Beslagleggen bij wanbetaling: conservatoir en executoriaal beslag uitgelegd

Gepubliceerd op 13 september 2022 · Laatst bijgewerkt op 31 oktober 2026

Beslagleggen bij wanbetaling kan op twee manieren. Conservatoir beslag legt u vóór een vonnis, met verlof van de voorzieningenrechter (artikel 700 Rv); het bevriest vermogen zodat er straks nog iets te halen valt. Executoriaal beslag legt u pas als u een executoriale titel heeft, meestal een vonnis, en leidt tot verkoop of uitbetaling. Beide vormen worden gelegd door een gerechtsdeurwaarder, nooit door uzelf.

Wat is het verschil tussen conservatoir en executoriaal beslag?

Het onderscheid gaat over het moment en het doel. Conservatoir beslag is een bewaringsmaatregel: het legt vermogen vast zolang nog niet vaststaat dat u gelijk heeft. De beslagen zaken mogen niet worden verkocht, weggegeven of bezwaard, maar u krijgt er nog niets van. Executoriaal beslag is een verhaalsmaatregel: het leidt tot openbare verkoop of uitbetaling, en de opbrengst gaat naar de schuldeisers.

In de praktijk loopt de ene vorm over in de andere. Wint u de bodemprocedure, dan gaat het conservatoire beslag van rechtswege over in executoriaal beslag zodra het vonnis is betekend en uitvoerbaar is (artikel 704 Rv). U hoeft dan niet opnieuw beslag te leggen. Daarom is een tijdig gelegd conservatoir beslag zoveel waard.

Wanneer kunt u conservatoir beslag leggen?

U kunt conservatoir beslag leggen als u een vordering aannemelijk kunt maken en er risico is dat verhaal anders illusoir wordt. Een vonnis is niet nodig. De voorzieningenrechter toetst summier: niet of u de zaak zult winnen, maar of de vordering en de gestelde noodzaak op het eerste gezicht deugdelijk zijn.

De vordering hoeft zelfs nog niet opeisbaar te zijn. De Hoge Raad oordeelde op 24 juni 2016 (ECLI:NL:HR:2016:1271) dat het niet is uitgesloten dat conservatoir beslag een vordering verzekert die nog niet opeisbaar is. Het ging om de vordering van een legitimaris in een erfrechtzaak.

Voor beslag op roerende zaken die de schuldenaar zelf onder zich heeft, geldt een extra eis: gegronde vrees voor verduistering, dus voor het wegmaken van die zaken (artikel 711 Rv). Bij beslag op een onroerende zaak of onder een derde, zoals een bank of een debiteur van uw schuldenaar, geldt die eis niet.

Wat moet er in het beslagrekest staan?

Beslagleggen begint met een verzoekschrift, het beslagrekest, dat een advocaat indient bij de voorzieningenrechter van de bevoegde rechtbank. Daarin omschrijft u de vordering, onderbouwt u waarom die aannemelijk is, begroot u het bedrag inclusief rente en kosten en benoemt u precies waarop u beslag wilt leggen. De rechter beslist meestal zonder de schuldenaar te horen, zodat het verrassingseffect behouden blijft.

U moet de rechter volledig informeren, ook over feiten die tegen u pleiten en over eerdere procedures tussen partijen. Verzwijgt u die, dan kan het beslag later worden opgeheven en blijft u mogelijk met de kosten zitten. De uitwerking van deze stappen leest u in ons artikel over conservatoir beslag leggen.

Welke rente en kosten neemt u op in het rekest?

De wettelijke rente loopt vanaf het verzuim. De tarieven hieronder komen van de Rijksoverheid.

Daarnaast komen de redelijke kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte voor vergoeding in aanmerking (artikel 6:96 BW). Hoe u die kosten berekent, leest u in ons artikel over incassokosten berekenen.

Binnen welke termijn moet u na het beslag de hoofdzaak beginnen?

