Gepubliceerd op 4 oktober 2025 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026
U kunt nakoming van een overeenkomst bij de rechter vorderen zodra de prestatie opeisbaar is en de wederpartij niet presteert. De rechter veroordeelt de wederpartij dan om alsnog na te komen (artikel 3:296 Burgerlijk Wetboek). Dat is anders als nakoming onmogelijk is, of als uit de wet, de aard van de verplichting of de overeenkomst iets anders volgt. Voor nakoming zelf is een ingebrekestelling niet nodig, wel voor schadevergoeding en meestal voor ontbinding.
Nakoming is de eerste keuze als u de prestatie nog wilt hebben: de levering, het werk of de betaling. Wilt u van de overeenkomst af, dan is ontbinding de route (artikel 6:265 BW). Hieronder leest u wanneer u nakoming kunt eisen, hoe u die afdwingt, wat een procedure kost en hoe de rechter in twee uitspraken met nakoming omging. Wat een tekortkoming precies is, leest u in ons artikel over tekortkoming in de nakoming.
Inhoudsopgave
Wanneer is een prestatie opeisbaar?
U kunt nakoming vorderen zodra de verplichting opeisbaar is: het moment waarop de wederpartij moet presteren. Is in de overeenkomst geen termijn afgesproken, dan kunt u direct nakoming verlangen (artikel 6:38 BW).
Opeisbaarheid is iets anders dan verzuim. Een betaling die op 1 maart moet gebeuren, is vanaf 1 maart opeisbaar. Hangt de verplichting af van een termijn of voorwaarde die nog niet is ingetreden, dan veroordeelt de rechter alleen tot nakoming na het verstrijken van die termijn of het vervullen van die voorwaarde (artikel 3:296 lid 2 BW).
U heeft een geldige overeenkomst nodig en u moet kunnen bewijzen wat er is afgesproken. Een overeenkomst is in beginsel vormvrij, dus ook een mondelinge afspraak bindt (artikel 3:37 BW). Bewaar het contract, de opdrachtbevestiging, de algemene voorwaarden en de correspondentie: wie stelt, bewijst (artikel 150 Rv).
Moet u de wederpartij eerst in gebreke stellen?
Voor een vordering tot nakoming is een ingebrekestelling niet vereist: de vordering bestaat zodra de prestatie opeisbaar is. Wilt u daarnaast schadevergoeding of de overeenkomst ontbinden, dan moet de wederpartij meestal wel in verzuim zijn.
Verzuim ontstaat in de regel pas na een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn om alsnog na te komen (artikelen 6:81 en 6:82 BW). Een ingebrekestelling is niet nodig als een fatale termijn is verstreken, als de wederpartij laat weten dat zij niet zal nakomen, of in de andere gevallen van artikel 6:83 BW.
De Hoge Raad oordeelde op 4 februari 2000 in de zaak Kinheim/Pelders dat bij een gebrekkige prestatie die nog te herstellen is, verzuim in beginsel pas intreedt nadat de schuldeiser de schuldenaar op de voet van artikel 6:82 lid 1 BW de gelegenheid tot herstel heeft gegeven (ECLI:NL:HR:2000:AA4732). Is het gebrek niet te herstellen, dan is nakoming blijvend onmogelijk en heeft een termijn geen zin. Stuur daarom bij twijfel altijd eerst een sommatie met een redelijke termijn.
Wanneer kan de rechter nakoming weigeren?
De rechter wijst nakoming af als nakoming onmogelijk is, of als uit de wet, de aard van de verplichting of de overeenkomst volgt dat nakoming niet kan worden gevorderd (artikel 3:296 lid 1 BW). In uitzonderlijke gevallen is een vordering tot nakoming naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar (artikel 6:248 lid 2 BW).
Een voorbeeld ter illustratie: een uniek schilderij dat bij een brand verloren is gegaan, kan niet meer worden geleverd. Nakoming is dan blijvend onmogelijk. U kunt alleen nog ontbinden en, als de tekortkoming toerekenbaar is, schadevergoeding vragen (artikel 6:74 BW).
De wederpartij kan zich ook beroepen op opschorting: zij mag haar prestatie uitstellen zolang u uw eigen opeisbare verplichting niet nakomt (artikel 6:262 BW). Dat recht is niet onbegrensd. Opschorten mag alleen voor zover de tekortkoming van de ander dat rechtvaardigt, zoals de uitspraak hieronder laat zien.
Hoe dwingt u nakoming af?
