Gepubliceerd op 15 juni 2020 · Laatst bijgewerkt op 19 september 2026
Mediation bij echtscheiding betekent dat u en uw partner uw scheiding samen regelen onder begeleiding van een neutrale mediator, in plaats van tegenover elkaar bij de rechter te staan. De afspraken over de kinderen, het vermogen, de alimentatie en het pensioen legt u vast in een ouderschapsplan en een echtscheidingsconvenant. De rechtbank ontbindt het huwelijk daarna op gemeenschappelijk verzoek; de grond blijft duurzame ontwrichting (artikel 1:150 BW).
Inhoudsopgave
Wat houdt mediation bij een echtscheiding in?
Een mediator is geen rechter en geen belangenbehartiger van een van beide partners. Hij begeleidt het gesprek, zorgt dat beide verhalen op tafel komen, ordent de onderwerpen en bewaakt dat de uitkomst juridisch houdbaar is. Hij velt zelf geen oordeel en legt geen oplossing op. Dat is precies het verschil met een procedure: in een procedure beslist de rechter, bij mediation beslist u samen.
Deelname is vrijwillig en blijft dat. U kunt het traject op ieder moment afbreken en alsnog een procedure starten. Dat maakt mediation niet vrijblijvend: in de mediationovereenkomst spreekt u af dat u actief meewerkt en dat wat er in de gesprekken wordt gezegd vertrouwelijk blijft. Wilt u eerst weten hoe bemiddeling in het algemeen verloopt, dan leest u dat op onze pagina over hoe mediation werkt.
Wat schrijft de wet voor bij een echtscheiding?
De enige echtscheidingsgrond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:150 BW). Die grond hoeft niet te worden bewezen met verwijten; het volstaat dat het samenleven ondraaglijk is geworden. Het verzoek kan door beide echtgenoten samen of door een van hen worden ingediend (artikel 1:151 BW). Ook bij volledige overeenstemming is de gang naar de rechtbank verplicht: een huwelijk eindigt niet met een contract.
De echtscheiding loopt via een verzoekschriftprocedure waarin procesvertegenwoordiging door een advocaat is voorgeschreven. Zijn er minderjarige kinderen, dan moet bij het verzoekschrift een ouderschapsplan worden gevoegd (artikel 815 Rv). Ontbreekt dat plan zonder goede reden, dan verklaart de rechter het verzoek niet-ontvankelijk. Ten slotte moet de beschikking binnen zes maanden worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand (artikel 1:163 BW); gebeurt dat niet, dan verliest de beschikking haar kracht en bent u nog steeds getrouwd.
Welke onderwerpen regelt u aan de mediationtafel?
Het vermogen staat meestal bovenaan. Bent u vóór 1 januari 2018 in gemeenschap van goederen getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, dan valt in beginsel alles in de gemeenschap. Voor huwelijken vanaf die datum geldt de beperkte gemeenschap: wat u al vóór het huwelijk had en wat u tijdens het huwelijk uit een erfenis of schenking verkrijgt, blijft in beginsel privévermogen. Wat wél gemeenschappelijk is, wordt bij helfte verdeeld (artikel 1:100 BW). Wie opzettelijk vermogen verzwijgt, verliest zijn aandeel in het verzwegen goed (artikel 3:194 BW).
Daarnaast komen de alimentaties aan de orde. Voor partneralimentatie geldt sinds 1 januari 2020 als hoofdregel de helft van de huwelijksduur met een maximum van vijf jaar, met drie uitzonderingen voor lange huwelijken, jonge kinderen en oudere alimentatiegerechtigden (artikel 1:157 BW). Wat dat concreet betekent, leest u in ons artikel over hoe lang en hoeveel partneralimentatie. De onderhoudsplicht voor kinderen loopt door tot hun eenentwintigste (artikel 1:395a BW). Ook de verevening van tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioenen hoort op de agenda, evenals de woning, de hypotheek en eventuele ondernemingen.
Hoe verloopt een mediationtraject in de praktijk?
Het traject begint met een intakegesprek waarin de mediator uitlegt wat mediation is en wat er van u wordt verwacht. Daarna ondertekent u de mediationovereenkomst, waarin vrijwilligheid, actieve deelname en geheimhouding worden vastgelegd. Vervolgens brengt de mediator in kaart wat er speelt: welke standpunten er zijn, welke belangen daarachter schuilgaan en welke gegevens nog nodig zijn, zoals jaaropgaven, taxaties en pensioenoverzichten.
In de onderhandelingsfase zoekt u samen naar oplossingen die voor beiden werkbaar zijn. Emoties krijgen daarbij ruimte, niet omdat dat therapeutisch bedoeld is, maar omdat afspraken die over onbesproken pijn heen worden gemaakt zelden standhouden. Tot slot legt de mediator de uitkomst vast. Het aantal gesprekken hangt af van de complexiteit; een scheiding met een onderneming of een koopwoning met restschuld kost eenvoudigweg meer tijd dan een scheiding zonder vermogen.
Wat legt u vast in het convenant en het ouderschapsplan?
