Gepubliceerd op 17 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
Een echtscheiding loopt altijd via de rechtbank: een advocaat dient het verzoekschrift in, de rechter spreekt de scheiding uit en die wordt definitief na inschrijving in de registers van de burgerlijke stand. Bent u het samen eens en heeft u geen minderjarige kinderen, dan is meestal geen zitting nodig. Van het eerste gesprek met een advocaat tot de inschrijving bij de gemeente—elke fase heeft z’n eigen regels en opties.
Inhoudsopgave
Hoe verloopt de echtscheidingsprocedure in het kort?
De echtscheidingsprocedure begint met een verzoekschrift dat een advocaat indient bij de rechtbank. Zijn de partners het eens, dan volgt een gemeenschappelijk verzoek en is geen zitting nodig; de Rijksoverheid beschrijft de stappen en de inschrijving in de registers van de burgerlijke stand.
De procedure verschilt per situatie, afhankelijk van of beide partners het eens zijn over de scheiding en of er kinderen betrokken zijn.
De weg van conflict naar werkbare afspraken kost tijd en energie. Partners moeten keuzes maken over kinderen, geld, spullen en hun toekomst.
Het Nederlandse rechtssysteem biedt verschillende manieren om deze kwesties aan te pakken.
Hieronder leest u hoe het scheidingsproces werkt, welke papieren u nodig hebt, en hoe u samen tot praktische afspraken komt.
Hoe begint het scheidingsproces?
Het scheidingsproces begint met een paar belangrijke keuzes. Partners moeten bepalen welke vorm van scheiding ze willen en hoe ze met elkaar omgaan.
Een advocaat is altijd verplicht als u via de rechtbank wilt scheiden.
Welke vormen van scheiding zijn er?
U kunt kiezen uit verschillende vormen van scheiding. Een echtscheiding maakt het huwelijk helemaal ongedaan.
Een scheiding van tafel en bed betekent dat u officieel nog getrouwd bent, maar niet meer samenwoont.
De meeste mensen gaan voor echtscheiding. Dat geeft vrijheid om opnieuw te trouwen.
U moet ook beslissen of u samen of alleen een verzoek indient. Samen scheiden werkt sneller en kost minder.
Dit kan alleen als u het eens bent over de scheiding. Als één van de partners niet meewerkt, dient de ander een eenzijdig verzoek in.
Bij een eenzijdig verzoek kan de andere partner verweer voeren. Dat maakt de procedure langer en duurder.
Belangrijke documenten:
- Uittreksel huwelijksakte
- BRP-uittreksel van beide partners
- Geboorteaktes van minderjarige kinderen
- Echtscheidingsovereenkomst (bij gezamenlijk verzoek)
Hoe communiceert u met uw ex-partner?
Goede communicatie met uw ex maakt het hele proces een stuk makkelijker. Partners die samen over praktische zaken kunnen praten, besparen tijd en geld.
Het is slim om alvast te praten over kinderen, geld en spullen. Veel stellen proberen eerst onderling afspraken te maken voordat ze naar een advocaat stappen.
Mediation kan uitkomst bieden als het gesprek lastig wordt. Een mediator helpt bij het maken van afspraken en dat is meestal goedkoper dan een rechtszaak.
Soms lukt praten echt niet meer. Dan regelt de advocaat alles en gaat alle communicatie via de rechtbank.
Het is verstandig om emoties en juridische zaken uit elkaar te houden. Persoonlijke gevoelens horen niet thuis in de juridische procedure.
Waarom heeft u een advocaat nodig?
Een advocaat is altijd nodig bij een scheiding via de rechtbank. U mag niet zelf het verzoek indienen, dat doet de advocaat.
Een echtscheidingsadvocaat weet precies wat er moet gebeuren en zorgt dat alle papieren kloppen. Fouten leveren vertraging op, dus dat wilt u voorkomen.
Bij een gezamenlijk verzoek kunt u samen één advocaat nemen. Bij een eenzijdig verzoek heeft ieder zijn eigen advocaat nodig.
