Gepubliceerd op 13 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026
Komt een zakenpartner zijn afspraken niet na, dan kunt u nakoming, schadevergoeding of ontbinding vorderen en intussen uw eigen prestatie opschorten. Voor schadevergoeding en ontbinding moet de wederpartij meestal eerst in verzuim zijn door een schriftelijke ingebrekestelling. Dat is niet nodig als een fatale termijn gold of als nakoming blijvend onmogelijk is.
Hieronder leest u wanneer er sprake is van wanprestatie, welke stappen u in welke volgorde zet, wat de Hoge Raad zegt over herstel van een gebrekkige levering en waar u op let als u zelf het verwijt krijgt.
Inhoudsopgave
Wanneer is er sprake van wanprestatie?
Wanprestatie is de gewone term voor een toerekenbare tekortkoming in de nakoming (artikel 6:74 BW). De zakenpartner levert niet, te laat of iets anders dan is afgesproken, en dat komt voor zijn rekening.
- Te late levering van goederen of diensten.
- Levering die niet aan de afgesproken specificaties voldoet.
- Gedeeltelijke of gebrekkige uitvoering van werk.
- Niet of te laat betalen; zie ook wanbetaling door een klant of leverancier.
- Schending van exclusiviteits-, geheimhoudings- of non-concurrentieafspraken.
Wat precies is afgesproken, volgt uit het contract en de algemene voorwaarden. Daarbij telt niet alleen de letterlijke tekst, maar ook wat partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Dat is de Haviltex-maatstaf van de Hoge Raad van 13 maart 1981 (ECLI:NL:HR:1981:AG4158). Algemene voorwaarden gelden alleen als ze van toepassing zijn verklaard en, zeker bij kleinere ondernemingen, ter hand zijn gesteld (artikel 6:233 en 6:234 BW).
Wanneer kan de zakenpartner zich op overmacht beroepen?
Bij overmacht is de tekortkoming de zakenpartner niet toe te rekenen; dan is hij geen schadevergoeding verschuldigd (artikel 6:75 BW). Ontbinding blijft wel mogelijk, omdat artikel 6:265 BW elke tekortkoming omvat.
Overmacht wordt niet snel aangenomen. Wat volgens de wet, het contract of de verkeersopvattingen voor rekening van de schuldenaar komt, is geen overmacht. Uitval van eigen personeel, storingen in eigen systemen of een toeleverancier die niet levert, komen in de regel voor zijn risico (artikel 6:76 en 6:77 BW). Veel contracten bevatten een eigen overmachtsclausule; die gaat dan voor.
Stap 1: klagen, contract lezen en bewijs vastleggen
Klaag direct, lees het contract en leg alles vast. Wie te lang wacht met protesteren, kan zijn rechten verliezen.
Waarom moet u snel klagen?
Volgens artikel 6:89 BW verliest u uw rechten bij een gebrekkige prestatie als u niet binnen bekwame tijd protesteert nadat u het gebrek heeft ontdekt of had moeten ontdekken. Bij koop staat een vergelijkbare klachtplicht in artikel 7:23 BW. De vaste termijn van twee maanden uit dat artikel geldt alleen bij consumentenkoop, niet tussen bedrijven.
Klaag daarom schriftelijk, per e-mail of brief. Noem welke afspraak niet is nagekomen, sinds wanneer en wat u van de zakenpartner verwacht.
Welke contractbepalingen zijn nu belangrijk?
- Leveringstermijnen: is een termijn fataal, of alleen een streefdatum?
- Kwaliteitseisen en specificaties.
- Klachttermijnen, garantie en herstelregelingen.
- Boetebedingen en beperkingen van aansprakelijkheid.
- Geschillenregeling: forumkeuze, arbitrage of mediation.
Is een bepaling onduidelijk, dan helpt juridisch advies over contracten om uw positie te bepalen voordat u stappen zet.
Welk bewijs verzamelt u?
Bewaar het contract, de algemene voorwaarden, alle correspondentie, leverbonnen, facturen en foto’s van gebreken. Maak een tijdlijn met data. In een procedure moet u de tekortkoming en de schade bewijzen (artikel 150 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Bij twijfel over technische gebreken kan een deskundigenrapport nodig zijn.
Stap 2: de zakenpartner in gebreke stellen
Dat doet u met een schriftelijke aanmaning waarin u een redelijke termijn voor nakoming geeft (artikel 6:82 lid 1 BW). Komt de zakenpartner binnen die termijn niet na, dan is hij in verzuim.
Een goede ingebrekestelling omschrijft precies welke verplichting niet is nagekomen, eist nakoming en geeft een concrete termijn. Wat redelijk is, hangt af van de prestatie: voor een betaling zijn veertien dagen gebruikelijk, voor herstel van een bouwgebrek kan meer tijd nodig zijn. De wet eist alleen dat de brief schriftelijk is. Stuur hem aangetekend en per e-mail, zodat u de ontvangst kunt bewijzen.
