Gepubliceerd op 23 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 27 september 2026
Bij een scheiding van tafel en bed blijft u getrouwd, maar regelt u via de rechter alles alsof u gescheiden bent: de gemeenschap van goederen eindigt, u maakt afspraken over alimentatie en kinderen, en u erft niet meer van elkaar. U kunt niet hertrouwen; wilt u dat later wel, dan kunt u de scheiding van tafel en bed laten omzetten in een echtscheiding.
Deze vorm van scheiden is geregeld in de artikelen 1:169 tot en met 1:183 BW. Stellen kiezen er meestal voor om religieuze of principiële redenen, of omdat zij nog niet zeker zijn van een definitieve breuk. Hieronder leest u wat een scheiding van tafel en bed inhoudt, hoe de procedure verloopt en wat de financiële gevolgen zijn.
Inhoudsopgave
Wat houdt een scheiding van tafel en bed in?
Het is een formele scheiding via de rechter, waarbij het huwelijk blijft bestaan. U leeft en beheert uw geld voortaan apart, maar voor de wet bent u nog elkaars echtgenoot.
Volgens artikel 1:169 BW kan de rechter een scheiding van tafel en bed uitspreken op dezelfde grond als een echtscheiding: de duurzame ontwrichting van het huwelijk. U kunt het verzoek samen indienen of alleen. Net als bij een echtscheiding is een advocaat verplicht. Apart gaan wonen is dus niet genoeg: zonder uitspraak van de rechter blijft de gemeenschap van goederen gewoon bestaan.
De belangrijkste gevolgen zijn:
- een eventuele gemeenschap van goederen wordt ontbonden en verdeeld;
- er kan een plicht tot partneralimentatie en kinderalimentatie ontstaan;
- u bent na de scheiding geen wettelijke erfgenaam meer van elkaar;
- u blijft getrouwd en kunt dus niet hertrouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan.
Juridisch lijkt een scheiding van tafel en bed dus sterk op een echtscheiding. Het verschil zit vooral in het voortbestaan van het huwelijk en in de mogelijkheid om de scheiding eenvoudig te beëindigen als u zich verzoent.
Waarom kiezen mensen voor scheiding van tafel en bed?
Meestal omdat een echtscheiding voor hen (nog) geen optie is. De redenen zijn religieus, principieel, praktisch of emotioneel.
Voor sommige mensen is het huwelijk een verbintenis die volgens hun geloof niet mag worden verbroken. Een scheiding van tafel en bed maakt het dan mogelijk om de praktische en financiële zaken te regelen, zonder het huwelijk te beëindigen.
Anderen willen afstand nemen zonder meteen een definitieve stap te zetten. Zij willen eerst zien of er nog een gezamenlijke toekomst is. Omdat een scheiding van tafel en bed met een eenvoudige inschrijving kan worden beëindigd, laat zij de weg terug open.
Soms spelen zakelijke of financiële overwegingen mee. Denk aan echtgenoten die samen een onderneming hebben en de continuïteit niet in gevaar willen brengen. Laat in zo’n geval vooraf goed uitzoeken wat de gevolgen zijn voor pensioen, belastingen en de onderneming. Een scheiding van tafel en bed is financieel bijna even ingrijpend als een echtscheiding.
Hoe verloopt de procedure?
Uw advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank, alleen namens u of namens u beiden. De scheiding komt pas tot stand als de beschikking van de rechter is ingeschreven in het huwelijksgoederenregister.
Dient u het verzoek samen in, dan voegt u een convenant toe met de afspraken over alimentatie, de verdeling van bezittingen en schulden en het pensioen. Dient één van u het verzoek in, dan kan de ander verweer voeren en beslist de rechter over de punten waarover u het niet eens bent. Een mediator kan helpen om samen tot een convenant te komen.
Onderwerpen die meestal in het convenant staan:
- partneralimentatie: of en hoeveel de ene echtgenoot bijdraagt in de kosten van levensonderhoud van de ander;
- de verdeling van bezittingen en schulden, zoals de woning, spaargeld en leningen;
- pensioenverevening: de verdeling van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen.