Voordelen van een advocaat:
- Alles netjes geregeld en ingediend
- Kennis van de regels
- Uw belangen worden beschermd
- Vaak sneller klaar
Sommige advocaten werken samen met mediators. Zo krijgt u juridisch advies van een familierechtadvocaat én begeleiding bij het maken van afspraken.
Hoe verloopt de formele procedure?
In Nederland kan alleen de rechter een echtscheiding uitspreken. U moet dus altijd via een formele procedure bij de rechtbank.
Het proces hangt af van of u samen uit elkaar gaat of niet.
Hoe dient u het verzoekschrift in?
Het verzoekschrift tot echtscheiding is het startpunt van elke scheiding. Uw advocaat stelt het op en dient het in bij de rechtbank.
Dit verzoekschrift bevat alle belangrijke info over het huwelijk en de reden van de scheiding. De advocaat voegt verschillende bijlagen toe.
Vereiste bijlagen:
- Uittreksel van de huwelijksakte
- BRP-uittreksel van beide partners
- Geboorteakte van elk minderjarig kind
- Echtscheidingsovereenkomst (als die er is)
- Ouderschapsplan (verplicht bij minderjarige kinderen)
De rechtbank kijkt pas naar het verzoek als alles compleet is. Mist u iets, dan duurt het langer.
Wat doet de rechter?
De rechter staat centraal in de procedure. Hij bekijkt of de scheiding volgens de regels is.
De rechtbank behandelt alles rondom de scheiding. Dat gaat niet alleen om het huwelijk zelf, maar ook om alimentatie en omgangsregelingen.
Taken van de rechter:
- Het verzoek beoordelen
- Het ouderschapsplan controleren
- Beslissen over geldzaken
- De echtscheiding officieel uitspreken
Bij simpele zaken zonder kinderen is er meestal geen zitting. De rechter beslist dan op basis van de papieren.
Zijn er kinderen, dan volgt soms een zitting. De rechter bespreekt dan het ouderschapsplan en andere belangrijke punten.
Wat is het verschil tussen een eenzijdig en een gezamenlijk verzoek?
Een gezamenlijk verzoek werkt als beide partners het eens zijn over de scheiding. Dit gaat vaak het snelst en kost het minst.
Bij een gezamenlijk verzoek zonder kinderen is er geen zitting nodig. De rechter doet uitspraak en stuurt de beschikking op.
Een eenzijdig verzoek tot echtscheiding gebruikt u als één partner niet wil meewerken. De andere partner krijgt een kopie en mag reageren.
Reacties bij eenzijdig verzoek:
- Verweerschrift indienen binnen 6 weken
- Referteverklaring (toestemmen)
- Niet reageren (dan beslist de rechter zonder uw input)
Het eenzijdige traject duurt meestal langer en is duurder. De rechter bekijkt de argumenten van beide kanten voordat hij beslist.
Wat regelt u voor de kinderen?
Bij een scheiding moeten ouders duidelijke afspraken maken over de kinderen in een ouderschapsplan.
Dit plan legt vast waar de kinderen wonen, hoe het contact verloopt en wie wat betaalt.
Wat staat er in het ouderschapsplan?
Ouders met kinderen moeten altijd samen een ouderschapsplan maken. Hierin staan alle belangrijke afspraken over de kinderen.
Het plan bepaalt waar de kinderen gaan wonen. Dat kan bij één ouder of afwisselend bij allebei. Wat het beste is, verschilt per gezin.
De omgangsregeling regelt wanneer en hoe vaak de kinderen de andere ouder zien. Bijvoorbeeld in het weekend, doordeweeks, of tijdens vakanties.
Ook afspraken over opvoeding horen in het plan. Denk aan school, medische zorg of religie. Beide ouders moeten het hiermee eens zijn.
De rechtbank moet het ouderschapsplan goedkeuren. Zonder akkoord van de rechter kan de scheiding niet doorgaan.
Hoe werken kinderalimentatie en omgang?