Binnen de termijn die de voorzieningenrechter in het verlof bepaalt; die is ten minste acht dagen na het beslag (artikel 700 lid 3 Rv). Bent u te laat, dan vervalt het beslag.

Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis. De wet schrijft geen vaste termijn van veertien dagen voor: bepalend is wat in uw beschikking staat. U kunt de voorzieningenrechter vóór het verstrijken van de termijn om verlenging vragen, mits u daarvoor een reden heeft. Zet de datum uit uw beschikking dus meteen in de agenda.

Wat heeft u nodig voor executoriaal beslag?

Voor executoriaal beslag heeft u een executoriale titel nodig: een grosse van een vonnis, een beschikking, een arbitraal vonnis na verlof tot tenuitvoerlegging, of een notariële akte. De deurwaarder betekent die titel aan de schuldenaar en beveelt hem te betalen. Blijft betaling uit, dan volgt beslag op roerende zaken, op een onroerende zaak, op loon of uitkering, of onder de bank.

Beslag op roerende zaken loopt uit op een openbare verkoop; de opbrengst gaat via de deurwaarder naar de schuldeisers. Bij bankbeslag en loonbeslag moet de derde onder wie beslag is gelegd eerst verklaren wat hij onder zich heeft en aan wie hij dat verschuldigd is (artikel 476a Rv), en betaalt hij pas daarna aan de deurwaarder. Hoe die fase verloopt, leest u in ons artikel over wat er na het vonnis gebeurt en in ons artikel over de executie van een vonnis.

Waarop kunt u beslag leggen, en waarop niet?

Het uitgangspunt is ruim: een schuldenaar is met zijn hele vermogen aansprakelijk voor zijn schulden (artikel 3:276 BW). Beslag kan dus op een bankrekening, op voorraden en bedrijfsmiddelen, op een auto, op een woning, op aandelen op naam en op vorderingen die uw schuldenaar op anderen heeft.

De herziening van het beslag- en executierecht heeft die ruimte begrensd, zo meldde de Rijksoverheid op 30 september 2020. Sinds 1 oktober 2020 mag de deurwaarder in de regel geen beslag leggen op roerende zaken als de kosten de opbrengst naar verwachting overtreffen. Kleding, levensmiddelen en zaken voor persoonlijke verzorging zijn in de regel uitgezonderd; kunst en sieraden blijven vatbaar voor beslag. Sinds 1 januari 2021 geldt bij beslag op een bankrekening van een natuurlijk persoon een beslagvrij bedrag.

Hoeveel blijft er over bij loonbeslag?

Bij loonbeslag blijft de beslagvrije voet buiten het beslag. De wet geeft maxima (artikel 475da Rv); de werkelijke voet hangt af van inkomen en situatie. Bron: Rijksoverheid, beslagvrije voet.

Voor een schuldenaar die een onderneming drijft, betekent dit vooral dat beslag op inboedel zelden nog zin heeft. Bankbeslag en derdenbeslag zijn dan de effectieve middelen.

Wanneer kan een beslag worden opgeheven of zich tegen u keren?

De schuldenaar kan in kort geding opheffing van het beslag vorderen (artikel 705 Rv). De rechter heft het beslag onder meer op als summierlijk blijkt van de ondeugdelijkheid van de vordering, als het beslag onnodig is, of als voldoende andere zekerheid wordt gesteld.

Blijkt achteraf dat de vordering geheel ongegrond was, dan bent u in beginsel aansprakelijk voor de schade die het beslag heeft veroorzaakt, ook als u te goeder trouw handelde. Het gerechtshof Amsterdam paste die risicoaansprakelijkheid op 15 december 2020 toe (ECLI:NL:GHAMS:2020:3465). Omdat de vordering van de bank niet geheel ongegrond bleek en het beslagrekest niet misleidend was, was de bank in die zaak niet aansprakelijk.

