Scheiden zonder escalatie: de juridische stappen en hoe u de rust bewaart

Gepubliceerd op 21 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Scheiden zonder escalatie lukt het best als u eerst de juridische onderdelen op een rij zet: kinderen, alimentatie, woning, vermogen en pensioen. U legt ze vast in een convenant en, bij minderjarige kinderen, in een ouderschapsplan. Alleen bij hoog conflict, spoed of onveiligheid is direct een procedure via de rechter de betere route.

Een echtscheiding loopt in Nederland altijd via de rechtbank en een advocaat, ook als u het samen eens bent (artikel 1:150 BW). Hieronder leest u welke stappen u zet, welke regels gelden en hoe u de rust bewaart.

Mediation, overlegscheiding of procedure: welke route past?

De route hangt af van hoe goed u nog met elkaar kunt praten. Kunt u samen afspraken maken, dan dient één advocaat namens u beiden een gemeenschappelijk verzoek in (artikel 1:154 BW).

Bij spoed of onveiligheid kan uw advocaat de rechter vragen om voorlopige voorzieningen, bijvoorbeeld over het gebruik van de woning of voorlopige alimentatie (artikel 822 Rv). Woont een van u in het buitenland, laat dan eerst toetsen welke rechter bevoegd is en welk recht geldt.

Welke stukken verzamelt u voordat het eerste gesprek begint?

Verzamel vroeg alle stukken over relatie, woning, geld en kinderen. Dat versnelt gesprekken met mediator of advocaat en voorkomt discussie over de feiten. Ontbreken stukken bij het verzoek, dan kan de rechter het verzoek zelfs niet inhoudelijk behandelen (zie de rechtspraak hieronder).

• identiteitsbewijs, huwelijksakte, geboorteakten van de kinderen en eventuele huwelijkse voorwaarden
• koopakte of huurcontract, hypotheekgegevens en de laatste WOZ-beschikking
• bankafschriften, leningen, verzekeringen en de laatste belastingaangiften
• pensioenoverzichten van alle werkgevers (via mijnpensioenoverzicht.nl)
• gegevens over de kinderen: school, opvang, zorg en de kosten die u voor hen maakt

Het ouderschapsplan: verplicht bij minderjarige kinderen

Heeft u minderjarige kinderen, dan moet u volgens artikel 815 lid 2 Rv een ouderschapsplan bij het verzoek voegen. Daarin staan de zorgregeling, de informatie-uitwisseling en de kinderalimentatie.

Het gezamenlijk ouderlijk gezag blijft na de scheiding bestaan (artikel 1:251 lid 2 BW). Belangrijke beslissingen over school, medische zorg of een paspoort neemt u dus nog steeds samen. Alleen de rechter kan op verzoek het gezag aan één ouder toekennen.

• een zorgrooster met wisselmomenten, vakanties en feestdagen
• afspraken over beslissingen, reizen naar het buitenland en toestemming
• de hoogte van de kinderalimentatie en de verdeling van extra kosten, zoals sport en opvang
• hoe u communiceert en wat u doet als het oploopt, bijvoorbeeld een evaluatiemoment of mediator

Wat als de ander niet meewerkt aan het ouderschapsplan?

Ontbreekt het plan, dan is het verzoek in beginsel niet-ontvankelijk. Artikel 815 lid 6 Rv maakt een uitzondering als het plan redelijkerwijs niet kan worden overgelegd. Twee uitspraken laten beide kanten zien:

• De Rechtbank Noord-Nederland (19 oktober 2023, ECLI:NL:RBNNE:2023:4423) verklaarde de vrouw ontvankelijk zonder plan. De man kon emotioneel niet in gesprek over afspraken en vond mediation voor zichzelf niet haalbaar. Dat mocht de vrouw niet blokkeren.
• De Rechtbank Midden-Nederland (22 juli 2026, ECLI:NL:RBMNE:2026:5707) verklaarde de vrouw niet-ontvankelijk. Het ouderschapsplan, de huwelijksakte, de geboorteakten en het bewijs van betekening ontbraken, ook na een herinnering. Zij gaf geen klemmende redenen.

Werkt de ander niet mee, leg dan vast welke pogingen u heeft gedaan, zoals een uitnodiging voor mediation. Die stukken onderbouwen een beroep op artikel 815 lid 6 Rv.

Hoe lang loopt partneralimentatie?

Partneralimentatie duurt bij scheidingen vanaf 1 januari 2020 in beginsel maximaal vijf jaar (artikel 1:157 BW). De hoogte hangt af van de behoefte van de ontvanger en de draagkracht van de betaler.

