Echtscheidingsprocedure: van verzoekschrift tot inschrijving

Gepubliceerd op 21 september 2025 · Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026

Een echtscheiding vraagt u altijd aan met een verzoekschrift dat een advocaat namens u bij de rechtbank indient. Zonder rechter eindigt een huwelijk niet, ook niet als u het samen volledig eens bent. De enige wettelijke grond is duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 1:151 BW). De scheiding is pas definitief na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand.

Wat is de wettelijke grond voor echtscheiding?

Het Nederlandse recht kent één grond: duurzame ontwrichting. Volgens artikel 1:150 BW spreekt de rechter de echtscheiding uit op verzoek van één van de echtgenoten of van beiden. Artikel 1:151 BW voegt daaraan toe dat het huwelijk duurzaam ontwricht moet zijn. Er is geen schuldvraag, geen bewijs van overspel en geen minimale periode van gescheiden leven nodig. De volledige wettelijke regeling vindt u in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.

De rechter toetst die grond terughoudend. Stelt één van beiden dat het huwelijk duurzaam ontwricht is en houdt hij die stelling vol, dan gaat de rechter daarvan uit. Uw echtgenoot kan de echtscheiding dus niet blokkeren door het er niet mee eens te zijn. Wel kan hij de nevenvoorzieningen betwisten: de alimentatie, de verdeling van het vermogen, het gebruik van de woning en de regelingen voor de kinderen.

Dezelfde grond geldt bij een scheiding van tafel en bed. Voor de ontbinding van een geregistreerd partnerschap gelden aparte regels; daar is een gang naar de rechter niet altijd nodig. Welke route in uw situatie openstaat, zet de Rijksoverheid op een rij.

Hoe start u de echtscheidingsprocedure?

U start met een verzoekschrift bij de rechtbank. Een advocaat moet dat verzoekschrift ondertekenen en indienen; u kunt het niet zelf doen. In het verzoekschrift staan de gegevens van het huwelijk, het verzoek tot echtscheiding en de nevenvoorzieningen die u vraagt. Zijn er minderjarige kinderen, dan hoort daar een ouderschapsplan bij.

Bevoegd is in beginsel de rechtbank van de woonplaats van de verzoeker of van de echtgenoten. Woont een van beiden in het buitenland, of heeft een van u een andere nationaliteit? Dan spelen internationale regels over bevoegdheid en toepasselijk recht een rol. Laat dat vooraf beoordelen, want het bepaalt ook welk recht op de alimentatie en de verdeling van toepassing is.

Voordat het verzoekschrift wordt ingediend, verzamelt u de stukken. Denk aan de huwelijksakte, uittreksels uit de basisregistratie personen, geboorteakten van de kinderen en eventuele huwelijkse voorwaarden. Daarnaast is een overzicht nodig van bezittingen, schulden en inkomens van u beiden: recente loonstroken, de laatste aangifte inkomstenbelasting, de hypotheekgegevens en de pensioenoverzichten. Hoe vollediger dat dossier, hoe minder tussenstappen de rechtbank nodig heeft.

Wanneer kiest u voor een gemeenschappelijk verzoek?

Bent u het samen eens over de scheiding en de gevolgen, dan dient u een gemeenschappelijk verzoek in. Dat kan met één advocaat voor u beiden, wat de procedure eenvoudiger en doorgaans korter maakt.

Eén advocaat werkt alleen zolang uw belangen gelijk op lopen. Ontstaat er alsnog een conflict over alimentatie, de woning of de kinderen, dan kan die advocaat niet langer voor u beiden optreden. Uw afspraken legt u vast in een echtscheidingsconvenant. Dat wordt aan het verzoekschrift gehecht, zodat de rechter het geheel kan beoordelen.

Zijn er geen minderjarige kinderen, dan beslist de rechter vaak op de stukken en is een zitting niet nodig. De beschikking volgt dan betrekkelijk snel. Wilt u niet wachten tot de termijn voor hoger beroep is verstreken? Dan kunt u beiden een akte van berusting ondertekenen. Daarmee ziet u af van hoger beroep. De beschikking wordt zo eerder onherroepelijk en kan dus eerder worden ingeschreven.