Beslag dat kennelijk buitensporig is ten opzichte van de vordering kan bovendien misbruik van bevoegdheid opleveren; die grens beschrijven wij in ons artikel over misbruik van executiemiddelen. Wie zelf met een beslag wordt geconfronteerd, vindt de tegenmaatregelen in ons artikel over onterecht beslag en verzet tegen de executie.

Beslag geeft geen voorrang. U schuift niet voor andere schuldeisers in de rij; de hoofdregel blijft dat schuldeisers een gelijke rang hebben (artikel 3:277 BW). Gaat uw schuldenaar failliet, dan vervalt het gelegde beslag (artikel 33 Faillissementswet). Wie zekerheid wil die een faillissement overleeft, denkt aan pandrecht, hypotheek of eigendomsvoorbehoud; zie ons artikel over pandrecht of eigendomsvoorbehoud.

Wat doet u voordat u beslag laat leggen?

Beslag is zelden de eerste stap. Stuur eerst een aanmaning en stel de schuldenaar zo nodig schriftelijk in gebreke met een redelijke termijn (artikel 6:82 BW); pas daarna treedt verzuim in en gaat de wettelijke rente lopen.

Verzamel in dezelfde fase uw bewijs: de overeenkomst, de facturen, de leveringsbonnen, en correspondentie waarin de schuldenaar de schuld erkent of niet betwist. Breng ook in kaart waar verhaal te halen valt: een bankrekening, debiteuren, een bedrijfspand. Beslagleggen zonder te weten waarop, kost geld en levert niets op.

Wat controleert u als u zelf met beslag wordt geconfronteerd?

• Lees het beslagexploot en de verlofbeschikking: welke vordering, welk bedrag en welke termijn voor de hoofdzaak.
• Controleer of de eis in de hoofdzaak op tijd is ingesteld; zo niet, dan is het beslag vervallen.
• Is de vordering ondeugdelijk of het beslag onnodig, overweeg dan een kort geding tot opheffing (artikel 705 Rv) of bied vervangende zekerheid aan.
• Is als particulier beslag gelegd op uw bankrekening, controleer dan of het beslagvrije bedrag is vrijgelaten.

Hoe wij u helpen bij beslag wegens wanbetaling

Bij beslag werken wij aan beide kanten, als onderdeel van onze praktijk in het civiel recht.

• beoordelen of uw vordering voldoende onderbouwd is voor een beslagrekest;
• het beslagrekest opstellen en indienen bij de voorzieningenrechter (artikel 700 Rv), met het volledige feitenoverzicht;
• met de gerechtsdeurwaarder afstemmen waarop beslag wordt gelegd;
• de termijn voor de eis in de hoofdzaak bewaken en die procedure op tijd beginnen;
• het kort geding tot opheffing voeren (artikel 705 Rv), voor de beslaglegger of voor de beslagene.

Beslag in vijf punten

• Conservatoir beslag legt u vóór een vonnis, met verlof van de voorzieningenrechter; executoriaal beslag pas met een executoriale titel.
• Ook een nog niet opeisbare vordering kan conservatoir beslag dragen (HR 24 juni 2016).
• Na conservatoir beslag stelt u binnen de termijn uit het verlof, minstens acht dagen, de eis in de hoofdzaak in; te laat betekent dat het beslag vervalt.
• Is de vordering geheel ongegrond, dan bent u aansprakelijk voor de schade van het beslag.
• Bij faillissement vervalt het beslag; alleen zekerheidsrechten en eigendomsvoorbehoud houden dan stand.

Veelgestelde vragen

Hoe snel kan een conservatoir beslag worden gelegd?

De voorzieningenrechter beslist op het rekest meestal zonder de schuldenaar te horen. Zodra het verlof er is, kan de deurwaarder het beslag leggen.

Wat gebeurt er met mijn vordering als de schuldenaar failliet gaat?

Het beslag vervalt en de curator neemt het beheer over. U dient uw vordering ter verificatie in bij de curator.

Meer over hoe Law & More u hierbij helpt, leest u op de pagina civiel recht advocaat.