Kinderalimentatie is het bedrag dat één ouder betaalt voor de kosten van de kinderen. Hoeveel dat is, hangt af van de inkomens en de kosten van de kinderen.
Meestal betaalt de ouder met het hoogste inkomen alimentatie. De berekening volgt vaste regels. Denk aan kosten voor kleding, eten en school.
De omgangsregeling bepaalt wanneer de kinderen bij de andere ouder zijn. Beide ouders hebben recht op contact met hun kinderen.
Veelvoorkomende regelingen zijn:
- Weekend omgang: om het weekend van vrijdag tot zondag
- Doordeweekse omgang: bijvoorbeeld één dag per week
- Vakantieregeling: vakanties worden verdeeld
Kinderen vanaf 12 jaar mogen hun eigen mening geven over de omgang. De rechtbank neemt hun wensen serieus.
Wie heeft na de scheiding het gezag?
Ouderlijk gezag betekent dat ouders verantwoordelijk zijn voor hun kinderen. Na een scheiding houden meestal beide ouders samen het gezag.
Ouders met gezamenlijk gezag moeten belangrijke beslissingen samen nemen. Denk aan schoolkeuze, medische behandelingen en verhuizingen naar het buitenland.
Bij dagelijkse dingen beslist de ouder waar het kind woont. Dat gaat over kleine zaken zoals bedtijd, eten en vrienden uitnodigen.
Eenouder gezag komt voor als ouders het echt niet eens worden. Dan krijgt één ouder alle beslissingsmacht.
Dit gebeurt alleen in bijzondere situaties. Het blijft een uitzondering.
Ook na de scheiding blijven beide mensen ouder van hun kinderen. Ze moeten nog steeds samenwerken voor het welzijn van hun kinderen, hoe lastig dat soms ook is.
Hoe verdeelt u bezittingen en schulden?
Hoe bezittingen en schulden verdeeld worden, hangt af van het huwelijksregime. Bij gemeenschap van goederen deelt u alles, terwijl beperkte gemeenschap en huwelijkse voorwaarden hun eigen verdelingsregels hebben.
Hoe werkt de verdeling bij gemeenschap van goederen?
Bij gemeenschap van goederen vallen alle bezittingen en schulden in de gemeenschap. Dus beide partners hebben gelijke rechten op alles wat tijdens het huwelijk is verkregen.
Wat hoort bij de gemeenschap:
- Het gezinshuis
- Spaargeld en beleggingen
- Auto’s en andere waardevolle spullen
- Pensioenrechten
- Alle schulden
De verdeling is meestal fifty-fifty. Partners kunnen andere afspraken maken als ze het daarover eens zijn.
Verdelingsstappen:
- Alle bezittingen en schulden op een lijst zetten.
- Waardebepaling doen.
- Schulden aftrekken van bezittingen.
- Netto vermogen verdelen.
Sommige zaken vallen buiten de gemeenschap. Bijvoorbeeld erfenissen en schenkingen met een uitsluitingsclausule, en goederen die zo persoonlijk zijn dat ze buiten de gemeenschap vallen (verknochtheid, art. 1:94 BW).
Wat valt in de beperkte gemeenschap van goederen?
Bij beperkte gemeenschap van goederen gelden andere regels. Alleen bepaalde bezittingen worden gedeeld.
Wat hoort bij beperkte gemeenschap:
- Inkomen uit werk
- Spaargeld van gezamenlijke inkomsten
- Gezamenlijk aangekochte spullen
- Schulden voor gezinsuitgaven
Wat blijft gescheiden:
- Bezittingen van voor het huwelijk
- Erfenissen en schenkingen
- Persoonlijke spullen
- Schulden van één partner alleen
Sinds 1 januari 2018 is dit het standaardstelsel voor wie zonder huwelijkse voorwaarden trouwt; voor huwelijken van vóór die datum geldt meestal nog de volledige gemeenschap. De verdeling is vaak ingewikkelder omdat u moet uitzoeken wat wel en niet gedeeld wordt.
Partners moeten aantonen welke bezittingen ze apart hebben verkregen. Dat kan lastig zijn als er geen goede administratie is bijgehouden.