U hoeft niet alles tot in detail geregeld te hebben voordat u naar een advocaat gaat. Wel is het verstandig de hoofdlijnen helder te hebben: wie blijft in de woning, hoe gaat u om met de gezamenlijke schulden en welke bijdrage in het levensonderhoud is redelijk? Wat er verder in het convenant hoort, leest u in ons artikel over het echtscheidingsconvenant.

Hoe verloopt een eenzijdig verzoek?

Wil uw echtgenoot niet meewerken, of komt u er samen niet uit, dan dient uw advocaat een eenzijdig verzoek in. Uw echtgenoot ontvangt het verzoekschrift en krijgt van de rechtbank zes weken om een verweerschrift in te dienen; op verzoek kan die termijn worden verlengd.

In het verweerschrift kan uw echtgenoot berusten in de echtscheiding, verweer voeren tegen onderdelen ervan of zelf tegenverzoeken doen. Reageert hij niet, dan gaat de procedure gewoon door. De rechter kan de echtscheiding dan uitspreken en beslist ook over de gevraagde nevenvoorzieningen.

Wordt er wel verweer gevoerd, dan volgt een mondelinge behandeling en soms meer dan één. Hoe lang de procedure duurt, hangt dan vooral af van het aantal geschilpunten. Ook speelt mee of er nog een deskundigenonderzoek of een taxatie nodig is.

Wat moet er in het ouderschapsplan staan?

Zijn er minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht. Artikel 815 Rv schrijft voor dat het verzoekschrift dat plan bevat. Lukt het niet om samen een plan te maken, dan moet in het verzoekschrift staan waarom niet. Ontbreekt het plan zonder goede uitleg, dan kan de rechter de zaak aanhouden en uiteindelijk het verzoek niet-ontvankelijk verklaren. Het plan is dus geen bijlage die u er later bij doet, maar een voorwaarde voor de procedure. Meer daarover leest u in ons artikel over het verplicht ouderschapsplan bij het verzoekschrift.

In het plan legt u vast hoe de zorg- en opvoedingstaken worden verdeeld en waar de kinderen hun hoofdverblijf hebben. Ook regelt u de omgang met de andere ouder en hoe u elkaar informeert en raadpleegt over school en gezondheid. De kinderalimentatie hoort er ook in, berekend aan de hand van de behoefte van de kinderen en de draagkracht van beide ouders. Die onderhoudsplicht loopt door tot het kind 21 jaar wordt (artikel 1:395a BW).

De rechter toetst het plan aan het belang van het kind en kijkt of het in de praktijk uitvoerbaar is. De wet schrijft voor dat de rechter kinderen vanaf 12 jaar in de gelegenheid stelt hun mening te geven (art. 809 Rv). Sommige rechtbanken nodigen in de praktijk ook jongere kinderen uit. Bij dat kindgesprek zijn de ouders niet aanwezig. Kinderen groeien en werkschema’s veranderen, dus een ouderschapsplan is zelden voor altijd. Hoe u het later bijstelt, beschrijven wij in ons artikel over het ouderschapsplan later aanpassen.

Welke voorlopige voorzieningen kunt u vragen?

Een echtscheidingsprocedure duurt maanden, en in die tijd moet er wel iets geregeld zijn. Daarvoor kent het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering de voorlopige voorzieningen. Op verzoek kan de rechtbank bepalen wie voorlopig in de echtelijke woning blijft, wie de kinderen verzorgt, hoe de omgang loopt en welke bijdrage in het levensonderhoud voorlopig wordt betaald.

