Gepubliceerd op 3 juni 2020 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Bij smaad en laster gaat het om het opzettelijk aantasten van iemands eer of goede naam door de beschuldiging van een bepaald feit, met het doel daaraan ruchtbaarheid te geven. Smaad is strafbaar gesteld in artikel 261 Sr; is de beschuldiging in geschrift of afbeelding gedaan, dan spreken we van smaadschrift. Laster (artikel 262 Sr) is smaad waarbij de dader wist dat de beschuldiging onwaar was. Eenvoudige belediging staat in artikel 266 Sr.
Inhoudsopgave
Wat is het verschil tussen belediging, smaad en laster?
Uw mening geven en kritiek uiten mag; de vrijheid van meningsuiting is beschermd door artikel 10 EVRM. Die vrijheid houdt op waar zij het recht op eer en goede naam van een ander onnodig beschadigt, dat op zijn beurt wordt beschermd door artikel 8 EVRM. De rechter weegt die twee rechten tegen elkaar af, en het strafrecht kent daarvoor drie oplopende delicten.
Eenvoudige belediging is elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift heeft (artikel 266 Sr): een scheldwoord, een krenkende kwalificatie, een grievend gebaar. Bij smaad komt daar een concrete beschuldiging bij: u zegt niet dat iemand een oplichter is, maar dat hij een specifieke klant heeft opgelicht, en u doet dat om er ruchtbaarheid aan te geven. Bij laster komt daar de wetenschap bij dat de beschuldiging niet waar is. Het verschil zit dus in de concreetheid van de aantijging en in wat de spreker wist. Wij zetten die begrippen ook naast elkaar in ons artikel over de verschillen tussen smaad en laster.
Welke straf staat op belediging, smaad en laster?
De strafmaxima lopen sterk uiteen. Op eenvoudige belediging staat ten hoogste drie maanden hechtenis of een geldboete van de tweede categorie (artikel 266 Sr). Smaad wordt bedreigd met ten hoogste zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie; is het smaadschrift, dan loopt de gevangenisstraf op tot een jaar (artikel 261 Sr). Op laster staat ten hoogste twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie (artikel 262 Sr).
De boetecategorieën van artikel 23 Sr worden elke twee jaar aangepast aan de consumentenprijsindex. Sinds 1 januari 2026 bedragen zij 550 euro voor de eerste categorie, 5.500 euro voor de tweede, 11.000 euro voor de derde, 27.500 euro voor de vierde, 110.000 euro voor de vijfde en 1.100.000 euro voor de zesde. Veel voorlichtingsmateriaal noemt nog bedragen van jaren geleden; de wettekst zelf noemt bovendien de oude nominale bedragen, terwijl de geldende bedragen in de redactionele noot bij artikel 23 Sr staan. In de praktijk komt het bij deze delicten zelden tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf; een taakstraf, een geldboete of een voorwaardelijke straf met een contactverbod is gebruikelijker.
Wanneer is belediging van een ambtenaar zwaarder strafbaar?
Artikel 267 Sr verhoogt de gevangenisstraffen van de voorgaande artikelen met een derde wanneer de belediging is gericht tegen de Koning of de Regent, tegen een ambtenaar gedurende of ter zake van de rechtmatige uitoefening van zijn bediening, of tegen een openbaar lichaam of een openbare instelling. Ook een persoon in openbare dienst van een vreemde staat die hier op volkenrechtelijk toegelaten wijze zijn bediening uitoefent, valt daaronder.
Twee begrenzingen zijn van belang. De verhoging raakt alleen de gevangenisstraf, niet de boetecategorie. En de beledigde ambtenaar moet daadwerkelijk in functie zijn: een agent uitschelden op zijn vrije zaterdag levert gewone belediging op. Leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen, zoals gemeenteraadsleden, vallen buiten artikel 267 Sr.
Is aangifte verplicht en welke termijn geldt?
Belediging, smaad en laster zijn klachtdelicten. Op grond van artikel 269 Sr wordt niet vervolgd dan op klacht van degene tegen wie het feit is gepleegd. Een klacht is meer dan een aangifte: het is een uitdrukkelijk verzoek tot vervolging, dat in het proces-verbaal wordt vastgelegd. Zonder die klacht kan het Openbaar Ministerie niet vervolgen, hoe evident het feit ook is.
Let op de termijn. Een klacht moet worden ingediend binnen drie maanden nadat de klachtgerechtigde kennis heeft genomen van het feit, en binnen negen maanden als hij buiten Nederland woont (artikel 66 Sr). Wie te lang wacht, verliest de strafrechtelijke route en houdt alleen de civiele over. Een ingediende klacht kunt u binnen acht dagen weer intrekken (artikel 67 Sr). Op het klachtvereiste bestaat een uitzondering: in de gevallen van artikel 267 Sr, en bij belediging van leden van algemeen vertegenwoordigende lichamen, kan ambtshalve worden vervolgd. Hoe een aangifte praktisch verloopt, leest u in ons artikel over aangifte doen bij de politie.
