Gepubliceerd op 23 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026
Bij een scheiding van tafel en bed blijft u getrouwd, maar regelt u via de rechter alles alsof u gescheiden bent: de gemeenschap van goederen eindigt, u maakt afspraken over alimentatie en kinderen, en u erft niet meer van elkaar. U kunt niet hertrouwen; wilt u dat later wel, dan kunt u de scheiding van tafel en bed laten omzetten in een echtscheiding.
Deze vorm van scheiden is geregeld in de artikelen 1:169 tot en met 1:183 BW. Stellen kiezen er meestal voor om religieuze of principiële redenen, of omdat zij nog niet zeker zijn van een definitieve breuk. Hieronder leest u wat de scheiding inhoudt, welke termijnen gelden (zes maanden voor inschrijving, twee jaar voor de pensioenmelding, drie jaar voor eenzijdige omzetting) en wat de financiële gevolgen zijn.
Inhoudsopgave
Wat houdt een scheiding van tafel en bed in?
Het is een formele scheiding via de rechter, waarbij het huwelijk blijft bestaan. U leeft en beheert uw geld voortaan apart, maar voor de wet bent u nog elkaars echtgenoot.
Volgens artikel 1:169 BW kan de rechter een scheiding van tafel en bed uitspreken op dezelfde grond als een echtscheiding: de duurzame ontwrichting van het huwelijk. U kunt het verzoek samen indienen of alleen. Net als bij een echtscheiding is een advocaat verplicht. Apart gaan wonen is dus niet genoeg: zonder uitspraak van de rechter blijft de gemeenschap van goederen gewoon bestaan.
De belangrijkste gevolgen zijn:
- een eventuele gemeenschap van goederen wordt ontbonden en verdeeld;
- er kan een plicht tot partneralimentatie en kinderalimentatie ontstaan;
- u bent na de scheiding geen wettelijke erfgenaam meer van elkaar (artikel 4:10 BW);
- u blijft getrouwd en kunt dus niet hertrouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan.
Juridisch lijkt een scheiding van tafel en bed dus sterk op een echtscheiding. Het verschil zit vooral in het voortbestaan van het huwelijk en in de mogelijkheid om de scheiding eenvoudig te beëindigen als u zich verzoent. De scheiding wordt ook niet bij de gemeente ingeschreven, maar in het huwelijksgoederenregister, zodat bijvoorbeeld schuldeisers weten dat u financieel niet meer bij elkaar hoort (Juridisch Loket).
Waarom kiezen mensen voor scheiding van tafel en bed?
Meestal omdat een echtscheiding voor hen (nog) geen optie is. De redenen zijn religieus, principieel, praktisch of emotioneel.
Voor sommige mensen is het huwelijk een verbintenis die volgens hun geloof niet mag worden verbroken. Een scheiding van tafel en bed maakt het dan mogelijk om de praktische en financiële zaken te regelen, zonder het huwelijk te beëindigen.
Anderen willen afstand nemen zonder meteen een definitieve stap te zetten. Omdat een scheiding van tafel en bed met een gezamenlijke inschrijving kan worden beëindigd (artikel 1:176 BW), laat zij de weg terug open.
Soms spelen zakelijke of financiële overwegingen mee, bijvoorbeeld bij echtgenoten die samen een onderneming hebben. Laat in zo’n geval vooraf uitzoeken wat de gevolgen zijn voor pensioen, belastingen en de onderneming. Een scheiding van tafel en bed is financieel bijna even ingrijpend als een echtscheiding.
De procedure in vier stappen
Uw advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank, alleen namens u of namens u beiden. De scheiding komt pas tot stand als de beschikking van de rechter is ingeschreven in het huwelijksgoederenregister.
- Afspraken maken: samen, eventueel met een mediator, legt u de afspraken vast in een convenant en, bij minderjarige kinderen, een ouderschapsplan.
- Verzoekschrift: de advocaat dient het verzoek in bij de rechtbank (artikel 1:169 BW). Dient één van u het verzoek in, dan kan de ander verweer voeren.
- Beschikking: de rechter spreekt de scheiding uit en beslist over de punten waarover u het niet eens bent.
- Inschrijving: uiterlijk zes maanden nadat de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, moet om inschrijving in het huwelijksgoederenregister zijn verzocht (artikel 1:173 BW). Anders verliest de beschikking haar kracht en moet u opnieuw beginnen.
Onderwerpen die meestal in het convenant staan:
- partneralimentatie: of en hoeveel de ene echtgenoot bijdraagt in de kosten van levensonderhoud van de ander;
- de verdeling van bezittingen en schulden, zoals de woning, spaargeld en leningen;
- pensioenverevening: de verdeling van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen.