Zo’n verzoek wordt met voorrang behandeld. U kunt het al indienen voordat het echtscheidingsverzoek loopt, mits dat verzoek daarna binnen vier weken volgt. De beslissing geldt in beginsel zolang de procedure loopt. Zij zegt niets over de uitkomst: bij de eindbeschikking kan de rechter anders beslissen. Wat u ermee kunt bereiken, leest u in ons artikel over voorlopige voorzieningen bij echtscheiding.

Wat regelt u in het convenant over vermogen en alimentatie?

In het convenant regelt u de financiële afwikkeling. Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan heeft ieder recht op een gelijk deel van de gemeenschap (artikel 1:100 BW). Zijn er huwelijkse voorwaarden, dan bepalen die wat er verdeeld of verrekend moet worden. Verzwijgt een echtgenoot opzettelijk een goed, dan verliest hij zijn aandeel daarin volgens artikel 3:194 BW.

Wat er in de gemeenschap valt, hangt af van uw trouwdatum. Bent u vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden getrouwd, dan geldt de algehele gemeenschap van goederen. Ook wat ieder van u vóór het huwelijk had en wat u tijdens het huwelijk erfde of geschonken kreeg, valt daarin, tenzij daarbij een uitsluitingsclausule is gemaakt.

Bent u op of na 1 januari 2018 getrouwd, dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen. Voorhuwelijks vermogen, erfenissen en schenkingen blijven dan privé. Wie stelt dat een goed privé is, moet dat kunnen aantonen met bankafschriften, aankoopbewijzen of een schenkingsakte. Lukt dat niet, dan wordt het goed gedeeld. Heeft u huwelijkse voorwaarden met een periodiek verrekenbeding dat nooit is uitgevoerd? Houd er dan rekening mee dat bij de afwikkeling alsnog flink moet worden verrekend.

Voor partneralimentatie geldt sinds 1 januari 2020 als hoofdregel dat de duur de helft van de huwelijksduur is, met een maximum van vijf jaar (artikel 1:157 BW). Daarop bestaan uitzonderingen, onder meer voor lange huwelijken en voor gezinnen met jonge kinderen. De hoogte hangt af van de behoefte van de één en de draagkracht van de ander. Voor partner- en kinderalimentatie volgen rechters de Tremanormen van de Expertgroep Alimentatienormen. Die normen zijn geen wet, maar wie ervan afwijkt, moet dat uitleggen.

De woning verdient aparte aandacht, omdat eigendom en financiering daar samenkomen. Verkoop, uitkoop of tijdelijk gezamenlijk eigendom hebben elk eigen gevolgen. De bank moet bovendien meewerken aan een ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid. Wij werken dat uit in onze artikelen over de verdeling van de woning bij scheiding en over de hypotheek na een scheiding. Laat de fiscale gevolgen van de gekozen route altijd door een fiscalist doorrekenen.

Wat kost een echtscheidingsprocedure?

Het griffierecht is het enige bedrag dat vastligt. Volgens de Rechtspraak betaalt u in 2026 voor de procedure 341 euro. Met een toevoeging of een inkomensverklaring van de Raad voor Rechtsbijstand geldt een verlaagd tarief van 93 euro. Bij een gemeenschappelijk verzoek betaalt u het griffierecht één keer. Bij een eenzijdig verzoek betaalt ook uw echtgenoot griffierecht als hij een verweerschrift indient. De tarieven worden periodiek aangepast; controleer het bedrag daarom op het moment van indienen.

De advocaatkosten hangen af van de route en van het aantal geschilpunten. Een gemeenschappelijk verzoek met één advocaat en een uitonderhandeld convenant vraagt veel minder werk dan een eenzijdig verzoek waarin over alimentatie, de onderneming en de kinderen wordt geprocedeerd. Daarnaast kunnen er kosten bijkomen voor een mediator, een taxateur, een notaris of een accountant.

Heeft u een laag inkomen, dan kunt u bij de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen. Met een toevoeging betaalt u dan ook het verlaagde griffierecht. Law & More werkt niet op basis van gesubsidieerde rechtsbijstand. Waardoor de kosten in de praktijk worden bepaald, leggen wij uit in ons artikel over kosten van een familierechtadvocaat.

