Echtscheidingsprocedure: van verzoekschrift tot inschrijving

Gepubliceerd op 21 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 29 oktober 2026

Een echtscheiding vraagt u altijd aan met een verzoekschrift dat een advocaat namens u bij de rechtbank indient. Zonder rechter eindigt een huwelijk niet, ook niet als u het samen volledig eens bent. De enige wettelijke grond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). De scheiding is pas definitief na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand, binnen zes maanden (artikel 1:163 BW).

Wat is de wettelijke grond voor echtscheiding?

Het Nederlandse recht kent één grond: duurzame ontwrichting. Volgens artikel 1:150 BW spreekt de rechter de echtscheiding uit op verzoek van één van de echtgenoten of van beiden. Artikel 1:151 BW voegt daaraan toe dat het huwelijk duurzaam ontwricht moet zijn. Er is geen schuldvraag, geen bewijs van overspel en geen minimale periode van gescheiden leven nodig. De volledige wettelijke regeling vindt u in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.

De rechter toetst die grond terughoudend. Stelt één van beiden dat het huwelijk duurzaam ontwricht is en houdt hij die stelling vol, dan gaat de rechter daarvan uit. Uw echtgenoot kan de echtscheiding dus niet blokkeren door het er niet mee eens te zijn. Wel kan hij de nevenvoorzieningen betwisten: de alimentatie, de verdeling van het vermogen, het gebruik van de woning en de regelingen voor de kinderen.

Dezelfde grond geldt bij een scheiding van tafel en bed (artikel 1:169 BW). Voor de ontbinding van een geregistreerd partnerschap gelden aparte regels; daar is een gang naar de rechter niet altijd nodig. Welke route in uw situatie openstaat, zet de Rijksoverheid op een rij.

Hoe start u de echtscheidingsprocedure?

U start met een verzoekschrift bij de rechtbank. Een advocaat moet dat verzoekschrift ondertekenen en indienen (artikel 278 Rv); u kunt het niet zelf doen. In het verzoekschrift staan de gegevens van het huwelijk, het verzoek tot echtscheiding en de nevenvoorzieningen die u vraagt (artikel 827 Rv). Zijn er minderjarige kinderen, dan hoort daar een ouderschapsplan bij.

Bevoegd is in beginsel de rechtbank van de woonplaats van de verzoeker of van de echtgenoten. Woont een van beiden in het buitenland, of heeft een van u een andere nationaliteit? Dan spelen internationale regels over bevoegdheid en toepasselijk recht een rol. Laat dat vooraf beoordelen, want het bepaalt ook welk recht op de alimentatie en de verdeling van toepassing is.

Voordat het verzoekschrift wordt ingediend, verzamelt u de stukken. Denk aan de huwelijksakte, uittreksels uit de basisregistratie personen, geboorteakten van de kinderen en eventuele huwelijkse voorwaarden. Daarnaast is een overzicht nodig van bezittingen, schulden en inkomens van u beiden: recente loonstroken, de laatste aangifte inkomstenbelasting, de hypotheekgegevens en de pensioenoverzichten. Hoe vollediger dat dossier, hoe minder tussenstappen de rechtbank nodig heeft.

Gemeenschappelijk of eenzijdig verzoek: wat is het verschil?

Bent u het samen eens over de scheiding en de gevolgen, dan dient u een gemeenschappelijk verzoek in. Komt u er niet uit, dan dient één van u een eenzijdig verzoek in. De tabel zet de verschillen naast elkaar.

Het gemeenschappelijk verzoek

Eén advocaat werkt alleen zolang uw belangen gelijk op lopen. Ontstaat er alsnog een conflict over alimentatie, de woning of de kinderen, dan kan die advocaat niet langer voor u beiden optreden. Uw afspraken legt u vast in een echtscheidingsconvenant. Dat wordt aan het verzoekschrift gehecht, zodat de rechter het geheel kan beoordelen.

Zijn er geen minderjarige kinderen, dan beslist de rechter vaak op de stukken. Wilt u niet wachten tot de termijn voor hoger beroep van drie maanden (artikel 358 Rv) is verstreken? Dan kunt u beiden een akte van berusting ondertekenen. Daarmee ziet u af van hoger beroep. De beschikking wordt zo eerder onherroepelijk en kan dus eerder worden ingeschreven.