De wet kent uitzonderingen. Zijn er kinderen onder de 12 jaar, dan loopt de alimentatie door tot het jongste kind 12 is. Na een huwelijk van meer dan 15 jaar loopt ze door tot de AOW-leeftijd als de ontvanger die binnen tien jaar bereikt. Daarnaast geldt een tijdelijke uitzondering voor ontvangers geboren vóór 1 januari 1970 na een lang huwelijk. Meer leest u in ons artikel over partneralimentatie.

Woning, vermogen en schulden verdelen

Bent u getrouwd in gemeenschap van goederen, dan wordt het gemeenschappelijk vermogen in beginsel bij helfte verdeeld (artikel 1:100 BW). De samenstelling van de gemeenschap staat vast op de dag dat het verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank is ingediend (artikel 1:99 BW).

Sinds 1 januari 2018 geldt voor nieuwe huwelijken een beperkte gemeenschap: wat u vóór het huwelijk had, blijft in beginsel van u. Maak eerst samen een volledige lijst met waarden en bewijsstukken, en verdeel pas daarna; zie ook wat er met uw vermogen gebeurt bij een scheiding.

Voor de woning kiest u tussen overname, verkoop of, bij huur, voortzetting door een van beiden. Bij overname moet de bank instemmen met het ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Lees meer over wie in de woning mag blijven.

Pensioen: de helft van wat tijdens het huwelijk is opgebouwd

Volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding heeft u recht op de helft van het ouderdomspensioen dat uw ex-partner tijdens het huwelijk heeft opgebouwd. U kunt in het convenant een andere verdeling afspreken.

Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder. Dan betaalt die uw deel later rechtstreeks aan u uit. Spreek ook af wat er gebeurt met het bijzonder partnerpensioen, het nabestaandenpensioen voor de ex-partner.

Het convenant: zo voorkomt u nieuwe ruzie

Alle afspraken over vermogen, woning, partneralimentatie en pensioen komen in een echtscheidingsconvenant. Bij minderjarige kinderen komt daar het ouderschapsplan bij.

Schrijf concreet: met ingangsdata, bedragen, termijnen en wie wat doet. Neem een clausule op over evaluatie, bijvoorbeeld na één jaar, en over wat u doet bij een conflict, zoals eerst naar een mediator.

Van verzoekschrift tot inschrijving: de stappen bij de rechtbank

1. Uw advocaat dient het verzoekschrift met convenant en ouderschapsplan in. Bij een gemeenschappelijk verzoek is meestal geen zitting nodig en beslist de rechter op de stukken.
2. U betaalt griffierecht (zie de tabel hieronder).
3. Tegen de beschikking kan binnen drie maanden hoger beroep worden ingesteld (artikel 358 Rv). Wilt u niet zo lang wachten, dan tekent u allebei een akte van berusting; de beschikking wordt dan direct onherroepelijk.
4. De beschikking wordt ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Dat moet binnen zes maanden nadat zij onherroepelijk is geworden, anders vervalt de echtscheiding (artikel 1:163 BW).

Bron: rechtspraak.nl, griffierecht. Daarnaast betaalt u uw advocaat en eventueel de mediator.

Hoe houdt u de communicatie rustig?

Structuur werkt beter dan discussie. Spreek af hoe, wanneer en waarover u contact heeft, en bevestig mondelinge afspraken kort per e-mail. Zulke berichten zijn later ook bruikbaar als bewijs van wat is afgesproken.

• Reageer niet direct op een geladen bericht; antwoord na een nacht slapen.
• Gebruik één kanaal en vaste momenten voor overleg.
• Houd de kinderen erbuiten en gebruik ze nooit als boodschapper.
• Wijzig afspraken niet eenzijdig, maar overleg of schakel de mediator in.

Na de inschrijving: wat u nog doorgeeft

Na de inschrijving geeft u de wijzigingen door aan de Belastingdienst (ook voor toeslagen), uw bank, verzekeraars en pensioenuitvoerder. Betaal of ontvang de alimentatie op de afgesproken data en bewaar convenant, beschikking en bewijs van inschrijving op één plek.

Hoe wij helpen bij een rustige scheiding

Ons team familierecht kan onder meer:

• met u bespreken welke route past: gemeenschappelijk verzoek, overlegscheiding of procedure;
• het convenant en het ouderschapsplan opstellen of een concept beoordelen;
• de partner- en kinderalimentatie berekenen op basis van behoefte en draagkracht;
• het verzoekschrift indienen en zorgen voor tijdige inschrijving;
• bij spoed voorlopige voorzieningen aanvragen.