Wanneer is de scheiding definitief?

De scheiding is pas definitief na inschrijving van de beschikking in de registers van de burgerlijke stand. Dat gebeurt in de gemeente waar het huwelijk is voltrokken; bij een in het buitenland gesloten huwelijk in Den Haag. Artikel 1:163 BW geeft daarvoor een termijn van zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden.

Laat u die termijn verlopen, dan verliest de beschikking haar kracht en moet de hele procedure opnieuw. Meestal verzorgt uw advocaat de inschrijving, maar controleer wel dat die daadwerkelijk is gebeurd. Vanaf de inschrijving wijzigt uw burgerlijke staat, eindigt de huwelijksgemeenschap definitief en kunt u opnieuw trouwen.

Vergeet daarna de administratieve nasleep niet. Geef de wijziging door aan de Belastingdienst, uw werkgever, uw pensioenuitvoerder, verzekeraars en de bank. Ook de verdeling van pensioenrechten vraagt om een tijdige melding aan de pensioenuitvoerder; anders moet u die later onderling verrekenen. Hoe wij als echtscheidingsadvocaat in Eindhoven en Amsterdam deze stappen begeleiden, leest u op die pagina.

Wat is scheiding van tafel en bed?

Bij een scheiding van tafel en bed blijft u formeel getrouwd, maar vervalt de verplichting om samen te wonen en eindigt de huwelijksgemeenschap. De procedure is vrijwel gelijk aan die van een echtscheiding: een verzoekschrift, een advocaat, een ouderschapsplan bij minderjarige kinderen en dezelfde grond van duurzame ontwrichting. U hebt een scheidingsadvocaat die uw verzoek indient nodig; zelf indienen kan niet.

Deze route wordt vooral gekozen wanneer een echtscheiding om levensbeschouwelijke redenen bezwaarlijk is. Soms willen partijen ook de gevolgen regelen zonder het huwelijk te beëindigen. De uitspraak wordt niet in de registers van de burgerlijke stand ingeschreven, maar in het huwelijksgoederenregister.

Heeft de scheiding van tafel en bed ten minste drie jaar geduurd, dan kan ieder van beiden ontbinding van het huwelijk verzoeken. Let op: tijdens een scheiding van tafel en bed erft u niet meer van elkaar op grond van de wet. Wat deze vorm precies inhoudt, beschrijven wij in ons artikel over scheiding van tafel en bed.

Hoe lang duurt een echtscheidingsprocedure?

Een vaste doorlooptijd bestaat niet. Bij een gemeenschappelijk verzoek zonder kinderen kan het binnen enkele weken; een procedure met veel geschilpunten kan langer dan een jaar duren. Bepalend zijn drie dingen: of u samen een verzoek indient, of er minderjarige kinderen zijn en hoeveel geschilpunten er overblijven.

Een gemeenschappelijk verzoek zonder kinderen en met een afgerond convenant kan de rechter op de stukken afdoen. Een eenzijdig verzoek met verweer over alimentatie en een onderneming kan meerdere zittingen vergen. Ook een verzoek dat uitloopt op strijd blijft een gewone procedure, met vaste stappen en termijnen.

Daar komt de termijn voor hoger beroep bij. De beschikking moet onherroepelijk zijn voordat zij kan worden ingeschreven. Zolang hoger beroep openstaat, is dat niet het geval. De termijn voor hoger beroep is drie maanden na de uitspraak. Tekent u beiden een akte van berusting, dan vervalt die wachttijd.

Richt een hoger beroep zich alleen op een nevenvoorziening, zoals de alimentatie, en berust u beiden in de echtscheiding zelf? Dan kan de echtscheiding in de regel al worden ingeschreven terwijl het beroep over dat onderdeel doorloopt. Ook het opvragen van stukken bij de gemeente, een taxatie van de woning of een berekening van de pensioenverevening kost tijd. Laat die zaken daarom gelijktijdig met de procedure lopen in plaats van erna.

