Gepubliceerd op 28 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 september 2026
Een slachtofferadvocaat is een advocaat die uitsluitend het slachtoffer bijstaat in een strafzaak, en dus niet de verdachte en niet het Openbaar Ministerie. Hij bewaakt de rechten die het Wetboek van Strafvordering aan slachtoffers toekent (de artikelen 51a en volgende Sv), bereidt het spreekrecht voor en dient de vordering tot schadevergoeding in. Bij een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf is die bijstand kosteloos.
Inhoudsopgave
Wat doet een slachtofferadvocaat?
De rol van de slachtofferadvocaat is die van belangenbehartiger binnen een proces dat niet om het slachtoffer draait. Een strafzaak gaat over de vraag of de verdachte het ten laste gelegde feit heeft begaan en welke straf daarbij past. Het slachtoffer is daarin geen procespartij, maar heeft wel een eigen positie met eigen rechten. Wie die rechten niet kent, oefent ze in de praktijk niet uit.
Concreet houdt de advocaat het dossier bij, vraagt hij inzage in de processtukken, bewaakt hij de termijnen, bereidt hij de slachtofferverklaring voor en onderbouwt hij de schadevordering met stukken. Hij kan bij de aangifte en bij verhoren aanwezig zijn en overlegt met de officier van justitie, bijvoorbeeld over bijzondere voorwaarden zoals een contact- of gebiedsverbod bij een voorwaardelijke straf of bij schorsing van de voorlopige hechtenis.
Belangrijk is het verschil met andere hulp. De officier van justitie vertegenwoordigt het algemeen belang, niet dat van het slachtoffer; hij kan andere afwegingen maken over vervolging of een transactie. Slachtofferhulp Nederland biedt praktische en emotionele ondersteuning en helpt bij eenvoudige schadeformulieren, maar procedeert niet. Voor juridische standpuntbepaling en voor een onderbouwde vordering is een advocaat nodig.
Wanneer is de bijstand kosteloos?
Voor het slachtoffer van een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf wordt rechtsbijstand kosteloos verleend op grond van artikel 44 van de Wet op de rechtsbijstand. Er geldt in dat geval geen toets op inkomen en vermogen en geen eigen bijdrage. Ook nabestaanden van een slachtoffer van een misdrijf met dodelijke afloop vallen daaronder. De Raad voor Rechtsbijstand beslist op de aanvraag, die de advocaat voor u indient.
Gaat het om een minder ernstig feit, dan loopt de bijstand via de gewone gesubsidieerde rechtsbijstand, met een inkomens- en vermogenstoets en een eigen bijdrage waarvan de hoogte jaarlijks wordt vastgesteld. Daarnaast kan een rechtsbijstandverzekering dekking bieden, al sluiten veel polissen strafzaken juist uit. Betaalt u zelf, dan gelden de tarieven die u vooraf met het kantoor afspreekt.
Wacht met de aanvraag niet tot de zitting. Hoe eerder een advocaat betrokken is, hoe beter de aangifte, de dossieropbouw en de schadeonderbouwing kunnen worden voorbereid. Ook oudere zaken komen in aanmerking: dat het misdrijf langer geleden plaatsvond, sluit kosteloze bijstand niet uit.
Welke rechten heeft u als slachtoffer in het strafproces?
Titel IIIA van het Wetboek van Strafvordering regelt de positie van het slachtoffer. Artikel 51a Sv omschrijft wie slachtoffer is en verplicht politie en Openbaar Ministerie u te informeren over uw rechten en over het verloop van de zaak. Daaronder valt bericht over de aanhouding, de vervolgingsbeslissing, de zittingsdatum en de uitspraak, en op verzoek ook over de invrijheidstelling van de verdachte of veroordeelde.
Artikel 51b Sv geeft recht op kennisneming van de processtukken die voor u van belang zijn, en op het toevoegen van stukken aan het dossier. Dat laatste is onderschat: een medische verklaring of een schadeoverzicht dat niet in het dossier zit, kan de rechter niet meewegen. Artikel 51c Sv regelt dat u zich kunt laten bijstaan door een advocaat en, indien nodig, door een tolk.
Daarnaast heeft u recht op een correcte bejegening en op bescherming. In zedenzaken en bij huiselijk geweld kunnen maatregelen worden getroffen om confrontatie met de verdachte te voorkomen, zoals een aparte wachtruimte of het horen buiten aanwezigheid van de verdachte. Sinds 1 juli 2024 geldt bovendien de Wet seksuele misdrijven, die het zedenrecht opnieuw heeft ingericht; wat dat betekent voor de strafmaat, leest u bij de straffen voor zedendelicten.