Hebt u minderjarige kinderen, dan stelt u ook een ouderschapsplan op. Daarin staan afspraken over de verdeling van zorg en opvoeding, bijvoorbeeld co-ouderschap of een omgangsregeling, over de kinderalimentatie en over hoe u elkaar informeert over de kinderen. Meer daarover leest u in ons artikel over kinderen en scheiden.
Na de uitspraak moet de beschikking worden ingeschreven in het huwelijksgoederenregister. Volgens artikel 1:173 BW moet het verzoek tot inschrijving uiterlijk zes maanden nadat de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, zijn gedaan. Gebeurt dat niet, dan verliest de beschikking haar kracht en moet u opnieuw beginnen.
Wat is het verschil met een echtscheiding?
Bij een echtscheiding eindigt het huwelijk; bij een scheiding van tafel en bed blijft het bestaan. Daardoor kunt u na een scheiding van tafel en bed niet hertrouwen, maar kunt u de scheiding wel eenvoudig beëindigen als u zich verzoent.
Een veelgehoorde misvatting is dat u na een scheiding van tafel en bed nog van elkaar erft. Dat klopt niet. Volgens artikel 4:10 BW telt een echtgenoot van wie de overledene van tafel en bed gescheiden was, niet mee als wettelijke erfgenaam. Wilt u dat uw echtgenoot toch van u erft, dan moet u dat in een testament vastleggen. Heeft u een bestaand testament ten gunste van uw echtgenoot, laat dat dan door een notaris nakijken.
| Kenmerk | Scheiding van tafel en bed | Echtscheiding |
|---|---|---|
| Huwelijk | Blijft bestaan | Wordt ontbonden |
| Hertrouwen | Niet mogelijk | Mogelijk na inschrijving in de burgerlijke stand |
| Wettelijk erfrecht | U erft niet meer van elkaar (tenzij testament) | U erft niet meer van elkaar (tenzij testament) |
| Gemeenschap van goederen | Wordt ontbonden en verdeeld | Wordt ontbonden en verdeeld |
| Beëindigen | Door verzoening en inschrijving in het huwelijksgoederenregister | Niet terug te draaien; u moet opnieuw trouwen |
Welke route bij u past, hangt af van uw situatie en van wat u voor de toekomst wilt. Is de breuk definitief en wilt u vrij zijn om een nieuwe relatie formeel vast te leggen, dan ligt een echtscheiding meer voor de hand. Wilt u de weg terug openhouden, dan kan een scheiding van tafel en bed passen. Wij bespreken met u welke scheidingsvorm bij u past voordat er een verzoek wordt ingediend.
Wat zijn de financiële gevolgen?
De financiële gevolgen zijn vrijwel gelijk aan die van een echtscheiding. Een gemeenschap van goederen wordt verdeeld, er kan alimentatie verschuldigd zijn en het ouderdomspensioen wordt verevend.
Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan wordt die gemeenschap ontbonden. Volgens artikel 1:99 BW is voor de omvang en samenstelling van de gemeenschap het moment bepalend waarop het verzoek is ingediend. Alles wat daarna binnenkomt, valt dus niet meer in de gemeenschap. Wat tot dat moment gemeenschappelijk was, wordt verdeeld: de woning, spaargeld, beleggingen, maar ook leningen en andere schulden.
Kan een van u na de scheiding niet volledig in de eigen kosten van levensonderhoud voorzien, dan kan de ander partneralimentatie verschuldigd zijn. Bij minderjarige kinderen gaat het ook om kinderalimentatie. Die bedragen worden vastgesteld aan de hand van behoefte en draagkracht, net als bij een echtscheiding.
Het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding ook bij een scheiding van tafel en bed verdeeld, tenzij u iets anders afspreekt. Wat er met het nabestaandenpensioen gebeurt, hangt af van de pensioenregeling. Vraag dat na bij uw pensioenuitvoerder voordat u het convenant tekent.
Wat verandert er voor belastingen en toeslagen?
U bent geen fiscale partners meer zodra het verzoek is ingediend en u niet meer op hetzelfde adres staat ingeschreven. Dat heeft gevolgen voor uw aangifte en voor toeslagen.
