Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 9 oktober 2026
U kunt nakoming van een overeenkomst bij de rechter vorderen zodra de prestatie opeisbaar is en de wederpartij niet presteert; de rechter veroordeelt de wederpartij dan om alsnog na te komen (artikel 3:296 Burgerlijk Wetboek). Dat is anders als nakoming onmogelijk is of uit de wet, de aard van de verplichting of de overeenkomst iets anders volgt; voor nakoming zelf is een ingebrekestelling niet nodig, wel voor schadevergoeding en meestal voor ontbinding.
Nakoming is vaak de eerste keuze als u de prestatie nog wilt hebben: de levering, het werk of de betaling. Wilt u van de overeenkomst af, dan is ontbinding de route (artikel 6:265 BW). In dit artikel leest u wanneer u nakoming kunt eisen, hoe u die afdwingt en hoe nakoming zich verhoudt tot verzuim, schadevergoeding en ontbinding. Wat een tekortkoming precies is, leest u in ons artikel over tekortkoming in de nakoming.
Inhoudsopgave
Wanneer kunt u nakoming vorderen?
U kunt nakoming vorderen zodra de verplichting opeisbaar is: het moment waarop de wederpartij moet presteren. Is in de overeenkomst geen termijn afgesproken, dan kunt u direct nakoming verlangen (artikel 6:38 BW).
Opeisbaarheid is iets anders dan verzuim. Een betaling die op 1 maart moet gebeuren, is vanaf 1 maart opeisbaar. Is de verplichting afhankelijk van een termijn of voorwaarde die nog niet is ingetreden, dan kan de rechter de wederpartij alleen veroordelen om na te komen als de termijn is verstreken of de voorwaarde is vervuld (artikel 3:296 lid 2 BW).
U heeft daarvoor wel een geldige overeenkomst nodig en u moet kunnen bewijzen wat er is afgesproken. Bewaar daarom het contract, de opdrachtbevestiging, de algemene voorwaarden en de correspondentie.
Moet u de wederpartij eerst in gebreke stellen?
Voor een vordering tot nakoming is een ingebrekestelling niet vereist: de vordering bestaat zodra de prestatie opeisbaar is. Wilt u daarnaast schadevergoeding of de overeenkomst ontbinden, dan moet de wederpartij meestal wel in verzuim zijn.
Verzuim ontstaat in de regel pas na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn om alsnog na te komen (artikelen 6:81 en 6:82 BW). Een ingebrekestelling is niet nodig als een fatale termijn is verstreken, als de wederpartij laat weten dat zij niet zal nakomen of als nakoming blijvend onmogelijk is (artikel 6:83 BW). In de praktijk stuurt u vrijwel altijd eerst een sommatie of ingebrekestelling. Dan heeft de wederpartij een laatste kans, en u legt de basis voor schadevergoeding en ontbinding.
Wanneer kan de rechter nakoming weigeren?
De rechter wijst nakoming af als nakoming onmogelijk is, of als uit de wet, de aard van de verplichting of de overeenkomst volgt dat nakoming niet kan worden gevorderd (artikel 3:296 lid 1 BW). In uitzonderlijke gevallen kan een vordering tot nakoming ook naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn (artikel 6:248 lid 2 BW).
Een voorbeeld ter illustratie: een uniek schilderij dat bij een brand verloren is gegaan, kan niet meer worden geleverd. Nakoming is dan blijvend onmogelijk; u kunt alleen nog ontbinden en, als de tekortkoming toerekenbaar is, schadevergoeding vragen. Ook kan de wederpartij zich beroepen op opschorting: zij mag haar prestatie uitstellen zolang u uw eigen opeisbare verplichting niet nakomt (artikel 6:262 BW).
Hoe dwingt u nakoming af?
Komt de wederpartij na een sommatie niet na, dan vordert u nakoming bij de rechter met een dagvaarding of, bij spoed, in kort geding. Het vonnis kunt u daarna laten uitvoeren door een deurwaarder.
- Bij een betalingsverplichting: met het vonnis kan de deurwaarder beslag leggen op bijvoorbeeld een bankrekening of goederen.
- Bij een verplichting om iets te doen of te laten: de rechter kan een dwangsom opleggen, een bedrag dat de wederpartij verbeurt zolang zij niet nakomt (artikel 611a Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering). Bij een veroordeling tot betaling van geld kan dat niet.
- Bij een verplichting tot een rechtshandeling, zoals het tekenen van een akte: de rechter kan bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van die handeling (artikel 3:300 BW).
- De rechter kan u ook machtigen de prestatie zelf te laten verrichten op kosten van de wederpartij (artikel 3:299 BW).
Is de zaak spoedeisend, bijvoorbeeld omdat een levering voor uw bedrijf onmisbaar is, dan kunt u nakoming vorderen in kort geding. De voorzieningenrechter beslist dan binnen enkele weken.
Kunt u naast nakoming ook schadevergoeding vorderen?
Ja, naast nakoming kunt u vergoeding vragen van de schade door de vertraging, zoals rente of gemiste omzet, maar pas vanaf het moment dat de wederpartij in verzuim is (artikel 6:85 BW). Bij een geldschuld is dat de wettelijke rente (artikel 6:119 BW) of bij handelstransacties de wettelijke handelsrente (artikel 6:119a BW).
U kunt de vordering tot nakoming ook omzetten in een vordering tot vervangende schadevergoeding, als de wederpartij in verzuim is. Dat doet u met een schriftelijke mededeling (artikel 6:87 BW). Daarna kunt u geen nakoming meer eisen, maar wel de schade vergoed krijgen die u lijdt doordat de prestatie uitblijft.
