Schadevergoeding voor slachtoffers na een strafzaak: voeging, civiele procedure en verjaring

Gepubliceerd op 27 december 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Als slachtoffer van een strafbaar feit kunt u uw schade vorderen in de strafzaak zelf, als benadeelde partij (artikel 51f Wetboek van Strafvordering), of daarna in een aparte procedure bij de civiele rechter. Heeft de strafrechter uw vordering niet of maar deels behandeld, dan blijft de civiele route open. Een onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling geldt daar als dwingend bewijs van de feiten (artikel 161 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).

Hieronder leest u hoe beide routes werken, wat de uitspraak in de strafzaak betekent voor uw civiele zaak, welke verjaringstermijnen gelden en wat er gebeurt als de dader niet betaalt.

Voeging of civiele procedure: welke route past bij uw schade?

U kunt kiezen tussen voeging in de strafzaak en een civiele procedure, of beide na elkaar gebruiken. Daarnaast kan de Staat een voorschot betalen en kan het Schadefonds Geweldsmisdrijven in bepaalde gevallen uitkeren.

Het Schadefonds Geweldsmisdrijven keert een tegemoetkoming uit bij ernstig letsel door een opzettelijk geweldsmisdrijf. Dat staat los van de vraag of de dader is gevonden of veroordeeld.

Nabestaanden kunnen zich ook voegen voor hun eigen schade, zoals kosten van lijkbezorging en affectieschade (artikel 51f lid 2 Sv en artikelen 6:107 en 6:108 BW). Voor een minderjarige treedt de wettelijk vertegenwoordiger op.

Hoe werkt voeging als benadeelde partij in de strafzaak?

U dient vóór de zitting een voegingsformulier in bij het Openbaar Ministerie, of u voegt zich ter zitting. De strafrechter wijst uw vordering toe als de verdachte wordt veroordeeld en de schade rechtstreeks door het bewezen feit is ontstaan.

De rechter verklaart u niet-ontvankelijk als de behandeling van uw vordering een onevenredige belasting van het strafgeding oplevert (artikel 361 lid 3 Sv). Dat gebeurt vooral bij ingewikkelde of hoge schadeposten. Uw vordering is dan niet afgewezen: u kunt haar alsnog bij de civiele rechter indienen.

Wat zegt de Hoge Raad over de vordering van de benadeelde partij?

In een overzichtsarrest van 28 mei 2019 zette de Hoge Raad de regels op een rij (ECLI:NL:HR:2019:793). De strafrechter mag een vordering splitsen: een deel inhoudelijk beoordelen en de rest niet-ontvankelijk verklaren. Hij mag de schade schatten als die niet precies vast te stellen is. Immateriële schade wordt alleen vergoed in de gevallen van artikel 6:106 BW; bij psychisch letsel moet u concrete gegevens aanvoeren. Een niet-ontvankelijkverklaring moet de rechter bovendien motiveren.

Wat als de dader niet betaalt?

Wijst de rechter de vordering toe, dan legt hij meestal ook de schadevergoedingsmaatregel op (artikel 36f Sr). Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) int het bedrag dan bij de dader.

Betaalt de veroordeelde niet binnen acht maanden nadat het vonnis onherroepelijk is geworden, dan keert de Staat het restant als voorschot aan u uit (artikel 36f Sr). Bij de meeste delicten is dat voorschot begrensd op € 5.000. Bij gewelds- en zedenmisdrijven geldt die grens niet. De regeling gaat terug op een amendement bij de wet ter versterking van de positie van het slachtoffer (Kamerstukken II 30143, nr. 15).

Wanneer kiest u voor een civiele procedure?

Een civiele procedure ligt voor de hand als de strafrechter u niet-ontvankelijk verklaarde, als u zich niet heeft gevoegd, of als er geen strafzaak komt. Ook bij omvangrijke schade die nader onderzoek vraagt, is de civiele rechter vaak de aangewezen route.

U begint met een dagvaarding, die een deurwaarder aan de dader betekent. Vorderingen tot € 25.000 behandelt de kantonrechter; boven dat bedrag de rechtbank, waar u een advocaat nodig heeft. Meer over de stappen leest u in ons artikel over hoe een rechtszaak in Nederland verloopt.

In een civiele procedure betaalt u griffierecht en, als u verliest, in beginsel een deel van de proceskosten van de wederpartij. Bij ernstige gewelds- en zedenmisdrijven heeft u als slachtoffer recht op kosteloze rechtsbijstand van een advocaat, ongeacht uw inkomen.

Welke rol speelt het strafvonnis in de civiele zaak?

Een onherroepelijke veroordeling levert in de civiele zaak dwingend bewijs op van de feiten die de strafrechter bewezen heeft verklaard (artikel 161 Rv). De dader mag tegenbewijs leveren, maar dat slaagt zelden.

Een vrijspraak of een sepot bindt de civiele rechter niet. Die beoordeelt dan zelf of sprake is van een onrechtmatige daad, met de bewijsregels van het burgerlijk procesrecht. Hoe processtukken uit de strafzaak verder doorwerken, leest u in ons artikel over de verwerking van strafrechtelijke sporen in civiele vorderingen.

