nakoming blijvend onmogelijk is. De opdrachtgever kan zonder ingebrekestelling schadevergoeding vorderen.

Schade die herstel niet meer ongedaan maakt

Ook bij een gebrekkige prestatie die nog wel te herstellen is, is voor een deel van de schade geen ingebrekestelling nodig. Dat geldt voor schade die ook na herstel blijft bestaan.

De Hoge Raad oordeelde in Kinheim/Pelders (HR 4 februari 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA4732) dat de schuldenaar bij een herstelbaar gebrek in de regel eerst de gelegenheid moet krijgen om te herstellen. Heeft het gebrek echter al schade veroorzaakt die u niet zou hebben geleden bij een deugdelijke prestatie, en neemt herstel of vervanging die schade niet weg, dan is tijdige deugdelijke nakoming in zoverre blijvend onmogelijk. Voor die schade hoeft u de wederpartij niet eerst in gebreke te stellen. Denk aan een machine die door een ondeugdelijk onderdeel uitvalt, waardoor productie verloren gaat.

Verzuim van rechtswege (artikel 6:83 BW)

In drie gevallen treedt verzuim zonder ingebrekestelling in. Dat staat in artikel 6:83 BW.

• Een fatale termijn verstrijkt: een voor de nakoming bepaalde termijn die uit de overeenkomst blijkt als uiterste termijn (sub a). Een gewone leveringstermijn is meestal niet fataal; dat moet uit de afspraken blijken.
• De verbintenis vloeit voort uit onrechtmatige daad of strekt tot schadevergoeding als bedoeld in artikel 6:74 lid 1 BW en wordt niet direct nagekomen (sub b). Een eenmaal vastgestelde schadevergoedingsplicht hoeft dus niet opnieuw in gebreke te worden gesteld.
• U moet uit een mededeling van de wederpartij afleiden dat zij in de nakoming zal tekortschieten (sub c). De mededeling moet van de schuldenaar zelf komen en duidelijk zijn.

Een fatale termijn hoeft niet letterlijk zo te heten. Woorden als “uiterlijk” of “uiterste leverdatum” kunnen erop wijzen, maar de rechter legt de afspraak uit naar wat partijen redelijkerwijs bedoelden. Neem bij twijfel geen risico en stuur toch een ingebrekestelling.

Tekortkoming vóór de vervaldatum

Weet u al voor de afgesproken datum zeker dat de wederpartij zal tekortschieten, dan kan zich al een tekortkoming voordoen (artikel 6:80 lid 1 BW). Dat geldt onder meer als de wederpartij meedeelt niet te zullen nakomen.

Twijfelt u alleen of de wederpartij zal nakomen, dan kunt u haar schriftelijk vragen te verklaren dat zij bereid is na te komen. Reageert zij niet binnen een redelijke termijn, dan geldt ook dat als tekortkoming (artikel 6:80 lid 1 sub c BW).

Welke schade kunt u vorderen?

U kunt vermogensschade vorderen: geleden verlies en gederfde winst (artikel 6:96 lid 1 BW). Ook redelijke kosten om schade vast te stellen en buitengerechtelijke incassokosten vallen eronder (artikel 6:96 lid 2 BW).

De wet maakt geen onderscheid tussen directe en indirecte schade of gevolgschade; dat onderscheid komt vooral voor in contracten en algemene voorwaarden die gevolgschade uitsluiten. Bepalend is of de schade in zodanig verband staat met de tekortkoming dat zij de wederpartij kan worden toegerekend (artikel 6:98 BW). Voorzienbaarheid is daarbij een gezichtspunt, maar geen zelfstandige eis.

Gangbare schadeposten zijn:

• meerkosten van een vervangende leverancier of aannemer;
• kosten van herstel en van een deskundige die de schade vaststelt;
• gederfde winst, bijvoorbeeld door stilstand of gemiste orders;
• boetes of claims van uw eigen afnemers als gevolg van de tekortkoming.

Reputatieschade is alleen vergoedbaar voor zover zij leidt tot aantoonbaar vermogensverlies, zoals verloren opdrachten. Vergoeding van immateriële schade is beperkt tot de gevallen van artikel 6:106 BW. Heeft u zelf bijgedragen aan de schade of haar niet beperkt, dan kan de vergoeding worden verminderd (artikel 6:101 BW).

Wat moet u bewijzen?

U moet de verplichting, de tekortkoming, de schade en het causaal verband stellen en zo nodig bewijzen (artikel 150 Rv). Beroept de wederpartij zich op overmacht, dan moet zij die omstandigheden bewijzen.

Bewaar facturen, offertes van vervangende partijen, correspondentie en eventueel een deskundigenrapport. Leg vast wanneer u het gebrek ontdekte. Bij een gebrekkige prestatie moet u binnen bekwame tijd na ontdekking klagen, anders verliest u uw rechten (artikel 6:89 BW); bij consumentenkoop geldt een termijn van twee maanden als tijdig (artikel 7:23 BW).

Wat gebeurt er als u ten onrechte geen ingebrekestelling stuurde?