U doet voortaan ieder apart aangifte inkomstenbelasting en kunt inkomsten en aftrekposten niet meer onderling verdelen. Uw recht op toeslagen, zoals zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget, wordt opnieuw berekend. Ook de hypotheekrenteaftrek voor de gezamenlijke woning moet opnieuw worden bekeken als een van u vertrekt. Geef wijzigingen tijdig door aan de Belastingdienst. Voor fiscaal advies over uw situatie verwijzen wij u naar een fiscalist.
Hoe beëindigt u een scheiding van tafel en bed?
Als u zich verzoent, laat u samen in het huwelijksgoederenregister inschrijven dat de scheiding is geëindigd. Daarvoor is geen nieuwe procedure bij de rechter nodig.
Volgens artikel 1:176 BW eindigt de scheiding van tafel en bed door verzoening, op het moment dat u op uw gezamenlijke verzoek laat inschrijven dat de scheiding heeft opgehouden te bestaan. Door die inschrijving herleven van rechtswege alle gevolgen van het huwelijk, alsof er geen scheiding had plaatsgevonden. Rechtshandelingen die u tussen de scheiding en de verzoening hebt verricht, worden wel beoordeeld naar het moment waarop u ze verrichtte. Wat de verzoening voor uw vermogen betekent, bijvoorbeeld als de gemeenschap al is verdeeld, bespreekt u het best vooraf met een notaris of advocaat.
Kunt u de scheiding later omzetten in een echtscheiding?
Ja. Na drie jaar scheiding van tafel en bed kan ieder van u alleen om ontbinding van het huwelijk vragen; samen kunt u dat op elk moment.
Volgens artikel 1:179 BW spreekt de rechter de ontbinding uit op verzoek van één echtgenoot als de scheiding van tafel en bed ten minste drie jaar heeft geduurd. Op een gezamenlijk verzoek geldt die termijn niet. De procedure loopt weer via een advocaat en een verzoekschrift bij de rechtbank. Omdat de financiële en praktische zaken al zijn geregeld, is die procedure meestal beperkt. De stap van tafel en bed naar echtscheiding begeleiden wij ook. Na de uitspraak moet de ontbinding binnen zes maanden worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand.
Samengevat
- Bij een scheiding van tafel en bed blijft u getrouwd, maar regelt u de financiële en praktische gevolgen via de rechter.
- Een advocaat is verplicht en de beschikking moet binnen zes maanden worden ingeschreven in het huwelijksgoederenregister.
- U erft na de scheiding niet meer van elkaar, tenzij u dat in een testament vastlegt.
- Bij verzoening eindigt de scheiding door gezamenlijke inschrijving in het huwelijksgoederenregister.
- Na drie jaar kan ieder van u alleen om een echtscheiding vragen; samen kan dat eerder.
Veelgestelde vragen over scheiden van tafel en bed
Kunt u een scheiding van tafel en bed terugdraaien?
Ja. Verzoent u zich, dan laat u samen in het huwelijksgoederenregister inschrijven dat de scheiding is geëindigd. Daarvoor hoeft u niet opnieuw naar de rechter. Door de inschrijving herleven alle gevolgen van het huwelijk, alsof er geen scheiding was.
Hoe lang duurt de procedure?
Ongeveer even lang als een echtscheiding. Bent u het samen eens over het convenant en een eventueel ouderschapsplan, dan kan de procedure binnen enkele maanden rond zijn. Is er onenigheid over geld of kinderen, dan duurt het langer.
Wat zijn de gevolgen als een van u overlijdt?
Na een scheiding van tafel en bed erft u volgens de wet niet meer van elkaar (artikel 4:10 BW). Wilt u dat wel, dan legt u dat vast in een testament. Laat bestaande testamenten en begunstigingen, bijvoorbeeld bij een levensverzekering, controleren.
Kan dit later een echtscheiding worden?
Ja. Na drie jaar kan ieder van u alleen om ontbinding van het huwelijk vragen. Samen kunt u dat ook eerder. De rechter spreekt de ontbinding uit op een verzoekschrift dat door een advocaat wordt ingediend.
Law & More begeleidt echtgenoten bij scheiding van tafel en bed, echtscheiding en de afspraken die daarbij horen; zie ook onze pagina over familierecht en de uitleg van het Juridisch Loket. Twijfelt u over uw positie? Leg uw situatie aan ons voor. Wij laten u binnen één werkdag weten wat uw opties zijn.