Hoe lang heeft u de tijd voor een civiele vordering?

Een vordering tot schadevergoeding verjaart in de regel vijf jaar nadat u zowel de schade als de aansprakelijke persoon kent, en uiterlijk twintig jaar na de gebeurtenis (artikel 3:310 lid 1 BW). Bij schade door letsel of overlijden geldt alleen de vijfjaarstermijn, zonder de grens van twintig jaar (artikel 3:310 lid 5 BW).

Was de benadeelde minderjarig toen hij met de schade en de aansprakelijke bekend werd, dan verjaart een vordering voor letsel- of overlijdensschade pas vijf jaar na de dag waarop hij meerderjarig werd. Is de schade door een strafbaar feit veroorzaakt, dan verjaart de vordering tegen de dader bovendien niet zolang het recht tot strafvordering niet door verjaring of overlijden van de dader is vervallen (artikel 3:310 lid 4 BW).

U stuit de verjaring met een schriftelijke aanmaning of mededeling waarin u zich duidelijk uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 BW). Na stuiting begint een nieuwe termijn van vijf jaar.

Welke rechten heeft u als slachtoffer in en na de strafzaak?

U heeft recht op informatie over uw zaak, op inzage in processtukken die voor u van belang zijn en op bijstand door een advocaat (artikelen 51a, 51b en 51c Sv). Bij misdrijven met een strafmaximum van acht jaar of meer en een aantal andere in de wet genoemde misdrijven heeft u spreekrecht ter zitting (artikel 51e Sv).

• Schriftelijke slachtofferverklaring: u beschrijft de gevolgen van het feit; die wordt aan het dossier toegevoegd.
• Informatie over de dader: via het Informatiepunt Detentieverloop kunt u horen wanneer de dader vrijkomt of met verlof gaat.
• Tolk: spreekt u onvoldoende Nederlands, dan heeft u recht op een tolk bij verhoren en zittingen (artikel 51c Sv).
• Hulp: Slachtofferhulp Nederland helpt kosteloos met formulieren, uw slachtofferverklaring en het voorbereiden van de zitting.

Voor vragen over de strafzaak kunt u terecht bij het Slachtofferloket van politie, OM en Slachtofferhulp Nederland. Hoe de strafzaak zelf verloopt, leest u in ons artikel over het verloop van een strafzaak.

Hoe beschermt u zich tegen de dader?

De strafrechter kan een contact- of locatieverbod opleggen als bijzondere voorwaarde of als vrijheidsbeperkende maatregel (artikel 38v Sr). Buiten de strafzaak kunt u bij de civiele rechter in kort geding een contact- of straatverbod vorderen op grond van onrechtmatige daad.

Bij huiselijk geweld kan de burgemeester een tijdelijk huisverbod van tien dagen opleggen (Wet tijdelijk huisverbod). Leg incidenten vast met datum, tijd en bewijs, zoals berichten of verklaringen van getuigen; daarmee onderbouwt u een verzoek om een verbod.

Wat regelt u zelf voor en na de zitting?

• Dien het voegingsformulier in vóór de zitting.
• Onderbouw elke schadepost met bonnen, facturen en verklaringen.
• Noteer de datum waarop u schade en dader kende en stuit de verjaring schriftelijk.
• Vraag bij ernstige gewelds- of zedenmisdrijven naar kosteloze bijstand van een advocaat.
• Controleer na het vonnis of de schadevergoedingsmaatregel is opgelegd; die bepaalt of u recht heeft op het voorschot van de Staat.

Hoe staan wij slachtoffers bij na een strafzaak?

Als slachtofferadvocaat doen wij onder meer het volgende:

• Wij stellen uw voegingsformulier en de onderbouwing van uw vordering als benadeelde partij op.
• Wij bereiden uw schriftelijke slachtofferverklaring en uw spreekrecht voor.
• Wij beoordelen na het vonnis of een civiele procedure zinvol is en stellen de dagvaarding op.
• Wij vorderen in kort geding een contact- of straatverbod.
• Wij bewaken de verjaringstermijnen en sturen een stuitingsbrief.

Draait uw zaak vooral om de berekening van letselschade, dan verwijzen wij u voor dat deel door naar een letselschadespecialist.

Veelgestelde vragen

Wat als de dader is vrijgesproken?

Dan bindt de vrijspraak de civiele rechter niet. U moet in de civiele procedure zelf bewijzen dat de dader onrechtmatig handelde en dat uw schade daardoor is ontstaan.

Kan de strafrechter een voorschot toekennen in afwachting van de civiele zaak?

Nee. Volgens de Hoge Raad mag de strafrechter een vordering wel splitsen, maar geen voorschot toekennen in afwachting van de beslissing van de civiele rechter (HR 28 mei 2019).

Kan de dader de civiele uitspraak ontlopen door niet te betalen?

Met een civiel vonnis kan een deurwaarder beslag leggen op loon, bankrekening of bezittingen van de dader. Heeft de strafrechter de schadevergoedingsmaatregel opgelegd, dan int het CJIB en kan de Staat een voorschot betalen.