U hoeft niet alles tot in detail geregeld te hebben voordat u naar een advocaat gaat. Wel is het verstandig de hoofdlijnen helder te hebben: wie blijft in de woning, hoe gaat u om met de gezamenlijke schulden en welke bijdrage in het levensonderhoud is redelijk? Wat er verder in het convenant hoort, leest u in ons artikel over het echtscheidingsconvenant.

Het eenzijdig verzoek

Wil uw echtgenoot niet meewerken, of komt u er samen niet uit, dan dient uw advocaat een eenzijdig verzoek in. Uw echtgenoot ontvangt het verzoekschrift en krijgt zes weken om een verweerschrift in te dienen (artikel 282 Rv).

In het verweerschrift kan uw echtgenoot berusten in de echtscheiding, verweer voeren tegen onderdelen ervan of zelf tegenverzoeken doen. Reageert hij niet, dan gaat de procedure gewoon door. De rechter kan de echtscheiding dan uitspreken en beslist ook over de gevraagde nevenvoorzieningen.

Wordt er wel verweer gevoerd, dan volgt een mondelinge behandeling en soms meer dan één. Hoe lang de procedure duurt, hangt dan vooral af van het aantal geschilpunten. Ook speelt mee of er nog een deskundigenonderzoek of een taxatie nodig is.

Wat moet er in het ouderschapsplan staan?

Zijn er minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht. Artikel 815 lid 2 Rv schrijft voor dat het verzoekschrift dat plan bevat. Lukt het niet om samen een plan te maken, dan moet in het verzoekschrift staan waarom niet. Ontbreekt het plan zonder goede uitleg, dan kan de rechter het verzoek niet-ontvankelijk verklaren (artikel 815 lid 6 Rv). Meer daarover leest u in ons artikel over het verplicht ouderschapsplan bij het verzoekschrift.

Die uitleg moet wel concreet zijn. De rechtbank Zeeland-West-Brabant verklaarde een vrouw op 17 maart 2025 toch ontvankelijk zonder ondertekend ouderschapsplan (ECLI:NL:RBZWB:2025:1683). Door de ontwikkelingen rond een dochter, met wie het contact verstoord was, kon redelijkerwijs geen gezamenlijk plan worden verlangd. Op de zitting bleken de ouders het alsnog eens over de regelingen voor de kinderen, en dat vond de rechtbank voldoende. Ook de rechtbank Den Haag zag op 6 december 2024 af van een ondertekend plan, omdat de vrouw goed had toegelicht waarom dat niet mogelijk was (ECLI:NL:RBDHA:2024:21905).

In het plan legt u vast hoe de zorg- en opvoedingstaken worden verdeeld en waar de kinderen hun hoofdverblijf hebben. Ook regelt u de omgang met de andere ouder en hoe u elkaar informeert en raadpleegt over school en gezondheid. De kinderalimentatie hoort er ook in, berekend aan de hand van de behoefte van de kinderen en de draagkracht van beide ouders. Die onderhoudsplicht loopt door tot het kind 21 jaar wordt (artikel 1:395a BW).

De rechter toetst het plan aan het belang van het kind en kijkt of het in de praktijk uitvoerbaar is. De wet schrijft voor dat de rechter kinderen vanaf 12 jaar in de gelegenheid stelt hun mening te geven (artikel 809 Rv). Bij dat kindgesprek zijn de ouders niet aanwezig. Kinderen groeien en werkschema’s veranderen, dus een ouderschapsplan is zelden voor altijd. Hoe u het later bijstelt, beschrijven wij in ons artikel over het ouderschapsplan later aanpassen.

Welke voorlopige voorzieningen kunt u vragen?

Een echtscheidingsprocedure duurt maanden, en in die tijd moet er wel iets geregeld zijn. Daarvoor kent artikel 821 Rv de voorlopige voorzieningen. Op verzoek kan de rechtbank bepalen wie voorlopig in de echtelijke woning blijft, wie de kinderen verzorgt, hoe de omgang loopt en welke bijdrage in het levensonderhoud voorlopig wordt betaald.