Gebrekkige levering: eerst gelegenheid tot herstel
De Hoge Raad oordeelde op 4 februari 2000 in de zaak Kinheim/Pelders (ECLI:NL:HR:2000:AA4732) dat bij een gebrekkige prestatie die nog kan worden hersteld of vervangen, verzuim in beginsel pas intreedt nadat de schuldeiser de schuldenaar via een ingebrekestelling de gelegenheid tot herstel heeft gegeven. Lijdt de schuldeiser door het gebrek schade die een vervangende prestatie niet meer wegneemt, dan is nakoming op dat punt blijvend onmogelijk en is geen ingebrekestelling nodig.
Voor de praktijk betekent dat: laat bij een herstelbaar gebrek de zakenpartner eerst schriftelijk herstellen. Wie direct een ander inschakelt en de rekening doorstuurt, loopt het risico dat de vordering strandt omdat er nog geen verzuim was.
Wanneer is een ingebrekestelling niet nodig?
Het verzuim treedt volgens artikel 6:83 BW zonder ingebrekestelling in als een fatale termijn is verstreken, als de verbintenis uit onrechtmatige daad voortvloeit of als u uit een mededeling van de zakenpartner moet afleiden dat hij niet zal nakomen. Is nakoming blijvend onmogelijk, dan is verzuim helemaal niet nodig. Of een termijn fataal is, volgt uit de uitleg van het contract.
Betalingen tussen bedrijven: termijn en rente
Bij betalingen tussen ondernemingen geldt zonder afspraak een betaaltermijn van 30 dagen (artikel 6:119a BW). Na afloop is de schuldenaar zonder aanmaning de wettelijke handelsrente verschuldigd.
| Soort rente | Percentage | Geldt sinds |
|---|---|---|
| Wettelijke handelsrente (artikel 6:119a BW), tussen bedrijven | 10,4% | 1 juli 2026 |
| Wettelijke rente (artikel 6:119 BW), overige gevallen | 4% | 1 januari 2026 |
Bron: Rijksoverheid, hoogte wettelijke rente. De percentages worden halfjaarlijks vastgesteld; controleer het percentage voor de periode waarover u rente vordert.
Stap 3: kiezen uit nakoming, opschorting, schadevergoeding of ontbinding
De middelen zijn deels te combineren. Welke u kiest, hangt af van de vraag of u de prestatie nog wilt.
| Middel | Wanneer zinvol | Verzuim nodig? | Wetsartikel |
|---|---|---|---|
| Nakoming | U wilt de prestatie nog en die is mogelijk | Nee | 3:296 BW |
| Opschorting | Druk zetten zonder de overeenkomst te beëindigen | Nee, wel een opeisbare tegenprestatie | 6:262 BW |
| Schadevergoeding | U lijdt schade door de tekortkoming | Meestal wel | 6:74 en 6:96 BW |
| Ontbinding | U wilt van de overeenkomst af | Meestal wel | 6:265 BW |
Nakoming afdwingen
Vorder nakoming als u de prestatie nog wilt en die nog mogelijk is. De rechter kan een veroordeling versterken met een dwangsom (artikel 611a Rv). Daarnaast kunt u vertragingsschade vorderen zodra de zakenpartner in verzuim is (artikel 6:85 BW).
Uw eigen prestatie opschorten
Dat mag als de zakenpartner een opeisbare verplichting niet nakomt en uw verplichting daar tegenover staat (artikel 6:262 BW). De opschorting moet in verhouding staan tot de tekortkoming. Schort u ten onrechte of te ver op, dan pleegt u zelf wanprestatie. Houd bij een kleine tekortkoming dus niet de hele betaling in.
Welke schade kunt u vorderen?
U kunt vermogensschade vorderen: geleden verlies en gederfde winst, plus redelijke kosten om schade vast te stellen en buitengerechtelijke incassokosten (artikel 6:96 BW). Alleen schade die in zodanig verband staat met de tekortkoming dat zij redelijkerwijs aan de zakenpartner kan worden toegerekend, komt voor vergoeding in aanmerking (artikel 6:98 BW).
Let op exoneratieclausules: veel contracten sluiten indirecte schade of gevolgschade uit of maximeren de aansprakelijkheid. Een boetebeding kan vooraf een bedrag vastleggen; de rechter kan dat matigen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (artikel 6:94 BW).
De overeenkomst ontbinden
Ontbinding kan bij een tekortkoming die dat rechtvaardigt, meestal nadat de zakenpartner in verzuim is (artikel 6:265 BW). Een tekortkoming die gezien haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding niet rechtvaardigt, is niet genoeg.