Komt de wederpartij na een sommatie niet na, dan vordert u nakoming bij de rechter met een dagvaarding of, bij spoed, in kort geding. Het vonnis laat u daarna uitvoeren door een gerechtsdeurwaarder.
- Bij een betalingsverplichting: met het vonnis kan de deurwaarder beslag leggen op bijvoorbeeld een bankrekening of goederen.
- Bij een verplichting om iets te doen of te laten: de rechter kan op uw verzoek een dwangsom opleggen, een bedrag dat de wederpartij verbeurt zolang zij niet nakomt (artikel 611a Rv). Bij een veroordeling tot betaling van geld kan dat niet.
- Bij een verplichting tot een rechtshandeling, zoals het tekenen van een akte: de rechter kan bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van die handeling (artikel 3:300 BW).
- De rechter kan u machtigen de prestatie zelf te laten verrichten op kosten van de wederpartij (artikel 3:299 BW).
Is de zaak spoedeisend, bijvoorbeeld omdat een levering voor uw bedrijf onmisbaar is of u uw woning niet kunt bewonen, dan vordert u nakoming in kort geding bij de voorzieningenrechter (artikel 254 Rv).
Een uitspraak: verbouwing afmaken op straffe van een dwangsom
Een aannemer legde de verbouwing van een woning stil in afwachting van verdere betalingen. De voorzieningenrechter veroordeelde hem het werk dat nodig was om de woning bewoonbaar te maken binnen drie maanden af te ronden, op straffe van een dwangsom. Het Gerechtshof Amsterdam liet dat op 23 december 2025 grotendeels in stand (ECLI:NL:GHAMS:2025:3586).
Het hof vond de opschorting door de aannemer niet proportioneel: de opdrachtgevers hadden al ruim € 700.000 betaald en de laatste 20 procent was pas na oplevering opeisbaar. Wel verlengde het hof de termijnen voor posten waarvoor de aannemer afhankelijk was van de opdrachtgevers. Ook verlaagde het de dwangsom van € 500 per dag naar € 50 per dag per post, met een maximum van € 50.000.
Wat kost een procedure tot nakoming?
Wie een procedure begint, betaalt griffierecht. Ook de gedaagde betaalt griffierecht; bij de kantonrechter alleen als hij verschijnt. De hoogte hangt af van de waarde van de vordering en van de vraag of u een natuurlijk persoon of een rechtspersoon bent.
| Griffierecht per 1 januari 2026 | Rechtspersoon | Natuurlijk persoon |
|---|---|---|
| Kanton, vordering € 5.000 tot € 12.500 | € 559 | € 265 |
| Kanton, vordering boven € 12.500 | € 1.504 | € 753 |
| Rechtbank, onbepaalde waarde | € 735 | € 341 |
| Rechtbank, vordering tot € 100.000 | € 3.083 | € 1.414 |
| Rechtbank, € 100.000 tot € 1.000.000 | € 7.062 | € 2.803 |
Bron: griffierecht op rechtspraak.nl. Voor onvermogenden geldt een lager tarief van € 93. Een vordering tot nakoming van een verplichting om iets te doen heeft vaak een onbepaalde waarde. Bij de kantonrechter, onder meer bij vorderingen tot € 25.000, mag u zelf procederen (artikel 93 Rv). Bij de rechtbank is een advocaat verplicht (artikel 79 Rv).
Kunt u naast nakoming ook schadevergoeding vorderen?
Ja. Naast nakoming kunt u vergoeding vragen van de schade door de vertraging, zoals gemiste omzet, maar pas vanaf het moment dat de wederpartij in verzuim is (artikel 6:85 BW). Bij een geldschuld is dat de wettelijke rente.
| Wettelijke rente | Percentage | Geldt sinds |
|---|---|---|
| Niet-handelstransacties (artikel 6:119 BW) | 4% | 1 januari 2026 |
| Handelstransacties (artikel 6:119a BW) | 10,4% | 1 juli 2026 |
Bron: hoogte wettelijke rente op rijksoverheid.nl.
U kunt de vordering tot nakoming ook omzetten in een vordering tot vervangende schadevergoeding, als de wederpartij in verzuim is. Dat doet u met een schriftelijke mededeling (artikel 6:87 BW). Daarna kunt u geen nakoming meer eisen, maar wel de schade vergoed krijgen die u lijdt doordat de prestatie uitblijft.
Wanneer kiest u voor ontbinding in plaats van nakoming?
Ontbinding is de route als u niet langer aan de overeenkomst gebonden wilt zijn. Elke tekortkoming geeft daartoe de bevoegdheid, tenzij de tekortkoming door haar bijzondere aard of geringe betekenis de ontbinding niet rechtvaardigt (artikel 6:265 lid 1 BW).