Wat betekenen huwelijkse voorwaarden en verrekening?
Huwelijkse voorwaarden bepalen zelf hoe u bezittingen en schulden verdeelt. Deze afspraken gaan boven de standaard regels.
Veel gebruikte afspraken:
- Gescheiden vermogens tijdens het huwelijk
- Verdeling naar inkomensverhouding
- Het huis blijft bij één partner
- Pensioenverrekening wel of niet
Verrekenbedingen regelen dat partners toch iets delen. Dit ziet u vaak bij grote inkomensverschillen of als één partner thuisblijft voor de kinderen.
Hoe verrekening werkt:
- Beide vermogens berekenen.
- Het verschil vaststellen.
- Een deel van het verschil uitkeren.
- Vaak is dat 50% van het verschil.
U kunt huwelijkse voorwaarden tijdens de scheiding aanpassen, maar dan moeten beide partners akkoord zijn. Een notaris moet deze nieuwe afspraken vastleggen.
Welke alimentatie en financiële verplichtingen gelden?
Na een echtscheiding blijven er soms financiële verplichtingen bestaan tussen ex-partners. Partneralimentatie helpt degene die financieel achterblijft.
De hoogte hangt af van verschillende factoren. Er zijn duidelijke regels voor de duur.
Wanneer heeft u recht op partneralimentatie?
Partneralimentatie is bedoeld voor de ex-partner die na de scheiding niet genoeg geld heeft om van te leven. Deze steun voorkomt dat iemand in de problemen raakt door de scheiding.
De rechter kijkt naar verschillende punten voordat hij partneralimentatie toewijst. Het inkomensverschil tussen beide partners weegt zwaar.
Ook leeftijd, gezondheid en werkervaring tellen mee. De ex-partner die alimentatie wil, moet aantonen dat hij of zij financiële hulp nodig heeft.
Dat betekent dat eigen inspanningen om werk te vinden niet genoeg zijn. Beide partners moeten hun financiële situatie helemaal openleggen.
Hoe wordt partneralimentatie berekend?
Hoeveel partneralimentatie u betaalt, hangt af van de financiële situatie van beide ex-partners. Het inkomen van de betalende partner is het uitgangspunt.
Daarvan trekt u het bedrag af dat deze partner zelf nodig heeft om van te leven. Een deel van wat overblijft, gaat naar de ex-partner als alimentatie.
De rechter kijkt naar vaste kosten zoals hypotheek en andere verplichtingen. Ook de levensstandaard tijdens het huwelijk telt mee.
Belangrijke factoren bij berekening:
- Netto-inkomen van beide partners
- Vaste maandelijkse lasten
- Aantal kinderen en zorgkosten
- Eventuele vermogensbestanddelen
Hoe lang duurt partneralimentatie?
Partneralimentatie duurt in de regel maximaal 5 jaar als het verzoek tot echtscheiding op of na 1 januari 2020 is ingediend (art. 1:157 BW). Voor eerdere verzoeken geldt in de regel een maximum van 12 jaar.
Er zijn uitzonderingen op de 5-jaarsregel. Heeft u samen kinderen onder de 12, dan loopt de alimentatie door tot het jongste kind 12 jaar is.
Na een huwelijk van meer dan 15 jaar kan de alimentatie langer duren als de ontvanger binnen tien jaar de AOW-leeftijd bereikt of vóór 1 januari 1970 is geboren. Partneralimentatie stopt vanzelf als de ontvangende ex-partner hertrouwt of gaat samenwonen.
Ook overlijden maakt een einde aan de alimentatieplicht. Verandert de financiële situatie flink, dan kunt u de alimentatie aanpassen of stoppen.
Wat gebeurt er na de uitspraak van de rechter?
Na de uitspraak van de rechter zijn er nog wat belangrijke stappen. De echtscheiding is pas definitief na inschrijving bij de burgerlijke stand.
Wanneer wordt de scheiding ingeschreven?
