Mediation bij echtscheiding: hoe het werkt en wat u vastlegt

Gepubliceerd op 15 juni 2020 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026

Bij mediation regelt u uw scheiding samen met uw partner, onder begeleiding van een onafhankelijke mediator, in plaats van tegenover elkaar bij de rechter. De afspraken over de kinderen, het vermogen, de alimentatie en het pensioen legt u vast in een ouderschapsplan en een echtscheidingsconvenant; de rechtbank spreekt de echtscheiding daarna uit op uw gemeenschappelijk verzoek. Mediation werkt alleen als u allebei vrijwillig en open over uw financiën aan tafel zit. Bij een groot machtsverschil of achtergehouden vermogen is een procedure vaak de veiligere weg.

Wat houdt mediation bij een echtscheiding in?

Bij mediation onderhandelt u samen met uw partner over alle gevolgen van de scheiding, onder begeleiding van een neutrale mediator.

Een mediator is geen rechter en geen belangenbehartiger van een van u beiden. Hij begeleidt het gesprek, zorgt dat beide kanten van het verhaal op tafel komen, ordent de onderwerpen en bewaakt dat de uitkomst juridisch houdbaar is. Hij velt zelf geen oordeel en legt geen oplossing op.

Dat is het verschil met een procedure: daar beslist de rechter, bij mediation beslist u samen. Deelname is en blijft vrijwillig; u kunt het traject op elk moment afbreken en alsnog naar de rechter. In de mediationovereenkomst legt u wel vast dat u actief meewerkt en dat wat er in de gesprekken wordt gezegd vertrouwelijk blijft. Wilt u eerst weten hoe bemiddeling in het algemeen werkt, lees dan onze pagina over hoe mediation werkt.

Wat schrijft de wet voor bij een echtscheiding?

De enige echtscheidingsgrond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). U hoeft dat niet te bewijzen met verwijten; het is genoeg dat het samenleven ondraaglijk is geworden. Het verzoek kan door een van u worden ingediend of door u samen (artikel 1:154 BW). Ook bij volledige overeenstemming blijft de gang naar de rechtbank verplicht: een huwelijk eindigt niet met een contract.

De procedure loopt via een verzoekschrift, waarbij een advocaat verplicht is. Zijn er minderjarige kinderen, dan moet bij het verzoekschrift een ouderschapsplan zijn gevoegd (artikel 815 Rv). Ontbreekt dat plan zonder goede reden, dan verklaart de rechter het verzoek niet-ontvankelijk. Ten slotte moet de beschikking binnen zes maanden nadat zij onherroepelijk is geworden, worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW). Gebeurt dat niet, dan verliest de beschikking haar kracht en bent u nog steeds getrouwd.

Welke onderwerpen regelt u aan de mediationtafel?

U regelt de verdeling van het vermogen, de alimentatie, het pensioen, de woning en de afspraken over de kinderen.

Het vermogen staat meestal bovenaan. Bent u vóór 1 januari 2018 in gemeenschap van goederen getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, dan valt in beginsel alles in de gemeenschap. Voor huwelijken vanaf die datum geldt de beperkte gemeenschap: wat u al vóór het huwelijk had en wat u tijdens het huwelijk uit een erfenis of schenking verkrijgt, blijft in beginsel privévermogen. Wat wel gemeenschappelijk is, verdeelt u bij helfte (artikel 1:100 BW). Wie opzettelijk vermogen verzwijgt, verliest zijn aandeel in het verzwegen goed (artikel 3:194 lid 2 BW).

Daarnaast komt de alimentatie aan de orde. Voor partneralimentatie geldt sinds 1 januari 2020 als hoofdregel de helft van de huwelijksduur met een maximum van vijf jaar, met uitzonderingen voor lange huwelijken, jonge kinderen en oudere alimentatiegerechtigden (artikel 1:157 BW). Wat dat voor u kan betekenen, leest u in ons artikel over hoe lang en hoeveel partneralimentatie. De onderhoudsplicht voor kinderen loopt door tot hun eenentwintigste (artikel 1:395a BW). Ook de verevening van tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioenen hoort op de agenda, evenals de woning, de hypotheek en een eventuele onderneming.

Het mediationtraject in vijf stappen

1. Intakegesprek: de mediator legt uit wat mediation inhoudt en wat er van u wordt verwacht.
2. Mediationovereenkomst: u tekent afspraken over vrijwilligheid, actieve deelname, geheimhouding en de vorm waarin afspraken bindend worden.
3. Inventarisatie: de mediator brengt standpunten, belangen en ontbrekende gegevens in kaart, zoals jaaropgaven, taxaties en pensioenoverzichten.
4. Onderhandeling: u zoekt samen naar werkbare oplossingen. Emoties krijgen ruimte, omdat afspraken over onbesproken pijn heen zelden standhouden.
5. Vastlegging: de uitkomst komt in het convenant en het ouderschapsplan, die u beiden ondertekent.

Het aantal gesprekken hangt af van de complexiteit. Een scheiding met een onderneming of een koopwoning met restschuld kost meer tijd dan een scheiding zonder vermogen.

Wat legt u vast in het convenant en het ouderschapsplan?

Het echtscheidingsconvenant bevat de afspraken over de verdeling van het vermogen, de woning, de schulden, de partneralimentatie en het pensioen. Het is een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 7:900 BW: u bindt zich aan de regeling, ook als achteraf blijkt dat u er bij een procedure beter van af zou zijn gekomen. Precisie loont daarom, zeker bij peildata, waarderingen en verrekenbedingen.