Is nakoming nog mogelijk, dan kunt u pas ontbinden als de wederpartij in verzuim is (artikel 6:265 lid 2 BW). U ontbindt met een schriftelijke verklaring aan de wederpartij, of door ontbinding bij de rechter te vorderen (artikel 6:267 BW). Na ontbinding moeten partijen wat zij al hebben ontvangen ongedaan maken (artikel 6:271 BW). Anders dan bij schadevergoeding hoeft de tekortkoming voor ontbinding niet toerekenbaar te zijn. Lees meer over de ontbinding van een overeenkomst.
| Uw doel | Route | Verzuim nodig? |
|---|---|---|
| U wilt de prestatie alsnog | Nakoming (artikel 3:296 BW) | Nee |
| U wilt de prestatie en vergoeding van vertraging | Nakoming plus schadevergoeding (artikel 6:85 BW) | Ja, voor de schade |
| U wilt geld in plaats van de prestatie | Vervangende schadevergoeding (artikel 6:87 BW) | Ja |
| U wilt van de overeenkomst af | Ontbinding (artikel 6:265 BW) | Ja, als nakoming nog mogelijk is |
Hoe lang kunt u nakoming vorderen?
Een rechtsvordering tot nakoming van een verbintenis uit overeenkomst verjaart in beginsel vijf jaar na de dag waarop de vordering opeisbaar is geworden (artikel 3:307 lid 1 BW). Voor bepaalde vorderingen gelden kortere termijnen, zoals bij consumentenkoop.
U stuit de verjaring met een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin u zich duidelijk uw recht op nakoming voorbehoudt (artikel 3:317 lid 1 BW). Na stuiting begint een nieuwe termijn van in de regel vijf jaar (artikel 3:319 BW). Meer leest u in ons artikel over verjaring van vorderingen.
Wat regelt u voordat u nakoming eist?
Een goede voorbereiding bepaalt of de rechter uw vordering kan toewijzen. Controleer vier punten.
- De afgesproken termijn en of de prestatie al opeisbaar is (artikel 6:38 BW).
- Of u zelf uw opeisbare verplichtingen bent nagekomen, anders kan de wederpartij opschorten (artikel 6:262 BW).
- Of u een schriftelijke ingebrekestelling met een redelijke termijn heeft verstuurd, zodat ook schadevergoeding en ontbinding mogelijk worden.
- Of de vijfjarige verjaringstermijn loopt en of u die moet stuiten (artikel 3:317 BW).
Welke verweren heeft u als nakoming van u wordt geëist?
Ga na of de vordering opeisbaar is en reageer schriftelijk binnen de gestelde termijn. In een procedure moet u uw verweer bij de eerste gelegenheid voeren.
- Een termijn of voorwaarde is nog niet ingetreden (artikel 3:296 lid 2 BW).
- De wederpartij komt haar eigen verplichting niet na, zodat u mag opschorten (artikel 6:262 BW).
- Nakoming is onmogelijk geworden of er is sprake van overmacht (artikel 6:75 BW).
- De vordering is verjaard (artikel 3:307 BW).
Wat kunnen wij doen bij een geschil over nakoming?
Onze advocaten civiel recht staan schuldeisers en schuldenaren bij in geschillen over de nakoming van overeenkomsten.
- Wij beoordelen of uw vordering opeisbaar is en of de wederpartij in verzuim is (artikelen 6:81-6:83 BW).
- Wij stellen de sommatie of ingebrekestelling op.
- Wij vorderen nakoming bij de rechter of in kort geding, zo nodig met een dwangsom (artikel 611a Rv).
- Wij adviseren over de keuze tussen nakoming, vervangende schadevergoeding en ontbinding.
Veelgestelde vragen
Kan ik nakoming eisen van een mondelinge afspraak?
Ja. Een overeenkomst is in beginsel vormvrij (artikel 3:37 BW). Het probleem is het bewijs: u moet aantonen wat is afgesproken (artikel 150 Rv). E-mails, appberichten, facturen en getuigen kunnen dat bewijs leveren.
Wat als de wederpartij na het vonnis nog steeds niet nakomt?
Dan laat u het vonnis uitvoeren door een gerechtsdeurwaarder. Bij een dwangsom verbeurt de wederpartij bedragen zolang zij niet nakomt; die int de deurwaarder op basis van hetzelfde vonnis. Bij een geldvordering kan de deurwaarder beslag leggen.