Wat houdt het spreekrecht in?
Het spreekrecht geeft u de mogelijkheid om op de zitting zelf het woord te voeren over de gevolgen die het misdrijf voor u heeft gehad (artikel 51e Sv). Het recht komt toe aan het slachtoffer van een misdrijf waarop een bepaalde strafbedreiging staat, en daarnaast aan nabestaanden en aan bepaalde naasten. Ook een schriftelijke slachtofferverklaring is mogelijk als u niet zelf wilt spreken; die wordt dan aan het dossier toegevoegd en door de rechter gelezen.
De reikwijdte is ruimer dan vaak wordt gedacht: u mag zich ook uitlaten over het bewijs en over de op te leggen straf. Dat maakt de voorbereiding belangrijk. Een verklaring die feitelijk en concreet is, over slaapproblemen, verhuizing, verlies van werk of het mijden van bepaalde plaatsen, weegt zwaarder dan een algemene beschrijving van boosheid of verdriet.
Spreken is nooit verplicht. U kunt uw verklaring ook laten voorlezen door uw advocaat of door een naaste. Bespreek vooraf met uw advocaat wat u wel en niet wilt zeggen; alles wat u verklaart, wordt onderdeel van de zitting en kan door de verdediging worden becommentarieerd.
Schadevergoeding via de strafzaak
Als benadeelde partij kunt u zich in het strafproces voegen met een vordering tot schadevergoeding (artikel 51f Sv). Dat is aanzienlijk eenvoudiger en goedkoper dan een aparte civiele procedure: de strafrechter beslist over de vordering bij hetzelfde vonnis. U kunt zowel materiele schade vorderen, zoals medische kosten, beschadigde kleding, reiskosten en inkomensverlies, als immateriele schade voor het leed dat u is aangedaan.
Er geldt wel een begrenzing. De rechter verklaart de benadeelde partij niet-ontvankelijk als de behandeling van de vordering een onevenredige belasting van het strafgeding zou opleveren (artikel 361 Sv). Een goed onderbouwde, overzichtelijke vordering met bewijsstukken maakt dat risico kleiner; een omvangrijke en betwiste schadeberekening hoort eerder bij de civiele rechter thuis. Hoe de voeging praktisch verloopt, beschrijven wij bij voegen in het strafproces; over de route na de strafzaak leest u meer bij rechten van slachtoffers in het civiele recht.
Wijst de rechter de vordering toe, dan legt hij daarbij doorgaans de schadevergoedingsmaatregel op (artikel 36f Sr). Het Centraal Justitieel Incassobureau int het bedrag dan bij de veroordeelde, zodat u zelf niet achter de dader aan hoeft. Dat is een wezenlijk voordeel ten opzichte van een civiel vonnis, dat u zelf moet laten executeren.
Wat als de dader niet betaalt of onbekend blijft?
Blijft betaling uit, dan bestaat de voorschotregeling: de Staat kan het toegewezen bedrag na verloop van tijd aan u uitkeren en het vervolgens zelf op de veroordeelde verhalen. De voorwaarden en het eventuele maximum verschillen per type misdrijf, waarbij voor slachtoffers van gewelds- en zedenmisdrijven een gunstiger regime geldt. Uw advocaat kan nagaan wat in uw geval van toepassing is.
Wordt de dader nooit gevonden, of komt het niet tot een veroordeling, dan kan het Schadefonds Geweldsmisdrijven uitkomst bieden. Dat fonds keert een eenmalige tegemoetkoming uit aan slachtoffers van een opzettelijk gepleegd geweldsmisdrijf met ernstig lichamelijk of psychisch letsel, en aan nabestaanden. Een veroordeling is daarvoor niet nodig; wel moet aannemelijk zijn dat het misdrijf heeft plaatsgevonden. Het gaat om vaste bedragen per letselcategorie, niet om een volledige schadeloosstelling.
Voor een aanvraag bij het fonds geldt een termijn, gerekend vanaf de datum van het misdrijf. Wacht daarom niet af tot de strafzaak helemaal is afgerond, maar laat vroeg beoordelen welke routes openstaan en welke elkaar uitsluiten of verrekend worden.
Wat als het Openbaar Ministerie niet vervolgt?