Zo’n verzoek wordt met voorrang behandeld. U kunt het al indienen voordat het echtscheidingsverzoek loopt, mits dat verzoek daarna binnen vier weken volgt (artikel 826 Rv). De beslissing geldt in beginsel zolang de procedure loopt. Zij zegt niets over de uitkomst: bij de eindbeschikking kan de rechter anders beslissen. Wat u ermee kunt bereiken, leest u in ons artikel over voorlopige voorzieningen bij echtscheiding.

Wat regelt u in het convenant over vermogen en woning?

In het convenant regelt u de financiële afwikkeling. Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan heeft ieder recht op een gelijk deel van de gemeenschap (artikel 1:100 BW). Zijn er huwelijkse voorwaarden, dan bepalen die wat er verdeeld of verrekend moet worden. Verzwijgt een echtgenoot opzettelijk een goed, dan verliest hij zijn aandeel daarin volgens artikel 3:194 BW.

Wat er in de gemeenschap valt, hangt af van uw trouwdatum. Bent u vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan geldt de algehele gemeenschap van goederen. Ook wat ieder van u vóór het huwelijk had en wat u tijdens het huwelijk erfde of geschonken kreeg, valt daarin, tenzij daarbij een uitsluitingsclausule is gemaakt.

Bent u op of na 1 januari 2018 getrouwd, dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen (artikel 1:94 BW). Voorhuwelijks vermogen, erfenissen en schenkingen blijven dan privé. Wie stelt dat een goed privé is, moet dat kunnen aantonen met bankafschriften, aankoopbewijzen of een schenkingsakte. Lukt dat niet, dan wordt het goed gedeeld. Heeft u huwelijkse voorwaarden met een periodiek verrekenbeding dat nooit is uitgevoerd? Houd er dan rekening mee dat bij de afwikkeling alsnog flink moet worden verrekend.

De woning verdient aparte aandacht, omdat eigendom en financiering daar samenkomen. Verkoop, uitkoop of tijdelijk gezamenlijk eigendom hebben elk eigen gevolgen. De bank moet bovendien meewerken aan een ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Wij werken dat uit in onze artikelen over de verdeling van de woning bij scheiding en over de hypotheek na een scheiding. Laat de fiscale gevolgen van de gekozen route altijd door een fiscalist doorrekenen.

Welke alimentatie speelt bij een echtscheiding?

Er zijn twee soorten: kinderalimentatie en partneralimentatie. Kinderalimentatie gaat altijd voor (artikel 1:400 BW).

Kinderalimentatie

Beide ouders blijven na de scheiding verantwoordelijk voor de kosten van hun kinderen, tot zij 21 jaar zijn (artikelen 1:392 en 1:395a BW). De hoogte volgt uit de normen van de Expertgroep Alimentatienormen, de Tremanormen: wat kost het kind, en wat kan elke ouder betalen? Die normen zijn geen wet, maar wie ervan afwijkt, moet dat uitleggen.

Partneralimentatie: hoogte en duur

Kan een van u na de scheiding niet zelf in het levensonderhoud voorzien, dan kan de ander partneralimentatie moeten betalen (artikel 1:157 BW). De rechter kijkt naar de behoefte van de ontvanger en de draagkracht van de betaler. Voor de duur geldt sinds 1 januari 2020 een nieuwe hoofdregel met drie uitzonderingen. De tabel volgt de uitleg van de Rijksoverheid over de duur van partneralimentatie (geraadpleegd 29 oktober 2026).

Voor afspraken van 1 juli 1994 tot 1 januari 2020 gold nog een maximum van 12 jaar. U kunt samen een andere termijn afspreken in het convenant. Afspraken over alimentatie legt u vast in het ouderschapsplan en het echtscheidingsconvenant; de rechter neemt die meestal over in de beschikking.

Wat kost een echtscheidingsprocedure?

Het griffierecht is het enige bedrag dat vastligt. Een echtscheiding is een zaak van onbepaalde waarde. De bedragen hieronder gelden voor 2026 volgens het overzicht griffierecht van de Rechtspraak en de pagina kosten procedure echtscheiding.

Het griffierecht moet binnen vier weken na indiening zijn betaald. Bij een eenzijdig verzoek betaalt ook uw echtgenoot griffierecht als hij een verweerschrift indient. De tarieven worden elk jaar aangepast; controleer het bedrag daarom op het moment van indienen.