Wanneer is een beschuldiging toch toegestaan?
Niet elke pijnlijke beschuldiging is smaad. Artikel 261 Sr kent een eigen uitzondering: er is geen smaad wanneer de dader te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het ten laste gelegde waar was en dat het algemeen belang de beschuldiging eiste. Bij artikel 266 Sr geldt een vergelijkbare beperking voor uitlatingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen.
Civielrechtelijk werkt hetzelfde beginsel via de belangenafweging. Beslissend is of de beschuldigingen op het moment van de uitlating voldoende steun vonden in het toen beschikbare feitenmateriaal. De rechter kijkt terug naar dat moment en beoordeelt daarnaast de aard en de ernst van de misstand, de mate waarin de uitlating is ingekleed, de wijze en het bereik van de publicatie, de mate waarin de aantijging aannemelijk is gemaakt en de vraag of wederhoor is geboden. Wie eerst onderzoekt, bronnen bewaart en de ander om een reactie vraagt, staat aanzienlijk sterker dan wie eerst publiceert. Voor beoordelingen van bedrijven werkten wij dit uit in ons artikel over online reviews en smaad.
Smaad op internet en sociale media
Verreweg de meeste zaken spelen zich online af. Voor de kwalificatie maakt het medium niet uit: een bericht op sociale media dat iemands eer of goede naam aanrandt door de aantijging van een bepaald feit, is smaadschrift zodra het in geschrift of afbeelding is verspreid. Dat het bericht in een besloten groep staat, staat daaraan niet zonder meer in de weg; ook binnen een gesloten kring kan sprake zijn van ruchtbaarheid.
Naast de strafrechtelijke route heeft u een snelle civiele weg. U kunt het platform verzoeken de uitlating te verwijderen; sinds de digitaledienstenverordening (Verordening (EU) 2022/2065) moeten aanbieders van hostingdiensten daarvoor een toegankelijk meldmechanisme aanbieden en tijdig beslissen. Reageert het platform niet, dan kan een aanbieder die na een melding van een onmiskenbaar onrechtmatige uitlating niet ingrijpt, zelf aansprakelijk worden (artikel 6:196c BW). Hoe verwijdering en rectificatie in de praktijk worden afgedwongen, beschrijven wij in ons artikel over onrechtmatige uitlatingen op sociale media.
Doxing is sinds 2024 een zelfstandig misdrijf
Op 1 januari 2024 is artikel 285d Sr in werking getreden. Strafbaar is degene die zich persoonsgegevens van een ander verschaft, deze verspreidt of anderszins ter beschikking stelt met het oogmerk om die ander vrees aan te jagen, ernstige overlast aan te doen of hem in de uitoefening van zijn ambt of beroep ernstig te hinderen, of om dat door een ander te laten doen. Het gaat dus niet om wat er over u wordt gezegd, maar om het verspreiden van uw adres, telefoonnummer of werkgever met een intimiderend oogmerk. Doxing wordt bedreigd met een gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de derde categorie.
Er is inmiddels rechtspraak. De rechtbank Rotterdam sprak op 4 december 2024 een verdachte vrij omdat de berichten al vóór 1 januari 2024 online stonden: het enkele niet verwijderen daarna levert geen verspreiden op, en de strafbepaling heeft geen terugwerkende kracht (ECLI:NL:RBROT:2024:12023). Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden veroordeelde op 11 december 2025 wel op grond van artikel 285d Sr, voor het via Facebook verspreiden van initialen en woonplaats, in combinatie met smaadschrift. Het hof legde een taakstraf van 120 uren op, waarvan 40 uren voorwaardelijk, met een verbod op uitlatingen over de benadeelde, en wees 2.500 euro immateriële schadevergoeding toe (ECLI:NL:GHARL:2025:7962). In één zaak kunnen smaad en doxing dus naast elkaar bewezen worden verklaard.
De civiele route: schadevergoeding en rectificatie
Het strafrecht straft, maar herstelt zelden. Voor herstel is de civiele route bedoeld. Een onrechtmatige uitlating is een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). U kunt vergoeding vorderen van de vermogensschade, zoals gemiste omzet of opdrachten, en daarnaast een vergoeding voor aantasting in de persoon, waaronder aantasting van eer en goede naam (artikel 6:106 BW).