In het ouderschapsplan staan afspraken over de verdeling van zorg en opvoeding, bijvoorbeeld co-ouderschap of een omgangsregeling, over de kinderalimentatie en over hoe u elkaar informeert over de kinderen (artikel 815 Rv). Meer daarover leest u in ons artikel over kinderen en scheiden.
Praat de rechter ook met uw kinderen?
Ja, als de rechter beslist over zaken die uw kinderen aangaan, zoals de zorgregeling. De rechtbank nodigt kinderen vanaf 8 jaar schriftelijk uit voor een kindgesprek. Gaat het alleen om kinderalimentatie, dan nodigt de rechter kinderen vanaf 16 jaar uit.
Uw kind is niet verplicht om te komen en kan de rechter ook een brief of e-mail sturen. Meer uitleg staat op de pagina over het kindgesprek van de Rechtspraak.
Scheiding van tafel en bed of echtscheiding: de verschillen
Bij een echtscheiding eindigt het huwelijk; bij een scheiding van tafel en bed blijft het bestaan. Daardoor kunt u niet hertrouwen, maar kunt u de scheiding wel eenvoudig beëindigen als u zich verzoent.
| Kenmerk | Scheiding van tafel en bed | Echtscheiding |
|---|---|---|
| Huwelijk | Blijft bestaan | Wordt ontbonden |
| Hertrouwen | Niet mogelijk | Mogelijk na inschrijving in de burgerlijke stand |
| Inschrijving | Huwelijksgoederenregister, binnen zes maanden (artikel 1:173 BW) | Registers van de burgerlijke stand, binnen zes maanden |
| Wettelijk erfrecht | U erft niet meer van elkaar, tenzij testament (artikel 4:10 BW) | U erft niet meer van elkaar, tenzij testament |
| Gemeenschap van goederen | Ontbonden per datum van het verzoek (artikel 1:99 BW) | Ontbonden per datum van het verzoek (artikel 1:99 BW) |
| Beëindigen | Door verzoening en gezamenlijke inschrijving (artikel 1:176 BW) | Niet terug te draaien; u moet opnieuw trouwen |
Een veelgehoorde misvatting is dat u na een scheiding van tafel en bed nog van elkaar erft. Dat klopt niet: volgens artikel 4:10 BW telt een echtgenoot van wie de overledene van tafel en bed gescheiden was, niet mee als wettelijke erfgenaam. Wilt u dat uw echtgenoot toch van u erft, dan legt u dat in een testament vast. Laat een bestaand testament ten gunste van uw echtgenoot, en begunstigingen bij een levensverzekering, door een notaris nakijken.
Is de breuk definitief en wilt u vrij zijn om een nieuwe relatie formeel vast te leggen, dan ligt een echtscheiding meer voor de hand. Wilt u de weg terug openhouden, dan kan een scheiding van tafel en bed passen.
Wat zijn de financiële gevolgen?
De financiële gevolgen zijn vrijwel gelijk aan die van een echtscheiding. Een gemeenschap van goederen wordt verdeeld, er kan alimentatie verschuldigd zijn en het ouderdomspensioen wordt verevend.
Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan wordt die gemeenschap ontbonden. Volgens artikel 1:99 BW is voor de omvang en samenstelling van de gemeenschap het moment bepalend waarop het verzoek is ingediend. Wat daarna binnenkomt, valt dus niet meer in de gemeenschap. Wat tot dat moment gemeenschappelijk was, wordt verdeeld: de woning, spaargeld, beleggingen, maar ook leningen en andere schulden.
Kan een van u na de scheiding niet volledig in de eigen kosten van levensonderhoud voorzien, dan kan de ander partneralimentatie verschuldigd zijn (artikel 1:157 BW). Bij minderjarige kinderen gaat het ook om kinderalimentatie. Die bedragen worden vastgesteld aan de hand van behoefte en draagkracht, net als bij een echtscheiding.
Pensioen: meld de scheiding binnen twee jaar
Het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding ook bij een scheiding van tafel en bed verdeeld, tenzij u iets anders afspreekt. Wat er met het nabestaandenpensioen gebeurt, hangt af van de regeling; het Juridisch Loket wijst erop dat u bij scheiding van tafel en bed nog officieel getrouwd bent. Vraag dit na bij uw pensioenuitvoerder voordat u het convenant tekent.
Meld de scheiding binnen twee jaar bij uw pensioenuitvoerder. Doet u dat niet op tijd, dan betaalt de uitvoerder het pensioendeel van uw ex-partner later niet rechtstreeks aan hem of haar uit. U moet dat deel dan zelf aan elkaar doorbetalen. Zie de uitleg van de Rijksoverheid.