Wanneer kiest u voor ontbinding in plaats van nakoming?
Ontbinding is de route als u niet langer aan de overeenkomst gebonden wilt zijn. Elke tekortkoming geeft daartoe de bevoegdheid, tenzij de tekortkoming door haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW).
Is nakoming nog mogelijk, dan kunt u pas ontbinden als de wederpartij in verzuim is (artikel 6:265 lid 2 BW). U ontbindt met een schriftelijke verklaring aan de wederpartij, of door ontbinding bij de rechter te vorderen (artikel 6:267 BW). Na ontbinding moeten partijen wat zij al hebben ontvangen ongedaan maken (artikel 6:271 BW). Anders dan bij schadevergoeding is voor ontbinding niet vereist dat de tekortkoming de wederpartij kan worden toegerekend. Lees meer over de ontbinding van een overeenkomst.
Hoe lang kunt u nakoming vorderen?
Een rechtsvordering tot nakoming van een verbintenis uit overeenkomst verjaart in beginsel vijf jaar na de dag waarop de vordering opeisbaar is geworden (artikel 3:307 lid 1 BW). Voor bepaalde vorderingen gelden kortere termijnen, zoals bij consumentenkoop.
U kunt de verjaring stuiten met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin u zich duidelijk uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW). Na stuiting begint een nieuwe termijn van in de regel vijf jaar te lopen (artikel 3:319 BW). Meer leest u in ons artikel over verjaring van vorderingen.
Waar let u op als u nakoming wilt eisen?
Zorg dat u kunt bewijzen wat is afgesproken en dat de prestatie opeisbaar is. Stuur daarna een duidelijke sommatie.
- Controleer de afgesproken termijn en of de prestatie al opeisbaar is (artikel 6:38 BW).
- Kom zelf uw opeisbare verplichtingen na, anders kan de wederpartij opschorten (artikel 6:262 BW).
- Stuur een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn, zodat ook schadevergoeding en ontbinding mogelijk worden.
- Bewaak de verjaring van vijf jaar en stuit die zo nodig schriftelijk (artikel 3:317 BW).
Waar let u op als nakoming van u wordt gevorderd?
Ga na of de vordering opeisbaar is en welke verweren u heeft. Reageer schriftelijk en binnen de gestelde termijn.
- Controleer of u de prestatie al verschuldigd bent of dat een termijn of voorwaarde nog niet is ingetreden.
- Ga na of u mag opschorten omdat de wederpartij haar eigen verplichting niet nakomt (artikel 6:262 BW).
- Kijk of nakoming onmogelijk is geworden of of er sprake is van overmacht (artikel 6:75 BW).
- Ga na of de vordering is verjaard (artikel 3:307 BW).
Wat kunnen wij voor u doen bij een vordering tot nakoming?
Onze advocaten civiel recht helpen schuldeisers en schuldenaren bij geschillen over de nakoming van overeenkomsten.
- Wij beoordelen of uw vordering opeisbaar is en of de wederpartij in verzuim is (artikelen 6:81-6:83 BW).
- Wij stellen de sommatie of ingebrekestelling op met een redelijke termijn.
- Wij vorderen nakoming bij de rechter of in kort geding, zo nodig met een dwangsom (artikel 611a Rv).
- Wij adviseren over de keuze tussen nakoming, vervangende schadevergoeding (artikel 6:87 BW) en ontbinding (artikel 6:265 BW).
- Wij laten het vonnis uitvoeren via de deurwaarder, bijvoorbeeld met beslag.
Samengevat
- U kunt nakoming vorderen zodra de prestatie opeisbaar is (artikelen 3:296 en 6:38 BW); een ingebrekestelling is daarvoor niet nodig.
- Voor schadevergoeding en voor ontbinding van een nog mogelijke prestatie moet de wederpartij in de regel in verzuim zijn.
- De rechter kan nakoming afdwingen met een dwangsom, een vervangende machtiging of een uitspraak die een akte vervangt.
- Ontbinding gaat met een schriftelijke verklaring of via de rechter (artikelen 6:265 en 6:267 BW).
- De vordering tot nakoming verjaart in beginsel na vijf jaar (artikel 3:307 BW).
Veelgestelde vragen
Heb ik een advocaat nodig om nakoming te vorderen?
Bij de kantonrechter, onder meer bij vorderingen tot € 25.000, mag u zelf procederen. Bij de rechtbank is een advocaat verplicht (artikel 79 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering).
Kan ik nakoming én schadevergoeding vorderen?
Ja, naast nakoming kunt u de schade door vertraging vorderen vanaf het moment van verzuim (artikel 6:85 BW). Vervangende schadevergoeding kan alleen in plaats van nakoming (artikel 6:87 BW).
Wat als de wederpartij na het vonnis nog steeds niet nakomt?
Dan kunt u het vonnis laten uitvoeren door een deurwaarder. Bij een dwangsom verbeurt de wederpartij bedragen zolang zij niet nakomt, en bij een geldvordering kan de deurwaarder beslag leggen.
Kan ik ontbinden als de wederpartij niet toerekenbaar tekortschiet?
Ja. Voor ontbinding is een tekortkoming genoeg; die hoeft niet toerekenbaar te zijn (artikel 6:265 BW). Voor schadevergoeding is toerekenbaarheid wel vereist (artikel 6:74 BW).