De advocaat krijgt de beschikking van de rechtbank na de uitspraak. Deze moet binnen zes maanden bij de burgerlijke stand van de gemeente worden ingeschreven.
Let op: Zonder inschrijving is de echtscheiding niet definitief. Als u de termijn van zes maanden overschrijdt, vervalt de beschikking.
Dan moet u het hele proces opnieuw starten. U kunt het proces versnellen door een akte van berusting te ondertekenen.
Hiermee geven beide ex-partners aan akkoord te gaan met de uitspraak en geen hoger beroep te willen. Zonder akte van berusting moet u drie maanden wachten, want dat is de periode waarin hoger beroep mogelijk is.
Pas daarna kan de gemeente de echtscheiding inschrijven. De advocaat regelt meestal de inschrijving en zorgt dat alles op tijd bij de juiste instanties komt.
Welke afspraken controleert u na de scheiding?
Na de inschrijving is het slim om alle afspraken te checken. De advocaat loopt met zijn cliënt na wat er is afgesproken over alimentatie, omgangsregeling en verdeling van bezittingen.
Soms moeten documenten worden aangepast. Denk aan bankrekeningen, verzekeringen of het testament.
Belangrijke controlepunten:
- Alimentatie-afspraken en betaaldatum
- Omgangsregeling kinderen
- Verdeling van bezittingen en schulden
- Pensioenrechten
- Hypotheek en woning
De advocaat kan adviseren over volgende stappen. Hij verwijst soms door naar andere specialisten, zoals belastingadviseurs of financieel planners.
Wat als de omstandigheden na de scheiding veranderen?
Na de definitieve echtscheiding kunnen er nieuwe juridische vragen opduiken. Omstandigheden veranderen, dus afspraken moeten soms worden aangepast.
Mogelijke vervolgstappen:
- Wijziging alimentatie bij inkomensverandering
- Aanpassing omgangsregeling
- Problemen met nakoming van afspraken
Als de ex-partner zich niet aan de afspraken houdt, kunt u de rechtbank vragen om handhaving. Dit gebeurt via een aparte procedure.
Bij grote veranderingen, zoals werkloosheid, ziekte of emigratie, kunt u de afspraken laten herzien.
Wat kunnen wij voor u doen bij een echtscheiding?
Onze scheidingsadvocaten begeleiden de hele procedure, van verzoekschrift tot inschrijving. Wij doen onder meer het volgende:
- Wij stellen het verzoekschrift op en dienen het met de vereiste bijlagen in bij de rechtbank.
- Wij stellen met u het ouderschapsplan (art. 815 Rv) en het echtscheidingsconvenant op.
- Wij berekenen kinder- en partneralimentatie en bewaken de wettelijke duur (art. 1:157 BW).
- Wij brengen de verdeling van de gemeenschap of de verrekening onder huwelijkse voorwaarden in kaart.
- Wij regelen de akte van berusting en de inschrijving binnen zes maanden (art. 1:163 BW).
Samengevat
- Alleen de rechter kan een echtscheiding uitspreken; een advocaat dient het verzoekschrift in.
- Met minderjarige kinderen hoort bij het verzoek een ouderschapsplan; kinderalimentatie loopt tot het kind 21 jaar is.
- Sinds 1 januari 2018 trouwt u zonder huwelijkse voorwaarden in beperkte gemeenschap van goederen.
- Partneralimentatie duurt in de regel maximaal vijf jaar bij verzoeken vanaf 1 januari 2020, met uitzonderingen.
- De scheiding is pas definitief na inschrijving in de registers van de burgerlijke stand, binnen zes maanden.
Veelgestelde vragen
Welke juridische stappen moeten worden genomen bij het starten van een echtscheidingsprocedure?
Een advocaat dient het verzoek tot echtscheiding in bij de rechtbank. Dit kan samen als u het eens bent, of eenzijdig als er onenigheid is.
Bij het verzoek horen verschillende documenten. Denk aan een uittreksel van de huwelijksakte, een BRP-uittreksel van beide partners, en bij minderjarige kinderen ook hun geboorteaktes.