Daarnaast kunt u rectificatie vorderen. De rechter kan de aansprakelijke veroordelen tot openbaarmaking van een rectificatie van een onjuiste of door onvolledigheid misleidende publicatie, en daarbij de inhoud, de vorm en de plaats bepalen (artikel 6:167 BW). In spoedeisende gevallen loopt dit via een kort geding, waarin u verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling kunt vragen, versterkt met een dwangsom. Dat is doorgaans de effectiefste route: binnen enkele weken is de publicatie weg, terwijl een strafzaak jaren kan duren. Meer over die aanpak leest u in ons artikel over online reputatieschade en smaad.
Lasterlijke aanklacht en valse aangifte
Een bijzondere vorm van laster is de lasterlijke aanklacht van artikel 268 Sr: het opzettelijk tegen een bepaald persoon doen van een valse klacht of aangifte, waardoor diens eer of goede naam wordt aangerand. Het gaat hier dus niet om een publicatie maar om een aangifte bij de politie of een klacht bij een toezichthouder, waarvan de aangever weet dat zij onwaar is.
De bewijslast is zwaar: dat een aangifte niet tot vervolging leidt of dat de beschuldigde wordt vrijgesproken, betekent nog niet dat de aangifte vals was. Voor de beschuldigde is dat een schrale troost, omdat de reputatieschade dan al is geleden. Naast de strafrechtelijke route staat ook hier de civiele weg open. Wat u kunt doen als u ten onrechte wordt beschuldigd, bespreken wij in ons artikel over valse aangifte en lasterlijke aanklacht.
Wat kunt u zelf doen?
Leg eerst het bewijs vast voordat u iets anders doet. Maak schermafdrukken met het volledige webadres, de datum en de tijd zichtbaar, bewaar de pagina als PDF en noteer het aantal reacties of weergaven. Uitlatingen worden na een sommatie vaak binnen een uur verwijderd, en zonder vastlegging staat u met lege handen bij zowel de politie als de rechter.
Stuur daarna een sommatie waarin u de uitlating aanwijst, uitlegt waarom die onrechtmatig is en verwijdering, rectificatie en een verbod op herhaling eist binnen een korte termijn. Meld de uitlating tegelijk bij het platform. Wilt u ook de strafrechtelijke route, dien dan binnen drie maanden een klacht in bij de politie en zeg daarbij uitdrukkelijk dat u vervolging wenst. Weeg tot slot af wat u wilt bereiken: soms is stille verwijdering effectiever dan een procedure die de uitlating juist opnieuw onder de aandacht brengt.
Veelgestelde vragen
Is een negatieve review smaad?
Meestal niet. Een waardeoordeel over een product of dienst valt onder de vrijheid van meningsuiting, ook als het hard is. Het wordt anders wanneer de review een concrete feitelijke beschuldiging bevat die niet klopt, bijvoorbeeld dat een ondernemer heeft opgelicht of gestolen.
Kan een bedrijf slachtoffer zijn van smaad?
Ja. Ook een rechtspersoon heeft een goede naam die kan worden aangetast, en kan schadevergoeding en rectificatie vorderen op grond van de artikelen 6:162 en 6:167 BW. Strafrechtelijk gaat het bij smaad in de kern om natuurlijke personen, maar een uitlating over een bedrijf raakt vaak ook de bestuurder persoonlijk.
Wat als de uitlating waar is?
Dan is er geen laster, want laster veronderstelt wetenschap van de onwaarheid. Smaad kan wél aan de orde zijn: ook een ware beschuldiging kan de eer aanranden. Wie te goeder trouw mocht aannemen dat de beschuldiging waar was en dat het algemeen belang die eiste, gaat vrijuit (artikel 261 Sr).
Wat kost een procedure en krijg ik mijn kosten vergoed?
In een civiele procedure draagt de verliezende partij een deel van de proceskosten, maar dat is een forfaitair bedrag dat de werkelijke advocaatkosten zelden dekt. Weeg daarom vooraf af of een sommatie of een melding bij het platform het gewenste resultaat al bereikt.
Is een poging tot smaad strafbaar?
Ja. Smaad en laster zijn misdrijven, en poging tot een misdrijf is strafbaar zodra er een begin van uitvoering is (artikel 45 Sr). In de praktijk speelt dit zelden, omdat de uitlating meestal al is gedaan.
Juridische hulp bij smaad en laster
Bij smaad en laster telt snelheid: bewijs vastleggen, sommeren en zo nodig binnen drie maanden een klacht indienen. De wettelijke grondslagen leest u na in het Wetboek van Strafrecht en in Boek 6 BW; de vrijspraak in de eerste doxingzaak is toegelicht door de rechtbank Rotterdam.
Wordt u beschuldigd of aangevallen, of wordt u zelf vervolgd voor belediging, smaad of laster? De strafrechtadvocaten van Law & More in Eindhoven beoordelen uw positie, stellen de sommatie op, voeren het kort geding en staan u bij in de strafzaak.