De advocaatkosten hangen af van de route en van het aantal geschilpunten. Een gemeenschappelijk verzoek met één advocaat en een uitonderhandeld convenant vraagt veel minder werk dan een eenzijdig verzoek waarin over alimentatie, de onderneming en de kinderen wordt geprocedeerd. Daarnaast kunnen er kosten bijkomen voor een mediator, een taxateur, een notaris of een accountant.

Heeft u een laag inkomen, dan kunt u bij de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen. Met een toevoeging betaalt u dan ook het verlaagde griffierecht van € 93. Law & More werkt niet op basis van gesubsidieerde rechtsbijstand. Waardoor de kosten in de praktijk worden bepaald, leggen wij uit in ons artikel over kosten van een familierechtadvocaat.

Wanneer is de scheiding definitief?

De scheiding is pas definitief na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand. Dat gebeurt in de gemeente waar het huwelijk is voltrokken; bij een in het buitenland gesloten huwelijk in Den Haag. Artikel 1:163 BW geeft daarvoor een termijn van zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden.

Laat u die termijn verlopen, dan verliest de beschikking haar kracht en moet de hele procedure opnieuw. Meestal verzorgt uw advocaat de inschrijving, maar controleer wel dat die daadwerkelijk is gebeurd. Vanaf de inschrijving wijzigt uw burgerlijke staat, eindigt het huwelijk en kunt u opnieuw trouwen.

Vergeet daarna de administratieve nasleep niet. Geef de wijziging door aan de Belastingdienst, uw werkgever, uw pensioenuitvoerder, verzekeraars en de bank. Ook de verdeling van pensioenrechten vraagt om een melding binnen twee jaar aan de pensioenuitvoerder. Hoe wij als echtscheidingsadvocaat in Eindhoven en Amsterdam deze stappen begeleiden, leest u op die pagina.

Let op het verschil met de gemeenschap van goederen. Die is al ontbonden op het moment dat het verzoek tot echtscheiding is ingediend (artikel 1:99 BW). Wat u daarna verwerft of aan schulden aangaat, valt in beginsel niet meer in de gemeenschap.

Wat is scheiding van tafel en bed?

Bij een scheiding van tafel en bed blijft u formeel getrouwd, maar vervalt de verplichting om samen te wonen en eindigt de huwelijksgemeenschap. De procedure is vrijwel gelijk aan die van een echtscheiding: een verzoekschrift, een advocaat, een ouderschapsplan bij minderjarige kinderen en dezelfde grond van duurzame ontwrichting. U hebt een scheidingsadvocaat die uw verzoek indient nodig; zelf indienen kan niet.

Deze route wordt vooral gekozen wanneer een echtscheiding om levensbeschouwelijke redenen bezwaarlijk is. Soms willen partijen ook de gevolgen regelen zonder het huwelijk te beëindigen. De uitspraak wordt niet in de registers van de burgerlijke stand ingeschreven, maar in het huwelijksgoederenregister (artikel 1:173 BW).

Heeft de scheiding van tafel en bed ten minste drie jaar geduurd, dan kan ieder van beiden ontbinding van het huwelijk verzoeken (artikel 1:179 BW). Let op: tijdens een scheiding van tafel en bed erft u niet meer van elkaar op grond van de wet. Wat deze vorm precies inhoudt, beschrijven wij in ons artikel over scheiding van tafel en bed.

Hoe lang duurt een echtscheidingsprocedure?

Een vaste doorlooptijd bestaat niet. Bij een gemeenschappelijk verzoek zonder kinderen kan het binnen enkele weken; een procedure met veel geschilpunten kan langer dan een jaar duren. Bepalend zijn drie dingen: of u samen een verzoek indient, of er minderjarige kinderen zijn en hoeveel geschilpunten er overblijven.

Een gemeenschappelijk verzoek zonder kinderen en met een afgerond convenant kan de rechter op de stukken afdoen. Een eenzijdig verzoek met verweer over alimentatie en een onderneming kan meerdere zittingen vergen. Ook een verzoek dat uitloopt op strijd blijft een gewone procedure, met vaste stappen en termijnen.