Het OM kan besluiten een zaak te seponeren, bijvoorbeeld wegens onvoldoende bewijs of om beleidsredenen. Als rechtstreeks belanghebbende kunt u daartegen beklag doen bij het gerechtshof op grond van artikel 12 Sv. Het hof beoordeelt of vervolging alsnog moet plaatsvinden en kan het OM daartoe bevelen.
Die procedure kent korte termijnen en vraagt een inhoudelijk klaagschrift waarin u uiteenzet waarom vervolging wel haalbaar en opportuun is. Een enkel bezwaar tegen de uitkomst volstaat niet. Wat de procedure inhoudt en wat de kans van slagen bepaalt, zetten wij uiteen bij de artikel 12-procedure.
Hoe schakelt u een slachtofferadvocaat in?
Begin bij de aangifte. Een advocaat kan u daarop voorbereiden en desgewenst meegaan; een volledige en gestructureerde aangifte maakt het onderzoek sterker. Hoe dat proces verloopt, leest u bij aangifte doen bij de politie. Is er al aangifte gedaan, dan is het proces-verbaal het eerste stuk dat de advocaat opvraagt.
Verzamel daarna wat u heeft: medische stukken en behandelverslagen, facturen en bonnen, correspondentie met verzekeraars, een overzicht van gemiste inkomsten, foto’s en berichten. Houd ook bij welke kosten na het misdrijf zijn ontstaan, zoals verhuizing, extra beveiliging of therapie. Die documentatie bepaalt in belangrijke mate wat de rechter kan toewijzen.
De advocaat vraagt vervolgens de toevoeging aan bij de Raad voor Rechtsbijstand, meldt zich bij het Openbaar Ministerie als uw raadsman, vraagt inzage in het dossier en bewaakt de zittingsdatum. Van daaruit worden de slachtofferverklaring en de vordering opgebouwd. Over de uitkomst kan niemand garanties geven; wat een advocaat wel kan, is zorgen dat uw stem en uw schade volledig en tijdig op tafel liggen.
Veelgestelde vragen
Kost een slachtofferadvocaat mij geld?
Bij een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf niet. Artikel 44 van de Wet op de rechtsbijstand voorziet in kosteloze rechtsbijstand voor deze groep slachtoffers en voor nabestaanden, zonder inkomens- en vermogenstoets en zonder eigen bijdrage. Bij lichtere feiten loopt het via de gewone gesubsidieerde rechtsbijstand, met een eigen bijdrage die van uw inkomen afhangt.
Moet ik eerst aangifte doen voordat ik een advocaat inschakel?
Nee. U kunt zich juist voorafgaand aan de aangifte laten adviseren. Een advocaat bespreekt met u wat aangifte betekent, wat er met uw verklaring gebeurt en welke bescherming mogelijk is. Bij zedenzaken kent de politie bovendien een informatief gesprek waarin u zich kunt orienteren voordat u beslist of u aangifte doet.
Kan ik schadevergoeding krijgen als de verdachte wordt vrijgesproken?
Bij vrijspraak wijst de strafrechter de vordering van de benadeelde partij in beginsel niet toe. De civiele route blijft dan open: in een civiele procedure geldt een andere bewijsmaatstaf, zodat aansprakelijkheid daar soms wel kan worden vastgesteld. Daarnaast kan het Schadefonds Geweldsmisdrijven een tegemoetkoming toekennen, ook zonder veroordeling.
Mag ik op de zitting ook iets zeggen over de straf?
Ja. Het spreekrecht van artikel 51e Sv is niet beperkt tot de gevolgen van het misdrijf; u mag zich ook uitlaten over het bewijs en over de straf die u passend vindt. De rechter is daaraan niet gebonden, maar weegt uw verklaring wel mee. Bespreek vooraf met uw advocaat hoe u dat het beste formuleert.
Word ik geinformeerd als de dader vrijkomt?
Op verzoek wel. Het Openbaar Ministerie informeert slachtoffers en nabestaanden over de invrijheidstelling van een verdachte of veroordeelde, en over verlof, wanneer u heeft aangegeven dat te willen. Uw advocaat legt dat verzoek vast, zodat u niet afhankelijk bent van toeval en zo nodig tijdig om aanvullende beschermingsmaatregelen kunt vragen.
Bent u slachtoffer of nabestaande en wilt u weten welke rechten u heeft en wat u kunt vorderen? De strafrechtadvocaten van Law & More in Eindhoven staan slachtoffers bij vanaf de aangifte tot en met de zitting, vragen de toevoeging voor u aan en stellen de vordering en de slachtofferverklaring op. Neem gerust contact met ons op om uw situatie rustig te bespreken.