Ontbinding kan buiten de rechter om met een schriftelijke verklaring (artikel 6:267 BW). Betwist de zakenpartner die, dan beslist de rechter achteraf. Ontbinding werkt niet terug (artikel 6:269 BW), maar wat al is gepresteerd, moet ongedaan worden gemaakt; kan dat niet, dan wordt de waarde vergoed (artikel 6:271 en 6:272 BW). Een gedeeltelijke ontbinding is ook mogelijk (artikel 6:270 BW). Ontbinden is iets anders dan opzeggen van een overeenkomst, waarvoor geen tekortkoming nodig is.
Stap 4: schikken of procederen
Begin met onderhandelen. Leidt dat niet tot een oplossing, dan gaat u naar de rechter of, als dat is afgesproken, naar arbitrage. Een schikking legt u vast in een vaststellingsovereenkomst (artikel 7:900 BW).
- Kantonrechter: voor vorderingen tot en met € 25.000; u kunt zelf procederen.
- Rechtbank, team handel: voor hogere vorderingen, met verplichte advocaat.
- Kort geding: bij spoedeisend belang een voorlopige voorziening, zoals een bevel tot levering (artikel 254 Rv).
- Arbitrage: alleen als partijen dat schriftelijk zijn overeengekomen.
Procederen kost griffierecht. Voor een rechtspersoon is dat in 2026 bij de kantonrechter € 1.504 bij een vordering boven € 12.500, en bij de rechtbank € 3.083 bij een vordering tot € 100.000 (Rechtspraak, griffierecht). Let ook op de verjaring: een vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat u de schade en de aansprakelijke partij kent (artikel 3:310 BW). Dreigt een faillissement, overweeg dan conservatoir beslag om verhaal veilig te stellen.
Eiser of aangesproken partij: wat u controleert
De punten verschillen per kant. Wie vordert, moet de voorwaarden voor zijn vordering rond hebben. Wie wordt aangesproken, zoekt naar verweren en beperkt de schade.
| U stelt de vordering in | U wordt aangesproken |
|---|---|
| Heeft u binnen bekwame tijd geklaagd (artikel 6:89 BW)? | Kwam de klacht op tijd, en bent u werkelijk in verzuim? |
| Is de zakenpartner aantoonbaar in verzuim, en kreeg hij bij een herstelbaar gebrek de kans tot herstel? | Kunt u herstel aanbieden binnen de gestelde termijn? Dat voorkomt verzuim. |
| Kunt u de schade en het verband met de tekortkoming bewijzen? | Is een beroep op overmacht of de overmachtsclausule mogelijk? |
| Beperkt een exoneratie- of boetebeding uw vordering? | Zijn uw aansprakelijkheidsbeperkingen van toepassing verklaard en ter hand gesteld? |
| Is uw eigen opschorting proportioneel? | Erken geen aansprakelijkheid voordat de feiten vaststaan. |
Wat wij doen bij wanprestatie van een zakenpartner
- Het contract en de algemene voorwaarden beoordelen en uw positie bepalen.
- Een klachtbrief, ingebrekestelling of ontbindingsverklaring opstellen.
- Onderhandelen en een vaststellingsovereenkomst opstellen.
- Beslag leggen en procederen, in kort geding of in een bodemprocedure, als onderdeel van onze praktijk als advocaat ondernemingsrecht en advocaat civiel recht.
- Schade onderbouwen en verjaringstermijnen bewaken, met kennis van het aansprakelijkheidsrecht.
Wanprestatie in vijf punten
- Klaag binnen bekwame tijd; wie wacht, kan zijn rechten verliezen (artikel 6:89 BW).
- Geef bij een herstelbaar gebrek eerst schriftelijk gelegenheid tot herstel (HR 4 februari 2000, Kinheim/Pelders).
- Kies het middel dat past: nakoming, opschorting, schadevergoeding of ontbinding.
- Tussen bedrijven loopt na 30 dagen zonder aanmaning handelsrente (10,4% sinds 1 juli 2026).
- Schadevorderingen verjaren in vijf jaar (artikel 3:310 BW).
Veelgestelde vragen
Kan ik zowel ontbinden als schadevergoeding eisen?
Ja. Naast ontbinding kunt u de schade vorderen die u lijdt doordat de overeenkomst niet wordt nagekomen (artikel 6:277 BW).
Mag ik het gebrek zelf laten herstellen en de kosten doorberekenen?
Niet zonder meer. Is de zakenpartner nog niet in verzuim, dan zijn die kosten in beginsel niet te verhalen. Geef hem daarom eerst schriftelijk een redelijke termijn voor herstel (artikel 6:82 BW).
Lees ook: conflicten met zakenpartners, wat als uw leverancier zijn afspraken niet nakomt en uw bedrijf in een juridisch conflict.