Belastingen en toeslagen
U bent geen fiscale partners meer zodra het verzoek is ingediend en u niet meer op hetzelfde adres staat ingeschreven. U doet dan ieder apart aangifte inkomstenbelasting en kunt inkomsten en aftrekposten niet meer onderling verdelen. Uw recht op toeslagen, zoals zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget, wordt opnieuw berekend. Geef wijzigingen tijdig door aan de Belastingdienst. Voor fiscaal advies over uw situatie verwijzen wij u naar een fiscalist.
Verzoening: de scheiding beëindigen zonder rechter
Als u zich verzoent, laat u samen in het huwelijksgoederenregister inschrijven dat de scheiding is geëindigd. Daarvoor is geen nieuwe procedure bij de rechter nodig.
Volgens artikel 1:176 BW eindigt de scheiding van tafel en bed door verzoening, op het moment dat u op uw gezamenlijke verzoek laat inschrijven dat de scheiding heeft opgehouden te bestaan. Door die inschrijving herleven van rechtswege de gevolgen van het huwelijk. Rechtshandelingen die u tussen de scheiding en de verzoening hebt verricht, worden wel beoordeeld naar het moment waarop u ze verrichtte. Weer samenwonen zonder die inschrijving is dus geen verzoening in juridische zin. Wat de verzoening voor uw vermogen betekent, bijvoorbeeld als de gemeenschap al is verdeeld, bespreekt u het best vooraf met een notaris of advocaat.
Omzetten in een echtscheiding: na drie jaar ook eenzijdig
Na drie jaar scheiding van tafel en bed kan ieder van u alleen om ontbinding van het huwelijk vragen; eerder kan alleen als u het allebei wilt.
Volgens artikel 1:179 BW spreekt de rechter de ontbinding uit op verzoek van één echtgenoot als de scheiding van tafel en bed ten minste drie jaar heeft geduurd. Op een gezamenlijk verzoek geldt die termijn niet. De procedure loopt weer via een advocaat en een verzoekschrift bij de rechtbank. Omdat de financiële en praktische zaken al zijn geregeld, is die procedure meestal beperkt. Na de uitspraak moet de ontbinding binnen zes maanden worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.
De termijnen op een rij
| Termijn | Wat | Grondslag |
|---|---|---|
| Zes maanden | Verzoek om inschrijving van de beschikking in het huwelijksgoederenregister | Artikel 1:173 BW |
| Twee jaar | Melding van de scheiding bij de pensioenuitvoerder | Wet verevening pensioenrechten bij scheiding |
| Drie jaar | Daarna kan één echtgenoot alleen om echtscheiding vragen | Artikel 1:179 BW |
| Zes maanden | Inschrijving van de ontbinding in de burgerlijke stand | Artikel 1:180 BW |
Hoe wij helpen bij scheiding van tafel en bed
Als scheidingsadvocaat bespreken wij eerst met u of een scheiding van tafel en bed of een echtscheiding beter bij uw situatie past.
- Wij dienen het verzoekschrift in bij de rechtbank, namens u beiden of alleen namens u.
- Wij stellen het convenant en het ouderschapsplan op.
- Wij zorgen dat de beschikking binnen zes maanden wordt ingeschreven in het huwelijksgoederenregister.
- Wij begeleiden de omzetting in een echtscheiding, na drie jaar ook op verzoek van één van u.
Scheiding van tafel en bed in vijf punten
- U blijft getrouwd, maar regelt de financiële en praktische gevolgen via de rechter; een advocaat is verplicht.
- Zonder inschrijving in het huwelijksgoederenregister binnen zes maanden vervalt de beschikking.
- U erft niet meer van elkaar, tenzij u dat in een testament vastlegt.
- Meld de scheiding binnen twee jaar bij uw pensioenuitvoerder.
- Verzoening vraagt een gezamenlijke inschrijving; omzetting in echtscheiding kan samen altijd, alleen na drie jaar.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de procedure?
Ongeveer even lang als een echtscheiding. Bent u het samen eens over het convenant en een eventueel ouderschapsplan, dan kan de procedure binnen enkele maanden rond zijn. Is er onenigheid over geld of kinderen, dan duurt het langer, bijvoorbeeld omdat de rechtbank kinderen uitnodigt voor een kindgesprek.
Kunnen wij scheiden van tafel en bed zonder naar de rechter te gaan?
Nee. Een scheiding van tafel en bed komt alleen tot stand door een uitspraak van de rechter en de inschrijving daarvan (artikel 1:169 en 1:173 BW). Gaat u alleen apart wonen, dan blijft een gemeenschap van goederen bestaan, tenzij u die bij de notaris met huwelijkse voorwaarden opheft (artikel 1:119 BW).
Law & More begeleidt echtgenoten bij scheiding van tafel en bed, echtscheiding en de afspraken die daarbij horen; zie ook onze pagina over familierecht en de uitleg van het Juridisch Loket.