Wanneer helpt mediation bij een scheiding?

Mediation vervangt de rechter niet, maar maakt de gang naar de rechter eenvoudiger. Een neutrale mediator begeleidt het gesprek en beslist niets; u maakt de afspraken zelf. Slaagt dat, dan worden de uitkomsten vastgelegd in een convenant en een ouderschapsplan. Die worden daarna met een gemeenschappelijk verzoek aan de rechtbank voorgelegd.

De winst zit vooral in de onderwerpen waarover u na de scheiding nog jaren met elkaar te maken heeft: de zorgverdeling, de communicatie over de kinderen en de uitvoering van financiële afspraken. Een rechterlijke beslissing beëindigt een geschilpunt, maar zorgt zelden voor samenwerking. Komt u tijdens de mediation op één punt niet tot overeenstemming, dan kunt u dat punt alsnog aan de rechter voorleggen en de rest samen regelen.

Hoe wordt het pensioen verdeeld na de scheiding?

Het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt volgens de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding in beginsel gelijk verdeeld. Beide ex-partners hebben recht op de helft van het pensioen dat de ander in die periode heeft opgebouwd. U mag daarvan afwijken in huwelijkse voorwaarden of in het echtscheidingsconvenant, bijvoorbeeld door te kiezen voor conversie of door de verevening helemaal uit te sluiten.

Let op de meldtermijn. Meldt u de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, dan betaalt die het deel van uw ex-partner rechtstreeks aan hem of haar uit. Gebeurt dat niet op tijd, dan blijft het recht op verevening bestaan, maar moet u het onderling verrekenen, met alle praktische problemen van dien. Regel de melding daarom direct na de inschrijving van de beschikking. Gebruik daarvoor het formulier van de Rijksoverheid.

Wat kunnen wij voor u doen bij een echtscheidingsprocedure?

Wij begeleiden de procedure van het eerste verzoekschrift tot en met de inschrijving van de beschikking. Concreet doen wij het volgende:

• Wij stellen het verzoekschrift op en dienen het in bij de bevoegde rechtbank, als gemeenschappelijk of als eenzijdig verzoek.
• Wij leggen uw afspraken vast in een echtscheidingsconvenant en, bij minderjarige kinderen, in het ouderschapsplan dat artikel 815 Rv voorschrijft.
• Wij vragen zo nodig voorlopige voorzieningen aan voor de woning, de zorg voor de kinderen en een bijdrage in het levensonderhoud zolang de procedure loopt.
• Wij rekenen partner- en kinderalimentatie na aan de hand van de Tremanormen en stellen binnen de termijn van zes weken een verweerschrift op als uw echtgenoot een verzoek indient.
• Wij beoordelen de verdeling van de gemeenschap of de verrekening op grond van uw huwelijkse voorwaarden, inclusief de pensioenverevening.
• Wij zorgen dat de beschikking binnen zes maanden na het onherroepelijk worden wordt ingeschreven (artikel 1:163 BW).

Samengevat

• Een echtscheiding loopt altijd via de rechtbank, met een verzoekschrift dat een advocaat indient. De enige grond is duurzame ontwrichting (artikel 1:151 BW).
• Bent u het eens, dan dient u een gemeenschappelijk verzoek in, eventueel met één advocaat. Anders volgt een eenzijdig verzoek; uw echtgenoot kan de scheiding niet tegenhouden.
• Met minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht (artikel 815 Rv). De wet schrijft voor dat de rechter kinderen vanaf 12 jaar in de gelegenheid stelt hun mening te geven (art. 809 Rv). Sommige rechtbanken nodigen in de praktijk ook jongere kinderen uit.
• Het griffierecht is in 2026 341 euro, of 93 euro met een toevoeging of inkomensverklaring.
• De scheiding is pas definitief na inschrijving, binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is (artikel 1:163 BW). Meld de scheiding binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder.

Veelgestelde vragen