Hebt u geen kinderen en bent u het eens, dan volgt meestal geen zitting. De rechter doet direct uitspraak en stuurt de echtscheidingsbeschikking.
Zijn er kinderen of is er onenigheid, dan volgt wel een zitting. Beide partners kunnen hun standpunt toelichten aan de rechter.
Hoe wordt de zorg voor kinderen geregeld tijdens en na een scheiding?
Ouders met minderjarige kinderen moeten samen een ouderschapsplan opstellen. In dat plan staat waar het kind woont, hoe het contact verloopt, en hoe ze de kosten verdelen.
De rechter kijkt of het ouderschapsplan in het belang van het kind is. Als er iets niet klopt, kan de rechter aanpassingen voorstellen of hulp inschakelen via het Uniforme Hulpaanbod.
Kinderen tussen 18 en 21 jaar vallen onder andere afspraken. Ouders moeten dan vooral regelen wie wat betaalt voor onderhoud en studiekosten.
Komen ouders er niet uit? Dan kan de rechter mediation voorstellen. Soms schakelt de rechter de Raad voor de Kinderbescherming in als de situatie daarom vraagt.
Wat zijn de financiële gevolgen van een echtscheiding voor beide partners?
De financiële gevolgen hangen sterk af van het huwelijksregime. Wie in gemeenschap van goederen trouwde, moet alle bezittingen en schulden samen verdelen.
Met huwelijkse voorwaarden gelden andere afspraken. Die bepalen precies wat wel en niet gedeeld hoeft te worden.
Soms ontvangt een van de ex-partners partneralimentatie als die financieel niet rondkomt. Hoeveel en hoe lang? Dat hangt af van inkomen, leeftijd en hoe lang het huwelijk duurde.
Pensioenrechten moeten vaak ook verdeeld worden. Meestal gebeurt dat via verevening, waardoor beide ex-partners recht krijgen op een deel van het opgebouwde pensioen.
Op welke manier kan mediation bijdragen aan het echtscheidingsproces?
Mediation helpt ex-partners om samen afspraken te maken zonder dat de rechter alles bepaalt. Een mediator begeleidt het gesprek over kinderen, geld en spullen.
Dit traject is meestal sneller en goedkoper dan een rechtszaak. Het voorkomt ook vaak extra stress en eindeloze ruzies.
De rechter kan mediation voorstellen, maar u kunt er ook zelf voor kiezen voordat u naar de rechtbank stapt. Mediation is vrijwillig en u mag stoppen wanneer u wilt.
Lukt het niet met mediation? Dan kunt u alsnog naar de rechter voor een uitspraak.
Hoe worden bezittingen en schulden verdeeld bij een scheiding?
Hoe u bezittingen en schulden verdeelt, hangt af van het huwelijksregime. Bij gemeenschap van goederen deelt u alles eerlijk door de helft.
Een boedelbeschrijving geeft overzicht van wat u samen hebt en wat u nog moet verdelen. Soms schakelen mensen een notaris in om alles netjes op een rijtje te krijgen.
U mag samen afspraken maken over de verdeling. Lukt dat niet, dan beslist de rechter tijdens de echtscheidingsprocedure.
Soms regelen ex-partners de verdeling pas later. Dat betekent wel extra kosten voor een aparte procedure bij de rechtbank.
Wat moet er geregeld worden omtrent alimentatie na de echtscheiding?
Partneralimentatie komt soms in beeld als een ex-partner echt financiële steun nodig heeft. De rechter kijkt dan naar zaken als inkomen, leeftijd en of iemand zelf geld kan verdienen.
De hoogte van alimentatie hangt meestal af van hoe u samen leefde tijdens het huwelijk. Ook hoe lang u getrouwd was, telt mee bij de berekening.
Kinderalimentatie is verplicht tot een kind 21 wordt. Deze bijdrage is bedoeld voor kosten als eten, kleding, school en alles wat een kind verder nodig heeft.
Verandert er iets belangrijks, zoals een nieuwe baan of juist inkomensverlies? Dan kunt u de alimentatie laten aanpassen.