Het echtscheidingsconvenant bevat de afspraken over de verdeling van het vermogen, de woning, de schulden, de partneralimentatie en het pensioen. Het is een vaststellingsovereenkomst in de zin van artikel 7:900 BW: partijen binden zich aan de daarin vastgelegde regeling, ook als achteraf blijkt dat een van hen er bij een procedure beter van af zou zijn gekomen. Precisie loont daarom, zeker bij peildata, waarderingen en verrekenbedingen.
Het ouderschapsplan gaat over de kinderen: de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken, de manier waarop u elkaar informeert en raadpleegt, en de kosten van verzorging en opvoeding. De wet verlangt bovendien dat u beschrijft hoe de kinderen bij het opstellen zijn betrokken. In ons artikel over het verplichte ouderschapsplan staat waar de rechter op let.
Wat gebeurt er daarna bij de rechtbank?
Zijn beide stukken ondertekend, dan dient de advocaat een gemeenschappelijk verzoekschrift in bij de rechtbank, met het convenant en het ouderschapsplan als bijlagen. Omdat er geen geschil is, volgt in de regel geen mondelinge behandeling en geeft de rechtbank binnen enkele weken een beschikking. Beide partners tekenen een akte van berusting, waarmee de termijn voor hoger beroep vervalt.
Daarna volgt de laatste, cruciale stap: inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand van de gemeente waar het huwelijk is voltrokken. Pas op dat moment is het huwelijk ontbonden. Hoe die procedure in het algemeen verloopt, beschrijven wij op onze pagina over de echtscheidingsprocedure.
Wanneer is mediation minder geschikt?
Mediation veronderstelt dat beide partners vrij kunnen onderhandelen en volledig open zijn over hun financiële positie. Is daar geen sprake van, bijvoorbeeld bij huiselijk geweld, bij ernstige intimidatie of bij een groot machtsverschil, dan kan een gesprek aan tafel de zwakkere partij juist schaden. Ook bij een gegrond vermoeden dat de ander vermogen achterhoudt, is een procedure met de bijbehorende bewijsmogelijkheden vaak het aangewezen pad.
Dat betekent niet dat het alles of niets is. Soms wordt over de kinderen wel en over het vermogen niet overeenstemming bereikt, waarna alleen dat laatste punt aan de rechter wordt voorgelegd. Wanneer bemiddeling wel en niet loont, hebben wij uitgewerkt in ons artikel over de zin en onzin van mediation bij echtscheiding.
Vertrouwelijkheid en kosten
De geheimhouding bij mediation berust op de mediationovereenkomst, niet op een wettelijk verschoningsrecht. Wordt er later toch geprocedeerd, dan kan een partij zich op dat contractuele beding beroepen om te voorkomen dat uitlatingen uit de mediation in de procedure worden gebruikt. Leg daarom uitdrukkelijk vast wat vertrouwelijk is en wat niet, en welke stukken u wel in een eventuele procedure mag gebruiken.
Over de kosten valt in het algemeen weinig te zeggen, omdat die afhangen van het aantal gesprekken en van de complexiteit van het vermogen. Wel geldt dat één traject voor twee mensen doorgaans goedkoper uitpakt dan twee advocaten die tegenover elkaar procederen, en dat afhankelijk van uw inkomen en vermogen gefinancierde rechtsbijstand mogelijk is. Ter vergelijking beschrijven wij afzonderlijk kosten advocaat bij scheiding.
Veelgestelde vragen
Is mediation verplicht voor een echtscheiding?
Nee. Het Nederlandse recht kent geen verplichte mediation voordat u naar de rechter kunt. De rechter kan partijen wel wijzen op de mogelijkheid en de zaak voor bemiddeling verwijzen, maar deelname blijft vrijwillig.
Heb ik naast de mediator nog een advocaat nodig?
Voor het indienen van het verzoekschrift is een advocaat verplicht. Veel mediators bij echtscheidingen zijn zelf advocaat en kunnen die stap voor u beiden zetten. Wilt u daarnaast eigen juridisch advies, dan kunt u het concept-convenant door een eigen advocaat laten toetsen voordat u tekent.
Kan ik op de afspraken terugkomen?
Een convenant is bindend. Alimentatieafspraken kunnen bij een wijziging van omstandigheden wel worden herzien, tenzij u een niet-wijzigingsbeding bent overeengekomen. Voor de verdeling geldt dat een beroep op dwaling of bedrog zelden slaagt, maar dat verzwegen vermogen een eigen sanctie kent.
Hoe lang duurt een scheiding via mediation?
Dat hangt vooral af van de complexiteit en van de snelheid waarmee gegevens beschikbaar komen. Na indiening van een gemeenschappelijk verzoekschrift volgt de beschikking doorgaans binnen enkele weken; daarna moet de inschrijving nog binnen zes maanden plaatsvinden.
Begeleiding bij uw scheiding
Een scheiding raakt uw gezin, uw woning, uw inkomen en uw pensioen tegelijk. Mediation biedt de ruimte om die onderwerpen in samenhang te regelen, mits de afspraken juridisch sluitend worden vastgelegd. De familierechtadvocaten en mediators van Law & More begeleiden het traject, stellen het convenant en het ouderschapsplan op en verzorgen de indiening bij de rechtbank en de inschrijving daarna.