Was een ingebrekestelling wel nodig, dan is de wederpartij niet in verzuim. Uw vordering tot vertragingsschade of vervangende schadevergoeding kan dan worden afgewezen, en een ontbinding kan onwerkzaam zijn.

In bijzondere gevallen kan een beroep van de wederpartij op het ontbreken van een ingebrekestelling naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW). Reken daar niet op. Een ingebrekestelling alsnog versturen is meestal de eenvoudigste oplossing, al loopt het verzuim dan pas vanaf dat moment.

Hoe pakt u een schadeclaim aan?

Begin met een schriftelijke aansprakelijkstelling waarin u de tekortkoming en de schade omschrijft. Komt u er niet uit, dan volgt mediation, arbitrage of een procedure bij de rechter.

1. Stel vast of de wederpartij in verzuim is of dat een uitzondering geldt; stuur bij twijfel een ingebrekestelling.
2. Stel de wederpartij schriftelijk aansprakelijk en onderbouw de schade met stukken.
3. Onderhandel over een regeling of kies voor mediation.
4. Bevat het contract een arbitrageclausule, dan beslist een arbiter; zie alternatieve geschiloplossing. Anders start u een procedure bij de rechtbank of, bij vorderingen tot € 25.000, de kantonrechter.

Let op de verjaring: een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar na de dag waarop u met de schade en de aansprakelijke persoon bekend werd (artikel 3:310 lid 1 BW). Een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin u ondubbelzinnig uw recht op nakoming voorbehoudt, stuit de verjaring (artikel 3:317 BW).

Welke rol speelt een verzekeraar?

Heeft uw verzekeraar uw schade vergoed, dan neemt zij uw vordering op de wederpartij over (subrogatie, artikel 7:962 BW). De wederpartij kan op haar beurt een aansprakelijkheidsverzekering hebben die de schade dekt, afhankelijk van de polisvoorwaarden.

Waar let u op als benadeelde partij?

• Controleer of het contract een uiterste termijn bevat die als fataal is bedoeld.
• Bewaar elke mededeling van de wederpartij dat zij niet zal of kan nakomen.
• Klaag binnen bekwame tijd over gebreken (artikel 6:89 BW).
• Splits de schade in schade die herstel niet wegneemt en schade die door herstel verdwijnt.
• Controleer of de algemene voorwaarden aansprakelijkheid voor gevolgschade beperken.

Waar let u op als partij die wordt aangesproken?

• Ga na of u een geldige ingebrekestelling met een redelijke termijn heeft ontvangen.
• Beoordeel of de termijn in het contract echt fataal was.
• Controleer of de wederpartij tijdig heeft geklaagd.
• Toets of een beroep op overmacht of een exoneratiebeding mogelijk is.

Wat kunnen wij voor u doen bij schadevergoeding wegens contractbreuk?

• Beoordelen of de wederpartij in verzuim is of dat een ingebrekestelling nodig is.
• Een ingebrekestelling of aansprakelijkstelling opstellen die aan de wettelijke eisen voldoet.
• De schade in kaart brengen en onderbouwen.
• Onderhandelen over een schikking met de wederpartij of haar verzekeraar.
• Procederen als advocaat civiel recht en verjaringstermijnen bewaken.

Samengevat

• Voor schadevergoeding is een toerekenbare tekortkoming nodig, en meestal verzuim (artikel 6:74 BW).
• Bij blijvend onmogelijke nakoming is geen ingebrekestelling nodig.
• Schade die herstel niet wegneemt, kunt u zonder ingebrekestelling vorderen (Kinheim/Pelders).
• Verzuim treedt van rechtswege in bij een fatale termijn, een schadevergoedingsverplichting of een mededeling van niet-nakoming (artikel 6:83 BW).
• Stuur bij twijfel altijd een ingebrekestelling.

Veelgestelde vragen

Is een e-mail voldoende als ingebrekestelling?

Een ingebrekestelling moet schriftelijk zijn (artikel 6:82 lid 1 BW); een e-mail kan daaraan voldoen. U moet wel kunnen bewijzen dat de wederpartij hem heeft ontvangen, dus kies een kanaal waarvan u ontvangst kunt aantonen.

Moet de tekortkoming verwijtbaar zijn?

Nee. De tekortkoming moet de wederpartij kunnen worden toegerekend. Dat kan door schuld, maar ook omdat zij krachtens wet, overeenkomst of verkeersopvattingen voor haar rekening komt (artikel 6:75 BW).

Moet een fatale termijn zo genoemd worden in het contract?

Nee, maar uit de afspraken moet blijken dat de termijn als uiterste termijn is bedoeld. Bij twijfel legt de rechter het contract uit; een gewone leveringstermijn is meestal niet fataal.

Kan ik ook gederfde winst vorderen?

Ja, gederfde winst valt onder vermogensschade (artikel 6:96 BW). U moet wel aannemelijk maken welke winst u zonder de tekortkoming zou hebben behaald, bijvoorbeeld met cijfers uit eerdere jaren.