Daar komt de termijn voor hoger beroep bij. De beschikking moet onherroepelijk zijn voordat zij kan worden ingeschreven. Zolang hoger beroep openstaat, is dat niet het geval. De termijn voor hoger beroep is drie maanden na de uitspraak (artikel 358 Rv). Tekent u beiden een akte van berusting, dan vervalt die wachttijd.

Richt een hoger beroep zich alleen op een nevenvoorziening, zoals de alimentatie, en berust u beiden in de echtscheiding zelf? Dan kan de echtscheiding in de regel al worden ingeschreven terwijl het beroep over dat onderdeel doorloopt. Ook het opvragen van stukken bij de gemeente, een taxatie van de woning of een berekening van de pensioenverevening kost tijd. Laat die zaken daarom gelijktijdig met de procedure lopen in plaats van erna.

Wanneer helpt mediation bij een scheiding?

Mediation vervangt de rechter niet, maar maakt de gang naar de rechter eenvoudiger. Een neutrale mediator begeleidt het gesprek en beslist niets; u maakt de afspraken zelf. Slaagt dat, dan worden de uitkomsten vastgelegd in een convenant en een ouderschapsplan. Die worden daarna met een gemeenschappelijk verzoek aan de rechtbank voorgelegd.

De winst zit vooral in de onderwerpen waarover u na de scheiding nog jaren met elkaar te maken heeft: de zorgverdeling, de communicatie over de kinderen en de uitvoering van financiële afspraken. Komt u tijdens de mediation op één punt niet tot overeenstemming, dan kunt u dat punt alsnog aan de rechter voorleggen en de rest samen regelen. Zoals de uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant van 17 maart 2025 laat zien, kunnen ouders ook tijdens de procedure nog tot overeenstemming komen.

Hoe wordt het pensioen verdeeld na de scheiding?

Het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding in beginsel gelijk verdeeld. Beide ex-partners hebben recht op de helft van het pensioen dat de ander in die periode heeft opgebouwd. U mag daarvan afwijken in huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant, bijvoorbeeld door te kiezen voor conversie of door de verevening helemaal uit te sluiten.

Let op de meldtermijn. Meldt u de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, dan betaalt die het deel van uw ex-partner rechtstreeks aan hem of haar uit. Gebeurt dat niet op tijd, dan blijft het recht op verevening bestaan, maar moet u het onderling verrekenen. Regel de melding daarom direct na de inschrijving van de beschikking. Hoe de verdeling werkt, legt de Rijksoverheid uit.

Wat doen wij in uw echtscheidingsprocedure?

• Wij stellen het verzoekschrift op en dienen het in bij de bevoegde rechtbank, als gemeenschappelijk of als eenzijdig verzoek.
• Wij leggen uw afspraken vast in een echtscheidingsconvenant en, bij minderjarige kinderen, in het ouderschapsplan dat artikel 815 Rv voorschrijft.
• Wij vragen zo nodig voorlopige voorzieningen aan (artikel 821 Rv) voor de woning, de zorg voor de kinderen en een bijdrage in het levensonderhoud.
• Wij rekenen partner- en kinderalimentatie na aan de hand van de Tremanormen en stellen binnen zes weken een verweerschrift op als uw echtgenoot een verzoek indient.
• Wij zorgen dat de beschikking binnen zes maanden na het onherroepelijk worden wordt ingeschreven (artikel 1:163 BW).

De echtscheidingsprocedure in vijf punten

• Een echtscheiding loopt altijd via de rechtbank, met een verzoekschrift dat een advocaat indient. De enige grond is duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW).
• Een eenzijdig verzoek kan uw echtgenoot niet tegenhouden; hij kan wel binnen zes weken verweer voeren tegen de nevenvoorzieningen.
• Zonder ouderschapsplan volgt niet-ontvankelijkheid, tenzij u concreet uitlegt waarom een plan niet mogelijk is (artikel 815 lid 6 Rv; rechtbank Zeeland-West-Brabant, 17 maart 2025).
• Het griffierecht is per 1 januari 2026 € 341, of € 93 met een toevoeging of inkomensverklaring.
• De scheiding is pas definitief na inschrijving, binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is (artikel 1:163 BW). Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder.

Veelgestelde vragen