Leg afspraken pas als bindend vast als ze op papier staan. De kantonrechter in Leeuwarden (4 april 2017, ECLI:NL:RBNNE:2017:1157) oordeelde in een arbeidszaak dat een mondelinge afspraak tijdens mediation geen vaststellingsovereenkomst opleverde. De mediationovereenkomst en het reglement eisten een schriftelijke vastlegging, en die ontbrak.

Het ouderschapsplan gaat over de kinderen: de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken, de manier waarop u elkaar informeert en raadpleegt, en de kosten van verzorging en opvoeding. De wet verlangt bovendien dat u beschrijft hoe de kinderen bij het opstellen zijn betrokken. In ons artikel over het verplichte ouderschapsplan leest u waar de rechter op let.

Wat gebeurt er daarna bij de rechtbank?

Zijn beide stukken ondertekend, dan dient uw advocaat een gemeenschappelijk verzoekschrift in bij de rechtbank, met het convenant en het ouderschapsplan als bijlagen. Omdat er geen geschil is, volgt meestal geen mondelinge behandeling en beslist de rechtbank op de stukken. U tekent beiden een akte van berusting, waarmee de termijn van drie maanden voor hoger beroep niet hoeft te worden afgewacht.

Daarna volgt de laatste en beslissende stap: inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand. Pas op dat moment is het huwelijk ontbonden. Hoe die procedure in het algemeen verloopt, leest u op onze pagina over de echtscheidingsprocedure.

Bron: rechtspraak.nl, griffierecht.

Wanneer is mediation minder geschikt?

Mediation gaat ervan uit dat u allebei vrij kunt onderhandelen en volledig open bent over uw financiële positie. Is dat niet zo, bijvoorbeeld bij huiselijk geweld, ernstige intimidatie of een groot machtsverschil, dan kan een gesprek aan tafel de zwakkere partij juist schaden. Ook bij een gegrond vermoeden dat de ander vermogen achterhoudt, is een procedure met de bijbehorende bewijsmogelijkheden vaak het aangewezen pad.

Dat betekent niet dat het alles of niets is. Soms bereikt u over de kinderen wel overeenstemming en over het vermogen niet, waarna alleen dat laatste punt aan de rechter wordt voorgelegd. Wanneer bemiddeling wel en niet loont, leest u in ons artikel over de zin en onzin van mediation bij echtscheiding.

Hoe vertrouwelijk is mediation?

De geheimhouding bij mediation berust op de mediationovereenkomst, niet op een wettelijk verschoningsrecht. Toch houdt zij stand bij de rechter. Het Gerechtshof Amsterdam (24 maart 2020, ECLI:NL:GHAMS:2020:938) zag het geheimhoudingsbeding als een bewijsovereenkomst (artikel 153 Rv). De mediators hoefden daarom niet als getuigen te verklaren over wat tijdens de mediation was besproken. Het belang van vertrouwelijkheid woog zwaarder dan dat van waarheidsvinding.

Leg daarom uitdrukkelijk vast wat vertrouwelijk is en welke stukken, zoals taxaties of jaaropgaven, u wel in een eventuele procedure mag gebruiken.

Wat kost mediation?

De kosten hangen af van het aantal gesprekken en van de complexiteit van het vermogen. Eén traject voor u beiden pakt doorgaans goedkoper uit dan twee advocaten die tegenover elkaar procederen. Gefinancierde rechtsbijstand is mogelijk, afhankelijk van uw inkomen en vermogen. Ter vergelijking beschrijven wij afzonderlijk de kosten advocaat bij scheiding.

Hoe wij helpen bij een scheiding via mediation

Wij begeleiden de juridische kant van een scheiding via mediation, als mediator-advocaat of als uw eigen adviseur naast de mediator.

• Wij toetsen het concept-convenant voordat u tekent, met aandacht voor peildata, waarderingen en verrekenbedingen.
• Wij rekenen de partner- en kinderalimentatie na en controleren de duur volgens artikel 1:157 BW.
• Wij dienen het gemeenschappelijk verzoekschrift in en zorgen voor tijdige inschrijving (artikel 1:163 BW).
• Wij beoordelen of mediation in uw situatie geschikt is, bijvoorbeeld bij een vermoeden van verzwegen vermogen.

Veelgestelde vragen

Is mediation verplicht voor een echtscheiding?

Nee. Het Nederlandse recht kent geen verplichte mediation voordat u naar de rechter kunt. De rechter kan u wel op die mogelijkheid wijzen en de zaak voor bemiddeling verwijzen, maar deelname blijft vrijwillig.

Heb ik naast de mediator nog een advocaat nodig?

Voor het indienen van het verzoekschrift is een advocaat verplicht. Veel mediators bij echtscheidingen zijn zelf advocaat en kunnen die stap voor u beiden zetten. Wilt u daarnaast eigen juridisch advies, dan kunt u het concept-convenant door een eigen advocaat laten toetsen voordat u tekent.

Kan ik op de afspraken terugkomen?

Een convenant is bindend. Alimentatieafspraken kunnen bij een wijziging van omstandigheden wel worden herzien, tenzij u een niet-wijzigingsbeding bent overeengekomen (artikel 1:159 BW). Voor de verdeling geldt dat een beroep op dwaling of bedrog zelden slaagt, maar verzwegen vermogen kent een eigen sanctie.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina scheidingsadvocaat.